Estas la kvara horo posttagmeze:
La pikedo ĉirkaŭis la lifton.
— En joue!.. — komandas Magiron.
Kiu venos malsupren sen permeso, tiu estos tuj mortpafita. Alvenas Fécamp. La abomena, deprima aspekto de la soldatoj de la Skeleta brigado ankoraŭ ne montriĝas sur li. Sed tie kaj ĉi tie jam aperas per etaj signoj ia fremdeco en lia maldikeco, ia besta karatero en liaj movoj.
Li elpaŝas el la lifto kun timo de atakpreta rabobesto, reveninta en homan societon.
La pikedo staras konsternite. Ili rigardas la homon, kiu venis de la Skeleta bridado, kaj li scias ĉion…
— Atentu min — diris la serĝento, — sinjoron kapitanon vizitis sia fianĉino. Ŝi volas paroli kun vi. Ĉu vi komprenas?
Li diris nenion. Li eklevis sian ŝultron.
Dume la sekva dialogo okazis inter la malsana kapitano kaj Colette de Cheyne.
La kapitano ŝajnis jam nur ombro en la lito, kie li kuŝis apatie, kun langvore tremantaj palpebroj.
— Nu bone, Colette. Nur estu singarda… Tiu homo ne aspektas malvarmkonduta rabmurdisto… lia anomo estas delikata… do… li estas danĝere ruza. Domaĝe, ke… li estas perfidulo… Unu homo estis ĉi tie, kiu ŝajnis kara knabo… sed… se vi ne opinius lin malvarmkonduta rabmurdisto… pensu tion… ke tamen… estas sendube; nek li neas: Li estas tio!
— Mi vidos ĝin… Unue mi parolos kun li.
Kaj ŝi iris… La malliberulo jam atendis ŝin.
Colette paŝis en la kontoron.
Pasis la minutoj. La muŝoj zumis en la medikamentodora varmego.
Post kvin minutoj la junulino revenis.
Ŝi estis tre pala.
— Mi parolis kun li — ŝi diris mallaŭte.
— La kapitano diris nenion. Li atendis. Fine li demandis de Colette:
— Pri kio vi meditas?
— Mi ne komprenas, kial vi diris, ke tiu homo ne ŝajnas malvarmkonduta rabmurdisto? — Kaj ŝi frostotremetis…
La parolado jene okazis inter la kondamnito n-ro 63 kaj lia vizitantino:
Colette eniras en la kontoron. La magra malliberulo, havanta viglajn okulojn kaj enkaviĝintajn vangojn, staras indiferente. „Kvazaŭ li kapo estus ŝtonsekiĝinta gumo. Oni povas vidi tion en panoptiko” — pensis la virino.
— Sinjoro… Mi estas Colette de Cheíne. Mi ricevis permeson por paroli kun vi.
Iom raŭka, sentona voĉo respondis, laŭregule:
— Mi estas la kondamnito n-ro 63, mi nomiĝas Henry Fécamp. La milita tribunalo mortkondamnis min, ĉar…
— Ne daŭrigu… Mi venigis vin por privata parolado.
Li ne respondis
— Ĉu vi fumas?
— Jes.
— Jen prenu.
— Dankon.
Kiel ia maŝino. Li observas la virinon kun indiferenta rigardo.
— Kion vi deziras?
„Lia voĉo estas tia, kiel ŝtono” — pensis Colette.
— Mi provis neeblaĵon, kiam mi venis ĉi tien. La plej eminentaj policanoj vane demandadis kaj vane serĉadis. Oni promesis al vi pli bonan sorton, oni senrezulte provis rompi vin per torturo. Bela vorto, perforto ne atingis celon! Kaj nun staras virino ĉi tie, sen promeso kaj potenco, junulino, kies fianĉo estas malsana, kaj ŝi ŝatus flegi lin en Parizo, ŝi ŝatus esti feliĉa, kaj ŝi scias, ke ĝi dependas nur de vi…
Li rigardis la vizitantinon. La buŝo de Fécamp estis iom malfermita. Supre li jam komencis alkutimiĝi al tio.
Li sentis nenion, aŭdinte la vortojn de la knabino. La Valo parolis. La orelfenda ridado de hienoj, galopantaj en la dezerto vibris en lia gorĝo, kaj ĝi preskaŭ eliĝis el li.
Li aŭskultas melodramon ĉi tie. Post la §oro de la §ienoj.
Se nur li ankoraŭ havus animon interne, en ia ajn formo. „Sed kara junulino — li respondis en si mem, — ĉi interne, en la torako… estas nur ia seka, ŝrumpinta haŭtopeco… Eble bona, grasa, duone viandokovrita osto, glaso da akvo, aŭ tiaĵo… Sed vorto?!”
Kia stultaĵo ĝi estas? Kia malproksima romantiko de Pariza etkomercista diletantismo?
Colette instinkte retropaŝis. Kvankam la viro eĉ ne moviĝis.
— Kial vi ne respondas?
— Pri kio?
— Kie… estas la aktujo kun la militaj dokumentoj?…
Sentona voĉo, mortaj okuloj, laca, indiferenta vizaĝo. Kadro de rompiĝinta gramofono: ĝi eligas voĉon, kiam oni streĉa ĝin, sed ne laŭ muzika senco. Nur la trivita aparato buas orelfende. Li rigardis super la kapo de la virino en la malproksimon. Ŝia sencela sufero de lacigis lin.
— Se Aŭgusto ekscios, kie estas la aktujo… Tiam oni lasos lin libera… Aŭ li estos transpostenigita.
— Kion mi profitas el tio, kio estas bona al alia homo? — li flustris eklevinte sian ŝultron.
Tiu cinika indiferenteco doloris la virinon.
— Ĉu vi havis patrinon, sinjoro Fécamp?
— Jes.
Ankaŭ ĝin li diris nur tiel, kvazaŭ oni skrapus ladon. Patrino! La junulino pensis tion, ke ĝi rompas la indiferentecon de ĉiu homo.
— Ĉu vi ne amis ŝin
— Mi amis ŝin. Sed kial ĝi gravas? Nun mi ne amas ŝin.
Sed li diris tion jam iom malpli trankvile, ĉar subite venis en lia kapo sia patrino… Delikata, blankhara virino… sub la humilaj salikoj en la malgranda tombejo de Besancon…
— Mi ne kredas tiaĵon — li diris rapide.
— Ĉu vi havis… amikon:
Nun ŝanĝiĝis lia vizaĝo. Ĝi fariĝis griza. Tiel rapide malaperis la signo de ĉiu homaesprimo, kiel estingiĝas la lampoj en teatro post la lasta foririnta spektanto. Tiel rapide dronisen lia memoro la blankhara virino, kune kun la humilaj salikoj de la tombejo de Besancon… Anstataŭ tio aperis La Blindulo, Kiu Havas Lampon kaj la Subkapolaro, Kiu Havas Zonrimenon!
Kaj li mem, Kiu Havis Amikon: Carew!
— Amikon?! Jes!.. Mi havis!
Tiu vorto klakis.Fronto! La virino fikse rigardis lin.
— Diru! Kion vi petus, se tuj plenumiĝus via ĉiu… deziro?
— Ankoraŭ unu cigaredon.
Colette rapide transdonis al li manplenon da cigaredoj.
— Ĉu nenion… alian?
— Manĝi… Peco da viando, glaso da akvo estas pli valora, ol ĉio ĉi, kion vi rakontis. Kion dezirus homo, se li estus homo, mi ne scias.
— Ĉu vine volas fari bonon?
— Ne. Kial? La bono estas nur superflua malbono en la vivo de la homoj. Ĝi estas vanta ceremonio de superstiĉuloj.
— Tio ne estas vera! Kiu havas amaron en si, ties koro doloras! — kriis la virino akre, akuzante.
— Mi ne havas koron.
— Kio ne estas, tio ne doloras!
— Inverse: kio doloras, tio ne estas! Kaj la homodoloras en mi.
— Kiel povas dolori la nenio?…
— La manko de la sano turmentas la malsanan organismon. La manko de la animo doloras en la malsana animo.
Colette longe kaj esplore rigardis lin, kvazaŭ ŝi volus trapiki la rigardon de la kondamnito per siaj okuloj, por penetri profunde ĝis lia memo. Poste ŝi subite lasis lin tie…
Oni ne resendis la kondamniton n-ro 63 al la Skeleta brigado. Li devis labori en la kontoro, apud Ligert. Colette de Cheyne volis tiel, kaj la kapitano konsentis.
Fécamp akceptis eĉ tion indiferente, ke li havis pli bonan sorton. Kio turmentis lin, tio jam delonge ne estis la varmo, la malbona nutraĵo, la korpaj suferoj. Carew! Tio doloris. Ke li ne povas strangoli lin! Tiel li sidis en la kontoro…
Li ne povis zorgi pri sia farota laboro.