Выбрать главу

Мин, сарсыарда аайы ойон турдум да, быһаҕы кытта бодьуустаһар идэлэнним. Дьоммуттан кистээн, суохтарына. Ол көрдөхпүнэ, быһаҕым угар диэри кыа хаан (өһөх), буор сыстыбатах буолар. Бэйэтэ угун төбөтүгэр диэри буорга батары саайыллыбыт. Мин, маны хаһа-хаһа туллаҥнатан, бэрт өр үлэлээн, тууран ылабын. Күн аайы көрөбүн. Хонон турдаҕым аайы хаана улам-улам аллара түһэн иһэр. Үһүс хонугар ып-ыраас буолла: хаана ханна да суох. Ону төттөрү маһынан охсуолаан, оннугар уган кэбистим. Аҕам бэйэтэ ону ылбыта. Убайым атаҕынан олох үчүгэй буолан хаалта.

Ол сааһыгар куор ыарыыта турда. Ийэлээним эрэйдээх, саас куор ыарыыга ыалдьан, өлөн хаалла. Мин эмиэ ыарыйдым. Соҕоруокка уҥа өттүнэн, улахан ороҥҥо үс буолан, эдьиийдэрбин кытта утуйабын. Соҕоруокка хаҥас өттүгэр ийэлээним ыалдьа сытар. Саас күн тыган аҕай турдаҕына, мин иһиттэхпинэ, икки киһи хаптаһын суорар тыастара бөҕө: ону мин аҕам үлэлии сылдьар диибин, онтум аҕам ханна эрэ барбыт эбит. Аны санаатахпына, ийэлээним өлөрүгэр истибит эбиппин. Ийэлээним дьонун, Чомполору, аҕам өтөхтөрүгэр көһөртөөтө. Уол оҕолоох этилэр. Сүрдээх кытыгырас, кыайыгас оҕо этэ. Уйбаан диэн ааттаах.

Биһиги Дьойҕолооххо Хатарҕалар балаҕаннарыгар көстүбүт. Убайым Дьөгүөр Типановтар кыыстарын Татыйааны кэргэн ылла. 1937-38 сыллардаахха «Кэлим» үлэтэ – суол солооһуна – саҕаланна. Киһи аайы нуормалаах. Нууччалар приборунан кэмнээн биэрэллэр. Дьойҕолооххо ампаар дьиэ туттан, ортотунан соҕоруоккалаан, киирдибит. Сайын Куталаах диэн көлүйэҕэ биэс саастаах оҕуспут ууга түспүтүн, мин ынах хомуйа сылдьан, муоһа дагдаҥныы сылдьарын көрөн, дьиэбэр сүүрэн тиийэн кэпсээтим. Дьиэҕэ Татыйаан, Пахомова Марфа эрэ бааллар. Миигин хонтуораҕа, Үнээкээҥҥэ тыллабыр оҥорторо ыыттылар. Дьон үксэ үлэҕэ сылдьар буолан, убайым Өлөксөй уонна икки-үс киһи баар. Бары оҕус быыһыы бардылар. Тиийэн, хайдах оҕуһу быыһыыр туһунан сүбэлэһэ турдахтарына, оруобуна абаҕам Байбал маҥан атынан тиийэн кэллэ. Ол кэлэн, чупчуруйа-чупчуруйа, алгыы-алгыы, илиитинэн даллах гыннаҕын аайы, оҕус хамсыыр курдук гынар. Улахан тыынан киирэн, оҕус төбөтүн бэттэх хайыһыннарбыттарыгар, уһун быанан муоһуттан маамыкталаан ылла. Онтон алгыы-алгыы тартылар. Оҕуһу муоһуттан кытыыга соһон таһаардылар. Иһэ улахан баҕайы. Оҕонньор, ботугуруу-ботугуруу, оҕуһу төкүнүтэр да төкүнүтэр. Кэннинэн, муннунан, айаҕынан уу бөҕө кэллэ. Миигинэн чэй уонна суорат аҕалтардылар. Абаҕам алгыы-алгыы суоратынан күөлү, оҕуһу ыста. Уонна дьону ыыталаан баран, бэйэтэ хоно хаалар буолла. Киэһэ көрбүтүм: Байбал оҕуһу туруорбут, атахтарын-сүһүөхтэрин имэрийэр, хаамтарар. Киэһэ, аҕам үлэтиттэн кэлбитин кэннэ, сиэтэн дьиэҕэ таһаардылар. Абаҕам ол курдук оҕуспутун быыһаан турардаах.