Суруйар идэҕэ киирэр биэс уон үс сааспын, бэйэм да билбэккэбин, сүүрбэ сыл иннинэ этитии киирэн, эппит эбиппин. Бүлүүгэ үөрэнэ сылдьар кэммэр, 1997 сылга отут үстээхпин, дьүөгэбиниин биир үөрэнэр хоско олорон эмискэ: «Мин биэс уон үспэр сайдабын», – диэтим. Онтон: «Туох ааттаах кырдьан баран сайдабын, саатар түөрт уон үспэр буоллун», – диэтим, ол эрээри тугум сайдарын билбэппин, ол саҕана үөрэнэн, араас күрэххэ, тэрээһиҥҥэ, сороҕор ыстаарыста да буолан туран кыттарым, онон муҥутуур сайдыбыт курдук сананар этим. Ол кэмҥэ бу этитии сүүрбэ сыл буолан баран биирдэ туолуохтааҕын хантан билиэхпиний? Билбэт буоллаҕым. 2017 сылтан, биэс уон үс сааспар, суруйан киирэн барбытым, онон этитии диэн баарыгар итэҕэйэбин.
Түөрт уон үспүн туолуубар, 2007 сылга, биирдэ түһээтим. Эргэ кулууп иһигэр киирии аан таһыгар турабын, онно миэхэ икки ырбаахыны аҕалан таллараллар. Биирэ бүтүннүү маҥан көтөр түүтүттэн тигиллибит удаҕан таҥаһа, иккиһэ – ырыаһыт ырбаахыта. Тала да сатаабатым: ыллым да ырыаһыт ырбаахытын кэтэн кэбистим. Үөрэхпин бүтэрэн кэлиэхпиттэн, оройуон ыһыаҕар, оҕолору фольклор араас көрүҥэр дьарыктаан кытыннаран, бэйэм да кыттан барбытым. Мэлдьи бириистээх миэстэлэнэн илии тутуурдаах, өттүк харалаах буолааччыбыт. Олортон биир чаҕылхай ситиһиилээх ыһыаҕым – 2010 сыл сайына этэ, онно олоҥхо, чабырҕах, тойук күөн күрэстэригэр үһүөннэригэр бастакы, оһуохайга иккис миэстэни ылбытым. «Ырыаһытым ырбаахыта – бу эбит» дии санаабытым.
Сып-сырдыгынан сыдьаайар үүт тураан, уу нуурал нуһараҥнаах уоскулаҥ бүүс-бүтүннүү, тула өттүбүттэн эргиччи, сып-сылаастык дьырылатан, наһаа дьикти кэрэтик кууһан ылар үчүгэйгэ да үчүгэйгэ эдэркээн ийэкэм баран иһэр. Мин кинини кэнниттэн сырсабын, «Ийээ!» диэн эп-эдэр чаҕаарыйар куоласпынан ыҥырабын. Онуоха ийэм эргиллэ түһэр. Икки илиитин ытыстарын өрө тутан, мин диэки утары уунар уонна наһаа кыыһырбыт куолаһынан: «Эн билигин манна кэлимэ!» – диир, аҥаар атаҕынан сири тиҥилэхтиир. Онтон биир көрүүбэр уҥа илиитин ытыһыгар уот тута сылдьар уонна үс дуу, түөрт дуу өрөһөлүү кинигэ угуллубут хордуоҥка дьааһыктаах массыына куусабыгар олорсон, айанныы турар. Ол кэмҥэ уһуктан кэлбитим. Арай үөрбүппүн аҕай уонна: «Бу туох дьикти дойдуга тиийэ сырыттым, туох ааттаах үчүгэй турукка киирэ сырыттым. Арааһа, өллөхпүнэ итиннэ ийэбэр тиийэр эбиппин, үчүгэйиэн», – дии санаабытым. Кырдьык, бу 2017 сыл иннинэ түһээбит түүлбэр курдук итинник дуоһуйууну, уоскулаҥы бу орто дойдуга билэ иликпин. Оннук үчүгэй этэ. Ол кэмҥэ суруйар идэҕэ сыста илик кэмим этэ. Кэлин өйдөөтөхпүнэ, ийэм ытыһыгар тута сылдьар уота, арааһа, суруйар идэни түстээбит быһыылаах. Биэс уон үс сааспын туолаат, хоһоон, кэпсээн суруйан киирэн барбытым. «Тулаайахтар» бастакы кэпсээммин суруйаат, бассаапка ыытан кэбиспитим кэннэ тіліпµіннээн:
– Кэпсээҥҥин наһаа сөбүлээтим, манна испэктээк туруоруохтарын баҕараллар, көҥүллүүгүн дуо? – диэн ыйыттылар.
– Саатар эрэ туруордуннар, үөрүүнэн сөбүлэһэбин, – диэн хардараат, кэпсээммин аны пьеса гынар түбүккэ түспүтүм. Түргэн соҕустук уларытан-тэлэритэн, пьеса оҥорон ыыппытым.
2021 сыл ыам ыйын 31 күнүгэр маҥнайгы хоһоонум хомуурунньуга бэчээттэнэн тахсыбыта. Кинигэбэр хоһооннорбун кытта сэргэ ырыа буолан көппүт уонча хоһоонум киирбитэ.
«Тулаайахтар» кэпсээммин суруйа сылдьар кэммэр этэ. Биирдэ ийэм интэринээккэ бииргэ олорбут дьүөгэтэ, Ньурба Күндээдэтигэр олорор Өрүүнэ, сэлэспэнэн кэпсиирин сурунан ыллым. Субуота, өрөбүл күннэрбин туһанан, интэринээт тымныытыгар тоҥон эрэйи көрөр кырачаан оҕо (ийэм) туһунан кэпсээн суруйан субуруттум. Арай, суруйбутум иккис түүнүгэр түүл түһээтим. Эргэ балыыһаҕа (көтүрүллүбүтэ ыраатта), түөрт орон сэргэстэһэ турар ортоку хоһугар, аан таһынааҕы ороҥҥо сытабын. Ол сытан көрдөхпүнэ, түннүгүнэн хоруоп устан киирдэ. Биир эр киһи хоруоптан туран таҕыста уонна утары турар тимир ороҥҥо олордо. Бааһынай, хараҕа көстүбэт, хараҕын оннугар хара эрэ чөҥөрүйэр: «Кириэстээхтэн сылдьабын», – диир. Санаарҕаабыт көрүҥүн көрөбүн уонна: «Суруйарбар тугу эрэ сыыспыппын», – дии саныыбын. «Балбаара, харыстанан бөҕөҕүн дуу?» – диэбитигэр көрбүтүм: тулам тууһунан халыҥ гына төгүрүччү эргитэ кутуллубут. Онтон хоруобугар төттөрү киирэн сытар, устан тахсар. Ол кэннэ кумааҕыга сурук аҕалан биэрэллэр, ол киһи ыыппыт. Арыйабын – онтум салгыҥҥа уотунан сурук буолан суруллан тахсар. Ис хоһооно «Хоһоонунан, кэпсээнинэн, остуоруйанан оҕолору үтүөҕэ үөрэт» диэн этэ. Сарсыарда уһуктаат: «Тугу эрэ сыыспыппын, бэйи, Өрүүнэттэн ыйытыаҕым», – дии санаатым. Нэдиэлэ бүтэн, дьэ, субуотаҕа Өрүүнэлиин кэпсэттим. Саныы сылдьыбыппын ыйыттым: