Биир сайын абаҕалара Мэхээлэ ааттаан-суоллаан куорат ыалыгар күүлэйдии диэн кэллэ. Улахан саҥата-иҥэтэ суох нүһэр соҕус киһи. Бары чэйдии, ону-маны сэһэргэһэ олордулар, уол сып-сап бүтэн, хоһугар киирдэ. Мэхээлэ чэйдээн бүтэн, дьиҥ кэлбит соругун нэһиилэ ыган, этээччи буолла: «Уолга көрдөрөөрү гыммытым, көрүө дуо?» – диэн. Бу кэмнэргэ Кэрэмэс мединститукка үөрэнэр кэмэ эбит. Маайа, уолга киирэн этэн эрдэҕинэ, киһитэ: «Көрдүм», – диэн соһутта. Кэрэмэс остуолга утары аһыы олорон, абаҕатын ыарыытын барытын көрбүт эбит. Хоһуттан тахсан, абаҕатыгар: «Күөмэйгэр туох эрэ баар, ол гынан баран зоб буолбатах, куттала суох, уҥа тыҥаҕар бээтинэ баар, кыра эрдэҕинэ ылларан кэбис, хабаххын эпэрээссийэлэппитиҥ дуо? Билигин таас суох, хабаҕыҥ ыарыыта бүөргүттэн, бүөргүн эмтэт», – диэн лоп бааччы этэн, өссө тоһоҕолоон тыҥатын көрдөрүнэригэр эттэ. Абаҕалара, хабаҕар хаста да эпэрээссийэлэнэн кэһэкэнэ буолбут киһи, хабаҕар таас суоҕуттан үөрүү бөҕө буолан, чэпчээн, дьиэлээтэ. Сотору кэминэн балтыгар Маайаҕа эрийэн, УЗИ-латан хабаҕар «таас суох» дэппит үөрүүтүн үллэһиннэ. Ол эрээри Мэхээлэ, тыҥатынан эпэрээссийэҕэ анаабыттарын аккаастаан, кэлин тыҥа араагыттан анараа дойдулаабыта.
Аны туран, мал-сал сүттэҕинэ, аймахтара ийэтигэр эрийэн, Кэрэмэһинэн көрдөтөр буолтар. Ол маннык түбэлтэттэн буолбут. Маайа хамнаһын ылан оптуобуһунан айаннаан иһэн, суумкатыттан көһүлүөгүн уордаран, уолугар эрийэр. Онуоха уола ийэтэ оптуобуска ханан турбутун чопчу этэр, ол кэмҥэ кэлин аанынан кыра уҥуохтаах киһи киирэн, суумка иһиттэн көһүлүөгү ылан баран кэлин аанынан тахсан барбытын, ийэтин карточкатын сиргэ бырахпытын, көһүлүөктэн харчылары ылан баран көһүлүөгү урнаҕа бырахпытын көрөн олорор киһи курдук эппит. Өр буолбатах, Маайа полицияҕа олордоҕуна баантан эрийбиттэр, биир үтүө санаалаах дьахтар сиртэн карточкатын булан аҕалан биэрбитин туһунан.
Сорох билбэт да дьоно, оннооҕор оҕолоро онно-манна уччуйан сүттэхтэринэ, эмиэ көрдөтөр буолтар. Биир ийэ барахсан, оҕото киһини батыһан баран хаалан баран сибээскэ тахсыбат буолбутуттан долгуйан, көрдөппүт. Уол илэ-бодо көрөн олорордуу: «Кыыс наһаа куһаҕан таҥастаах, бэйэтин киэнэ буолбатах, наһаа куһаҕан усулуобуйаҕа олорор, улаханнык ыалдьар, булан балыыһаҕа киллэрэ охсуҥ», – диэн эппит. Ол кыыс бүөр ыарыһах, аҥаар бүөрэ суох эбит.
Биирдэ Маайа эдьиийэ ыраах улуустан дьиэтин иһиттэн харчыта сүппүтүн, «Кэрэмэс көрүө дуо?» диэн эрийбит. Уол, эмиэ көрөн олорор курдук, ол харчыны тэллэх анныттан улахан уҥуохтаах дьахтар ылан тахсыбытын эппит. Кэлин билбиттэрэ: улахан кыыстара ылан кирэдьиитин төлөөн баран, дьонугар кыаллан эппэккэ сылдьыбыт. Дьэ ити курдук, уол сүтүгү эмиэ көрөр буолан, дьоҥҥо туһалыыр идэлэммит.
Били, ийэтин дьоҕурдаах дьүөгэтэ, кэмиттэн кэмигэр уол төлөпүөнүгэр дьон хаартыскатын ыытан, ыарыыларын көрдөрөн, бигэргэттэрэр буолбут.
Кэрэмэс оҕо сылдьан мин быраас буолабын диэн тыллаах эбит. Ол баҕатын толорон, оскуолатын үчүгэйдик үөрэнэн бүтэрэн, Дьокуускайдааҕы мединституту бүтэрэн, быраастаабыт. Бу дьоҕурун кини үлэтигэр, олох быһаарыллыбат ыарыылаахха, ыксаатаҕына, туттар. Уол аны аармыйаҕа сулууспалыыр баҕа санаатын толорон, сулууспалыы сылдьар эбит.
Ийэтэ биир дьикти түгэни өйүттэн таһаарбат: уола, орто кылаастарга үөрэнэ сылдьан, биирдэ эмискэ баҕайы ийэтигэр: «Мин төрөөбүт роддомум хоһо муус маҥан истиэнэлээх, наһаа улахан түннүктэрдээх, сып-сырдык этэ дии», – диэн соһуппутун. Дьиктиргиэн иһин, ийэтэ кэлин уолуттан, эн оннук эппитиҥ ээ диэбитин, уол «олох өйдөөбөппүн, инньэ диэбитим дуо» диэн күлбүт.
Дьэ, сити курдук, аныгы да үйэҕэ дьикти-дьээбэ оҕолор төрүүллэр эбит диэн киһи сөҕөр да, итэҕэйиэххин да, итэҕэйимиэххин да билбэт эбиккин. Оттон эһиги туох дии саныыгыт?
Клавдия Мексярова-Оросунская
Дьиктилэр – мин олохпор
Оҕо эрдэхпинэ, тѳрѳѳбүт-үѳскээбит Ороһубар, хаста да айылҕа барахсан дьикти ѳрүттэрин билбиттээхпин.
Оччолорго кырачаан кыыс этим. Аҕам, Мексяров Алексей Васильевич, ийэм, Арбыкина (Мексярова) Мария Спиридоновна, туруу үлэһит дьон этилэр, сарсыарда эрдэттэн киэһэ хойукка диэри үлэ үөhүгэр сылдьаллара. Аҕам сылгыhыттарга, оҕуруоччуттарга, араас үлэлэргэ биригэдьиирдиирэ. Ийэм кыһыҥҥы тымныыларга гарааска хачыгаардыыра, эбиитин итии гарааска холкуос сүѳһүлэригэр күѳх үүнээйини үүннэрэрэ. Кыһыҥҥы кыһайар тымныылар аастахтарына, от, оҕуруот үлэтэ, саһаан охсуута уонна да элбэх, ѳрѳбүлэ, уоппуската суох холкуос, онтон сопхуос үлэтэ хаһан да бүппэтэ. Икки ынахтаахпыт, икки сибиинньэлээхпит, уонтан тахса кууруссалаахпыт, аҕам байанайдаах булчут, балыксыт буолан, үһүѳйэх бэйэбит кыайан сиэбэт баай-тот олохтоох ыал буоларбыт. Аҕам бултаан, балыктаан кэллэҕинэ, ийэм таһынааҕы ыалларга бэрсэн, үѳрүү-кѳтүү үксүүрэ.