Мин Уйбаан Ороhуунускайы (И.Е. Иванов) кытта кыра кылаастарга бииргэ үөрэммитим. Кини айылҕаттан талааннаах норуот эмчитэ, көрбүөччү этэ. Ким да кинини ойуун диэн суруйбутун ааҕа иликпин да буоллар, ойуун дэниэн сөбө буолуо. «Ороhу нэhилиэгэ» диэн кинигэҕэ суруллубут: «Уйбаан Ороhуунускай … Сойууска, аан дойдуга киэҥник сураҕырбыт норуот эмчиттэригэр үөрэммитэ, норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах магистр, бакалавр, норуот медицинатын академиятын профессора буолбута. Норуот медицинатыгар ураты талаанын иhин Петр I, академик Иван Павлов уордьаннарынан наҕараадаламмыта. Биоэнергетикаҕа улахан кыахтаах эмчит быhыытынан биллэр. Кэлин 104 ууга түспүт дьону булан, 60 сааhыгар 2005 с. В.А. Штыров «Гражданскай килбиэн» бэлиэнэн наҕараадалаабыта. Аны курааҥҥа ардаҕы Муомаҕа, Чурапчыга, Yөhээ Бүлүүгэ түhэрэн, академик Владимир Вернадскай уордьанын ылбыта».
Кыра кылаастарга үөрэнэр эрдэхпинэ, каникулбар Ороhуттан 12 биэрэстэлээх Намҥа аймахтарбар Тручоков Николайдаахха сатыы баран, хонон-өрөөн кэлэрим. Эдьиийим Матрена Ивановна кыра туох эрэ бэлэхтээх буолара. Барарга-кэлэргэ оччолорго оптуобус, такси диэн суоҕа. Арай биирдэ, кэпсээнтэн кэпсээн диэххэ, сааскы каникулбар Намҥа аймахтарбар хонон баран, нөҥүө күнүгэр сатыы дьиэлээн истим. Куйаар күп-күөх, сып-сырдык, онон-манан быстах былыттар аргыый аҕай устан ааhаллар. Күн уота бу сааскы сылаас, сырдык халлааҥҥа күлүмүрдүү кыыhар. Ыраас, мүөттээх салгыны эҕирийэ тыынабын, айан суолун устун бардар баран иhэбин. Эмискэ, баран иhэр суолум уҥа диэки өттүнээҕи ойууруттан, сүүнэ улахан уҥуохтаах, баhыттан атаҕар диэри хап-хара таҥастаах, Чапаев буркатыныы сонноох киhи, түргэн үлүгэрдик хааман-сиимэн, элэстэнэн тахсан кэллэ. Чугастааҕы эргин бачча аарыма улахан уҥуохтаах, Чапаев буркатыныы сонноох киhини көрбөтөҕүм да, истибэтэҕим да. Онуоха эбии сөҕүү бөҕөнү сөхпүтүм диэн – мин баран иhэр суолбуттан атын суол суоҕун бэркэ билэр буоллаҕым дии! Ол да буоллар, хааман тахсыбыт сирин бэлиэтии көрдүм. Онно тиийэн көрбүтүм: ханна да суол буолуохтааҕар, маҥан хаарга киhи атаҕын суола отой суох, мэлигир! «Эчи, дьиктитин, хайдах хайдаҕый?» – дии санаатым уонна иннибэр хааман-сиимэн тэлээрэн иhэр хап-хара таҥастаах, Чапаев буркатыныы тэлээрискэйдиир сонноох сүдү улахан киhини ситээри, хаамыыбын таhыччы түргэтэттим, кыайан ситиэ суохпун билэн, туох баар күүспүнэн маҕыйа-маҕыйа сырсан көрдүм да, сиппэтим. Киhим, баран иhэр суолбуттан хаҥас диэки, Кустуктуур суолунан саҥа барыах курдук буолан иhэн, сүтэн хаалла. Мин, дьэ, онно өйдөөтүм, кини киhи буолбатаҕын. Дьиэм диэки, субу-субу эргиллэн кэннибин көрө-көрө, кыаҕым баарынан сүүрэн тэлээрдим. Аҕылаан-мэҥилээн дьиэбэр кэлбитим: аҕам аах хас да буолан үлэлэрин быhаарса, мунньахтыы олороллор эбит. Мин кэпсээммин улахаҥҥа уурбатылар, күдээринэ истэн эрэ кэбистилэр.
Yөрэхпэр үчүгэйим, сытыы-хотуу, бэйэбин кыанар оҕо этим, үhүс кылааhы бүтэрээт, сайыҥҥы каникулбар холкуос араас үлэтигэр үлэлээбитим. Оскуола оҕолорун сайын аайы улахан киhи салайааччылаах дьиэбититтэн ыраах Арыы диэн сиргэ ыйы-ыйынан оттото ыыталлара. Кумаар, кырдаайы былыт курдук көтө сылдьара, кумаар эмэ, эрэhиинэ саппыкы эҥин диэни билбэт дьон этибит. Салайааччыбыт Туралысов Егор Васильевич, хата, хас да уолу кустата, балыктата ыыталыыра, дьоммутуттан арыы, сүөгэй кэлэр буолан, бэркэ аhаан-сиэн сылдьарбыт. Оччотооҕуга Ороhуга киэҥ-нэлэмэн бааhыналарга сэлиэhинэйи үүннэрэллэрэ, бурдуктарын мэлийэн килиэп оҥороллоро. Оо, ол килиэп минньигэс да буолара!
Арай биир түүн мин дьикти түүлү көрдүм. Харбалаахтан Ороhуга кэлэн үөрэнэр кылааhынньыгым Матвей үрэххэ «Быыhааҥ! Абырааҥ!» диэн хаhыыра-хаhыыра, икки илиитин өрө ууммутунан, ууга сүтэ-сүтэ күөрэйэ сылдьар эбит. Мин кимиэхэ да дьулаан түүлбүн кэпсээбэтэҕим. Биир дуу, икки дуу хонон баран, кылааhынньыгым Матвей үрэххэ ууга түhэн суорума суолламмытын туhунан ынырык сураҕы истибиппит.
Аҕам, биирдэ атынан Арыыга бара сылдьан баран, дьикти кэпсээннээх кэлбитэ. Ийэлээх аҕам иккиэн олус кэрэ куоластаах ырыаhыттар этэ. Арыы Ороhуттан ыраах буолан, айан суола сылаалааҕа, уhуна-киэҥэ. Аҕам, киҥинэйэн ыллыы-ыллыы айаннаатаҕына, сылайбыта-элэйбитэ ааhарга дылы буолара, хайдах эрэ айылҕа барахсан өссө тупсан көстөрө. Киҥинэйэн ыллыы-туойа иhэн көрбүтэ: иннигэр харыйаны таҥнары состорон аттаах киhи сиэллэрэн иhэр эбит! Аҕам муодарҕаабыт, бу хайалара харыйаны таҥнары состорон истэҕэй диэн. Бу киhини ситэн, туоҕун-ханныгын билэр санаа киирбит, атын кымньыылаан тиэтэппит да, инники иhээччи ситтэрбэтэх, иннин диэки дьулуруйан испит, ырааттар ыраатан, суол эргииригэр тиийэн, көстүбэт буолан хаалбыт. Өтөр соҕус буолан баран, үөhэ дириҥ халлааҥҥа кэрэттэн кэрэ ырыа иhиллибит, аҕабар чугаһаатар чугаһаан испит. Мин ырыаhыт аҕам, ырыатынан үөhээ дойду ырыаhытын хотоору, ырыатын тардан кэбиспит да, үөhээ дойду ырыаhыта хотторбокко, кый ыраахха диэри кэрэ ырыата сатарыы турбут. Сахаларга баар үhүйээн этэринэн, үөhээ дойду ырыаhыта ыллыырын иhиттэххинэ, ыллаан хотуохтааххын.