Анжелаттан киһи элбэххэ үөрэнэр. Кини этэринэн, алгыстаах дэйбиир дьиэҕэ тугу да киллэрбэт күүстээх. Иччи элбэх: дьиэ иччитин үөрдүҥ, алаадьылаан буруота таһаарыҥ, айылҕа иччилэрин аһата сылдьыҥ, хаһыытаамаҥ, кыыһырсымаҥ, салгыны хайытымаҥ, куһаҕаны дьиэҕитигэр олохсутумаҥ, былыргы иһити-хомуоһу, таҥаһы-сабы – эйиэхэ анамматаҕы – ылымаҥ.
Сарсыарда сылаас саһарҕалар эмиэ уһугуннардылар. Бүгүн эмиэ ыҥырыынан барыахтаах: эдэр киһи сүппүт, кута көппүт. «Эбэм барахсан көмөлөс, иччилэрим бары көмөлөһүҥ, үрдүк аналбын – Араҥаччыбын толоруохтаахпын! Көттүм суор буолан соҕуруунан-хотунан, буруйдаахтары да булуохпут, эдэркээн уоллуун да көрсүөхпүт – туох буолбутун хайаан да билиэхпит».
Араҥаччы кыра бэйэтэ үрдээн, сырдаан, улаатан, күүстээх кынаттарынан сапсынан, халлаан куйаарыгар көтө турда.
Акулина Егасова-Дьохсоҕон Кыыһа
Таҥха сэтэ
Күн-дьыл сирдээҕи төлкөһүтэ, таайыллыбатах таабырына сөхтөрөр эрэ…
Тохсунньу ый томороон тымныы салгынын кэтит түөһүнэн тыыран, көҕөччөр ат күүстээхтик тыбыыран, айаннатан иһэр. Маннык түгэҥҥэ ат барахсан тамаһыйарыттан, суол чигди хаара хаачыргыыр, куучургуур, кыычыргыыр, логлу тэбиллэр дьикти дорҕооннорун утуйа турар аар айылҕа барытын бэйэтин нөҥүө утаппыттыы (кулгаахтаах буоллаҕына) аһаран эрдэҕэ дуу?
Бүгүн Миитэрэй оҕонньор хара сарсыарда холкуостаах дьахталлар таптайан бэлэмнээбит арыыларын ыскылаакка туттарда. Таарыччы, лааппы дьиэҕэ сылдьан, чэй, мохуорка табаах, куһуок саахар уонна бөтүөҥҥэ кыһыл арыгы атыыласпытын, тохтубата ини диэн, илиитинэн бигээн, бүөбэйдии иһээхтиир. Бу иһэн, дьонум сонун истээри күүттэхтэрэ диэн санааттан, Миитэрэй мүчүк гынна. Барааҥка соҥҥо сууланнар даҕаны, дьагдьайыах курдук буолла. Хата, бүгүн ыйдаҥалаах киэһэ буолан абыраата. Сороҕор, хараҥа түүҥҥэ, онтон-мантан харбаан ылыах курдук түгэннэр буолааччылар. Миитэрэй сирэйэ-хараҕа кырыаран, ону-маны оҥорон көрүөх айылаах. Ол иһин тиэтэйэн, биир кэм атын салайа истэ. Көҕөччөр ат барахсан, дьиэтэ чугаһаабытын билэн, салайтарбакка даҕаны, сындалҕаннаах айантан сылайбыта биллибэккэ, сиэллэрэн истэҕэ. Атаҕын тыаһа биир кэм тоһугураан олорор. Бүгүн – сүллүүкүн оонньуулара, таҥха таайыыта саҕаланна. Бүгүн бит-билгэ күнэ!
Халлааммыт даҕаны сытайан туран тымныйда. Бөрөөх алаас, бу эргиири ааста да, көстө түһэр. Манна «Хомсомуол 20 сыла» холкуос дьонун кыстыктара баар. Былыргыта Дьохсоҕон уонна Дьүлэй ини-бии уолаттар илии тутуспут, кыраныыссаларын тыырсыбыт сирдэрэ. Бөрөөх – Наммара үрэх хонноҕо. Балай эмэ кэтит, улаҕалаах дойду. Алаас таһаатын таһааран, тыатын анныгар тэриэлкэ курдук нэлэгэр күөллээх. Соҕуруу өттүгэр көппөҥнөөбүт быллаардардаах. Сураҕа, былыр кыталык көтөр таптаспыт, күн эргиирин батыһан үҥкүүлээбит аҕай сирэ. Дьэ бу кэрэкээн үрэх бүөм дойдутун хабыллар хаба ортотугар, томтор сиргэ, саха балаҕана турар. Түүн. Дьон утуйа илигин мэктиэлээн, көмүлүөк оһох үөлэһиттэн, хараҥа халлааны сырдатан, кыым кытыастан олорор. Балаҕан иһигэр Маайа, Даайа, Аана – бары эдэр оҕолор мустубуттар. Ону кытары Кыра Маайа эдьиийинээн Дуунньалыын, сааһырбыт Миитэрэй оҕонньор эмээхсининээн уонна сэрииттэн кэлбит Захар – отчут-масчыт эр бэрдэ – түмсүбүттэр. Аттыларыгар, алаас арҕаа өттүгэр, тыа саҕатыгар, нүксүччү түспүт кыра дулҕа курдук балаҕаҥҥа Сөдүөччүйэ эмээхсин оҕонньоро Сэмэнниин олороллор. Оҕо-уруу суох барахсаттара.
Кыра Маайа эдьиийинээн Дуунньалыын – биир ыал оҕолоро. Дуунньа барахсан ыарыһах көрүҥнээх. Оттон Маайа – саҥа туран эрэр кыыс оҕо – баабый үлэһит, эдьиийигэр илии-атах буолан элэстэнээччи. Бэйэтэ үрүҥ аһы астыыр сэппэрээтэргэ сыһыарыылаах. Улахан атахтаах сэппэрээтэр, бастакы хоҥнорууга эрийэргэ ыарахан да буоллар, кэлин тэтимин ыһыктыбакка бардахха, чэпчэки буолар.