– Суох, Кирилл Иннокентьевич, бу мин бүтэһиктээх быһаарыныым. Баһаалыста, илиигин баттаа. Мин дьиэ кэргэним балаһыанньатынан үлэлиир кыаҕым суох.
Петр Николаевич итэҕэтиилээхтик саҥарбытыттан тойоно улаханнык соһуйда. Чочумча тургутардыы көрөн олордо.
– Чэ, Михайлов, бэйэҥ дьыалаҥ. Бачча үлэҕэр өрө тахсан иһэн, барабын дииргин олох өйдөөбөтүм, – диэн баран сайабылыанньатыгар илии баттаата. – Оттон хайдах үлэлээбэккэ олороору гынаҕын?
– Идэбинэн үлэлиэм, университекка чаас биэрэргэ кэпсэппитим. Салайар үлэҕэ туох баар бириэмэбин бүтүннүү ууран туран үлэлиэхпин наада, оттон билигин ол кыаллыбат суол буолла…
Петр Николаевич тойонун хоһуттан тахсан уһун киэҥ көрүдүөр устун хаамта. Бу министиэристибэҕэ үлэлээбитэ быйыл лоп курдук 20 сылын туолуохтааҕа. Быйылгы Саҥа Дьыл үүнэр түүнүгэр Лизата дьолунан тырымнаспыт хап-хара хараҕынан сымнаҕастык утары көрөн туран баҕа санаатын эппитэ: «Эн бу үүммүт сылга үбүлүөйүҥ. Билэҕин дуо? Министиэристибэҕэ үлэлээбитиҥ сүүрбэ сылын туолар. Эн эдэр исписэлиистэн бөдөҥ департамент салайааччыта буола үүммүккүнэн мин киэн туттабын. Бу дуоһунаскын эн тус кыаххынан ситиспитиҥ. Ол иһин уон оччонон сыаналаах!»
Кэргэнин куолаһа бу иһиллэргэ дылы… «Эдэр сааһым, орто сааһым бүтүннүү бу дьиэҕэ ааста. Уонна бу биир илии баттааһынынан бүтүн үлэм суола быһыннаҕа ити» диэн санаа хайдах эрэ туох да иэйиитэ суох, буолбут чахчыны бигэргэтэрдии охсуллан ааста. «Биллэн турар, бииргэ үлэлээбит дьоммун ытыктыыбын. Өрөспүүбүлүкэ үбүн-харчытын сөптөөхтүк тыырар иһин түүннэри-күннэри төһөлөөх үлэлээтибит этэй?» Кини олоҕор баара ситиһии өрөгөйө, мөҥүллүү-этиллии аһыыта. Өрөспүүбүлүкэ күүстээх экономистара, финансистара бииргэ түмүллүбүт сирдэригэр, тыл аҥаарыттан да өйдөһөр биир идэлээхтэрин кытта барытын тэҥҥэ туораабыта. Инникитин да үлэлиир кыах, күүс баар. Кини элбэҕи былааннаабыта. Миниистири солбуйааччы буоллаҕына, үлэ тиһигин саҥардыы аттаран туруорар сыаллааҕа. Саҥата суох, биллэ-көстө сатаабакка, тойотторго отчуоттуу сүүрбэккэ, идэлэрин толору баһылаабыт исписэлиистэр бу министиэристибэни тутан олороллорун киниттэн ордук ким билиэй? Петр Николаевич оннук дьону таһаарыахтааҕа. Дьэ, оччоҕуна үп-харчы боппуруоһа сыыдамнык уонна сөптөөхтүк быһаарыллыахтааҕа. Бииргэ үлэлиир дьоно төһө эрэ соһуйаллар. Ол гынан баран, кини оннугар атын киһи кэлэн үлэлиирин билэр. Миниистирдэрэ сөбүлээн хатылыыр этиитэ: «Солбуллубат киһи диэн суох». Кырдьыга да оннук. Кинини даҕаны аҕыйах кэм саныы түһэн баран, үлэ-олох үөһүгэр умнуохтара. Арай, кини салгын кэриэтэ бэйэтин дьонугар наадалаах. «Лизам эрэ үтүөрдэр! Онтон атын туох да наадата суох…»
Кэрэ кэм
Кинилэр биир кылааска үөрэммиттэрэ. Петя Лизаны көрөөт да сөбүлээбитэ, куттуун-сүрдүүн киниэхэ тардыспыта. Кыыс эмиэ киниэхэ тута эрэммитэ. Кинилэр арыый обургу кылааска тахсан, уоллаах кыыс доҕордоһорун курдук бииргэ сылдьар буолбуттара. Кылаас араас тэрээһинэ буоллун, күрэхтэһии буоллун – наар бииргэ кытталлара. Бөһүөлэк дьоно кинилэр сиэттиһэн баран иллээхтик хааман иһэллэрин көрөн үөрэрэ, ким да сиилээбэтэ. Кылааһын да оҕолоро буолуохтааҕын курдук ылыналлара. Учууталлара тэрээһин үлэтигэр иккиэннэрин бииргэ суруйаллара. Петя математикаҕа уһулуччу дьоҕурдааҕа тута биллибитэ. Кини Лиза уруогун ааҕарыгар наар көмөлөһөрө. Онон кыыс эмиэ математика тутулун өйдөөн, бу предмеккэ биэскэ үөрэнэр буолбута. Иккиэн оскуола, кэлин оройуон чиэһин көмүскээн, математика, физика олимпиадаларыгар кытталлара. Петя өрөспүүбүлүкэ таһымыгар бастыыр буолан, оскуола баар-суох киэн туттар үөрэнээччитэ этэ.
Кини туйгун үөрэҕин таһынан дьаныардаах спортсмен. Ханнык да спорт көрүҥүттэн хайыһары ордорор. Хайыһардьыттар оскуола таһыгар баар ойуурга дьарыктаналлара. Уол сибиэһэй салгыҥҥа тус санаатын сааһылаан сүүрэрин сөбүлүүрэ. Петя Лизатын хайыһардыырга үөрэппитэ. Онон иккиэн араас күрэххэ кыттар буолбуттара. Хайыһар уол майгытыгар олус барсара. Манна ханнык түмүккэ кэлэрэ киниттэн бэйэтиттэн эрэ тутулуктааҕа. Үрдүкү кылааска тахсарыгар Петр өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр ааттаах-суоллаах хайыһардьыт буолбута. Кини атын бөһүөлэккэ күрэхтэһиигэ тиийдэҕинэ, кыргыттар хайгыы көрөллөрө. Бэйэлэрин саастыылаахтарыттан үрдүк уҥуохтааҕа, кэтит сарыннааҕа, сырдык хааннааҕа. Хап-хара хараҕынан утары көрдөҕүнэ, кыыс оҕо хайҕахтаах быара хамсыыра, нохтолоох сүрэҕэ долгуйара. Өссө эбиитин мичээрдээтэҕинэ, үрүҥ тиистэрэ кэчигирэһэн, киһи эрэ хайгыы көрөр ыччата! Петя улахан кылааска тахсыбытын кэннэ, кыргыттар эккирэтэн сүгүннээбэт буолбуттара. Атын бөһүөлэк, оройуон сытыы бэйэлээх кыргыттара, дьиэтин аадырыһын буланнар, суруйаллара.