Дима үөрэххэ туттарса диэн ааттаан, куоракка киирэр. Биир да үрдүк үөрэххэ БКЭ-тин баала хапсыбат буолан, музыка коллеһыгар киирэр. Преподавателлэр ыллыырын истээт, хайгыыртан соло булбаттар, ытыстарын үрдүгэр илдьэ сылдьаллар. Элбэх табаарыстанар, доҕордонор. Уол, үөрэҕэр төһө да ортолор ахсааннарыгар кииристэр, ыллыырын эрэ иһин стипендия ылара, дьиҥинэн үскэ үөрэнэр устудьуоннарга биэрбэттэрэ. Дима онтон ордук үөрэрэ.
Биир күн училище дириэктэрэ Диманы ыҥыран ылан: «Ырыаҕын диискэҕэ уһултаран, араадьыйаларга биэриэххэ», – диэн соһутар. Уол толкуйдуу барбакка, тута сөбүлэһэр.
Ырыата араадьыйаҕа иһиллэр буолбутун кэннэ остуоруйа олоҕо саҕаланар. Араадьыйаны сөбүлээн истээччилэр ыллаабыт күнүттэн уолу сөбүлүүллэр, бары кинини эрэ эҕэрдэҕэ, билсиһиигэ холботтороллор. Уол ити аайы төбөтө эргийэн, бэйэтин үрдүктүк сананар, үөрэххэ эрэ наадыйбат буолан барар. Наар күүлэйи эрэ батыһар. Уулуссаҕа кинини киһи барыта билэн, үөрэ-көтө дорооболоһон ааһар, онтон кыргыттар үөрүнэн эккирэтэ сылдьаллар.
Эбиитин, тас көрүҥүнэн да дьоҥҥо сирдэрбэт. Хап-харанан чоҕулуччу көрөн туран, хара будьурхай баттаҕын илгистэн кэбиһэ-кэбиһэ ыллаатаҕына «саха уола Филипп Киркоровтан туох итэҕэстээҕий?» диэччилэр да бааллар. Бэйэтэ да үрдүк уҥуохтаах, дараҕар сарыннаах буолан, «улахан артыыска» холообуттара омун буолбатах.
Биир күн преподователлэрэ кинини «Саҥа ырыа» диэн интерактивнай куонкуруска кыттарыгар этэллэр. Элбэх кэпсэтии, ааттаһыы кэнниттэн күрэхтэһиигэ кыттарга сөбүлэһэр. Куонкурус төлөбүрүн, 20 тыһыынчаны, көстүүмүн училище бэйэтэ уйунар. Дима баҕалаах дьонтон талыллан күрэххэ киирэр, тэлэбиидэнньэҕэ уһуллар.
Үс ый түмүгүнэн, саамай элбэх куолаһы ылан кыайыылааҕынан тахсан, бирииһин таһынан үс ырыаны босхо уһултарарыгар туоһу-суругунан наҕараадаланар. Бу күн киниэхэ умнуллубаттык ааһар, санаатыгар бары кинини таптыыр, өрө тутар курдуктар. Ити кэннэ эҥин араас мөлтөх бэрээдэктээх уолаттары кытта алтыспыта, доҕордоспута буолбута. Ол дьоно кинини куһаҕан дьаллыкка тардалларын аахайбатаҕа. Уол үөрэҕэр өссө мөлтөөн, кэнникинэн олох да үөрэммэт буолбута. Эбиитин, биир күн холуочук кэлэн, преподавателлэрин, бииргэ үөрэнэр оҕолорун кэлэтэр.
– Сааппаккын даҕаны, үөрэнэр сиргэр тоҕо иһэн кэлэҕин? – диэн кууруһун кыргыттара буойан-хаайан көрөллөр.
– Эһиги баҕас миигин, «сулуһу», утары көрөҕүт дуо? Бастаан мин таһыммар тиийиҥ, – диэн саҥарбатах оҥортуур.
– Уһулларгын оҥостоҕун быһыылаах. Иһэр оҕолору туппаттарын билбэт киһиэхэ дылы, – өйдөтө сатыыллар.
– Хайдах сылдьарбын эһигиттэн ыйытыам суоҕа. Биир сымыыт ханна сытыйбатаҕай, биир уол ханна төрөөн өлбөтөҕөй? Эһиги мин олохпор орооһумаҥ, – Дима бас-баттах саҥарарын тохтоппотоҕо.
Бииргэ үөрэнэр кыргыттара, кэлэйбиттии көрөн кэбиһээт, саҥата суох тэйэн биэрбиттэрэ.
Нэдиэлэ курдук үөрэнэр-үөрэммэт икки ардынан айбардыы сырыттаҕына, куурус старостата дириэктэргэ ыҥыралларын туһунан этэр.
– Төһө да үчүгэй куоластааҕыҥ иһин, инникитин салгыы үөрэнэр кыаҕыҥ суох. Кыраны да уйбат киһи эбиккин. Өйгүн туттаххына кэлээр, – диэн академическай уоппуска биэрэн, үөрэҕиттэн тохтотоллорун туһунан дириэктэр иһитиннэрэр.
– Көннөрүнүөм, аны иһиэм суоҕа. Үөрэхпэр хаалларыҥ, – диэн муннун анныгар ботугуруур, киһи эрэ буоллар уу-хаар баспыт хараҕынан ааттаспыттыы көрөр.
– Табаарыс, Матвеев, эйигин кытта хаста кэпсэттибит, барытыгар көннөрүнүөх буоларыҥ да үчүгэй өттүгэр биир да хардыыны оҥорботуҥ, – дириэктэр Диманы истибэтэх курдук тутунна, кытаанахтык саҥаран, салгыы кэпсэтэр санаата суоҕун биллэрдэ.
Сарсыҥҥы күнүгэр ыйанан турар бирикээһи көрөн уол хомойо да санаатар хоҥоруутугар улаханнык хоҥнорботох курдук туттар. «Улахан эбит» диэн сапсыйан кэбиһэр.
Дима онтон санаата түһэн, арыгы-күүлэй эрэ аргыстанар. Төһө да үчүгэйдик ыллаабытын иһин дьоҥҥо-сэргэҕэ аптарытыата түстэр-түһэн, олох да дьон ырыаһытынан билиммэт буолар. Олох иэдэйиэх киһини төрөппүттэрэ билэн, истэн, биир күн куораттан дэриэбинэтигэр илдьэ бараллар. Сыл аҥаара булкуллан-тэккиллэн баран, син «сулустаан» төбөтө эргийбитин өйдүүр. Ийэлээх аҕатын, чугас дьонун уонна бииргэ үөрэммит оҕолорун көмөтүнэн пиибэттэн сыыйа тэйэн барар. Айар куттаах киһи буолан, уйан дууһалаах эбит: ааспыты аһыйан айманна, уруккуну-билиҥҥини тэҥнээн, ырыҥалаан, тургутан, ырытан көрдө. Санааларын сааһылыыр уустук кэмигэр сүбэ-ама, өйөбүл буолар доҕоро суоҕун билэн, бэйэтиттэн кэлэйэ саныыр, аатырар-сураҕырар кэмигэр аата-ахсаана суох элбэх атастардааҕа дии? Бары ханна бардылар? Айылҕа биэрбит талаанын ситэ сайыннарбакка, кими эрэ абырыыр курдук туттубутуттан хомойор. «Аны хайдах сценаҕа төннөбүн?» диэн араастаан толкуйдуур. Тэлэбиисэртэн түспэт эстрада эдэр артыыстарыгар Саарыҥҥа, Болдьумаҕа, Анатолий Бурнашевка, Дьулустаан Чуручановка ымсыыра саныыр.