– Проваллаатым. Аны күһүн кэлээр диир. Тараҕай абааһы… – табаарыһым Коля чиккэлдьийбит көнө бэйэтэ, умса туттан, көхсө холбуйан, киэҥ-киэҥник атыллаан, сукулдьуйа турда.
– «Үс» баар, нэһиилэ туттардым. Сирэйэ бүтүннүү моҕох буолан олорор, чэ, эн кытаат, бааттаах буоллаххына, баҕар, эйиэхэ сымныаҕа, – бииргэ үөрэнэр кыыһым, кууруспутугар сааһынан саамай кырабыт Лера күлэн-үөрэн ааста.
Аудиторияҕа үс эрэ оҕо олорор. Тоҕо хойутаабыппын өр доппуруостаан баран киллэрдэ. Ыраахтан сылдьан үөрэнэбин диэн куотуннум. Иван Семенович элбэх оҕону «проваллаппытыттан» астыммыт быһыылаах, биир кэм төгүрүк иһин имэринэ олорор, сирэйэ сүрдээҕин сымнаабыт, сылаанньыйбыт көрүҥнээх.
Билиэти тардан ылаат, бүтэһик паартаҕа тиийэн олордум. Көрбүтүм – олох билбэт боппуруостарым. Ыксаатым аҕай, сиэппин хастан көрдүм, туох да суох, түүнү быһа суруйан муҥнаммыт шпаргалкабын барытын умнан кэбиспиппин. Мин тиритии-хорутуу бөҕө буоллум, ыксаан төлөпүөммүн таһааран, табаарыс уолбар SMS-таатым. Киһим өр буолбата, харда эппиэт ыытта. Дьэ, мин түргэн үлүгэрдик билиэтим нүөмэрин суруйан ыыттым. Аны киһим тоҕо эрэ эппиэттээбэтэ. Мин ньиэрбэм олох бүтэн, испэр табаарыспын үөҕэ олордум. Иван Семенович көрөрүгэр суруйбута буолабын. Биир эрэ киһи хаалла, эбии ыксаатым, тобуктарым биир кэм титирээн бардылар, көлөһүнүм «сарт» түстэ. Эмискэ төлөпүөнүм уота тыкта, SMS тиийэн кэллэ. Хата, эппиэти син булан ыыппыт. Ити кэмҥэ ким эрэ төлөпүөнэ тыаһаата, Иван Семенович суотабайа эбит. Тараҕай төбөтө лэкээриҥнээтэ, мух-мах барда. Арааһа, кэргэнэ мөҕөр быһыылаах. Төлөпүөнүн туппутунан тахсан барда. Преподавателим тахсыбытынан туһанан, ааҕа охсоот, кумааҕыбар суруйдум. Ааҕа-ааҕа шпаргалка оҥостубутум эбии көмөлөстө. Барытын үчүгэйдик өйдөөтүм.
Иван Семеновиһым миигин уорбалаабыттыы көрбүтүнэн киирэн кэллэ. Ханна эрэ барардыы ыксаабыт көрүҥнээх, эппиэттии олорор уол зачеткатын ылан, сыана туруорда быһыылаах, онтон эрийэ-буруйа тутан баран, илии баттаата.
Мин эппиэттии таҕыстым. Дьэ, кэпсээн имитэн бардым. Иван Семенович олох истибэт. Ыксаабыт көрүҥнээх. Кумааҕытын хомуйан, тэскэйбит бартыбыалыгар хаалыы олордо. «Аһаа, эн да үрдүгэр киһи баар эбит» диэн испэр сэтэрии, эмиэ да аһына санаатым. Кэпсээн бүтээппин кытта, ону-маны ыйыталаспакка, соһуйуом иһин, «түөрдү» туруорда, бэрт ыксалынан илии баттаан эриллэҥнэтэн кэбистэ. Ити курдук сордонон-муҥнанан, син «түөрдү» ыллым.
Дьэ, мин үөрүү-көтүү бөҕө буоллум. Тахсаат, ыраах улууска олорор дьоммор эрийэн, олус диэн үөртүм. «Билиэт атыылаһаргар сарсын харчы ыытыам, куоракка олус уһаама», – диэн ийэм дьаһайа оҕуста.
Кирилиэһи таҥнары сүүрэн истэхпинэ, төлөпүөнүм өрө тырылыы түстэ. Сэргэлээх 14 куорпуһуттан доҕордоһор кыыһым эрийэр эбит. «Түөрт» сыананы ылбыппын истэн олус үөрдэ, бэлимиэн буһарбытын этэн туран эбиэккэ ыҥырда. Онуоха аччыктаабыппын дьэ өйдөөтүм. Куртаҕым курулаан барда. Тахсар ааҥҥа үрдүкү куурус уолаттара туралларын көрдүм, «билигин пиибэлэригэр харчы көрдүөхтэрэ» дии санаат, түбэһиэх нүөмэргэ эрийэн баран кэпсэттим.
– Леонид Николаевич, билигин даачаҕа көмөлөһө тиийиэм. Оптуобуһунан да барар инибин, – диэн ректорым аатын ааттаан, үлэлии барарбын биллэрдим. Уолаттар саҥата суох суол биэрэн, силэллэн биэрдилэр. Ааны аһан тахсарбын кытта биир да кыырпах былыта суох күөх халлаан, сылааһынан угуттуур күн уота сүрдээх сымнаҕастык имэрийэ кууһа көрүстүлэр.
Суотабай төлөпүөнүм барахсан ити курдук биир күн алтата абыраан турар. Махтал буоллун – төлөпүөҥҥэ. Аҕыйах сыллааҕыта дьон суотабайа суох хайдах сылдьыбыта буолуой? Сөҕөбүн эрэ. Онтон билигин суотабай төлөпүөн хас биирдии киһиэхэ салгын, уу, олох курдук күндү.
Төлөпүөнүм – мин саамай эрэллээх доҕорум, киэн туттуум, үтүө аргыһым.
Тэмтэрийии
Саша быйыл оскуолатын бүтэрэн киин сиргэ, куоракка, ИТФ-га үөрэнэ киирдэ. Кини үөрэххэ киирэр баҕаттан үс сылы быһа туһааннаах предметтэргэ бэлэмнэнэн, БКЭ-тин баала үрдүк буолан, куонкуруһу этэҥҥэ ааста.
Саша үрдүк уҥуохтаах, сытыы-хотуу, сырдык сэбэрэлээх уол. Кыра эрдэҕиттэн сүүрүүнэн утумнаахтык дьарыктаммыта. Улуус, өрөспүүбүлүкэ хас да төгүллээх чөмпүйүөнэ, бириистээх миэстэҕэ тиксээччи. Киирбит үөрэҕэр биир да кыыс суох, бары тыаттан сылдьар уолаттар буолан тапсаллар, биир тылы булаллар.
Кини Сэргэлээххэ 66-с уопсайга киирдэ, хосторугар түөрт уол буолан олороллор. Хата, барыта илин эҥээр улуус оҕолоро. Ас-үөл дьонноруттан тохтоло суох киирэ турар. Ол иһин харчыларын, атын оҕолор курдук, аска ыыппаттар. Хосторун уолаттара, хата, арыгылаабат, табах тарпат буолан биэрдилэр, бары спордунан дьарыктаналлар: Сашалаах Дима сүүрүүнэн, Максим буоксанан, онтон Слава тустуунан.