– Сураҕа, дьиэлэрэ-уоттара суох буолан уулуссаны кэриимнээбиттэрэ ырааппыт үһү. Сууттаммыттар да, хаайыыга барбатахтар быһыылаах.
– Ол кинилэртэн тугу булан ылаары… Оҥорбут буруйдарыгар бэйэлэрэ эрэйи көрөн эрдэхтэрэ. Ыал муннугун кэрийэ сырыттахтара. Куһаҕан өрүттээх дьону санаамыахха. Бүгүн Витяны ыҥырбытым, БКЭ-гэр көмөлөһүөм этэ. Юрист буолуон баҕарар эбит.
– Кини баар буолан оҕобут тыыннаах хааллаҕа… Мин да математикатыгар көмөлөһүөхпүн сөп, – иккиэн бэйэ-бэйэлэрин утарыта көрсөн, мичээрдэһэн кэбиһэллэр.
Саҥа дьыл саҕана кинилэр үөрүүлээх сураҕы истэллэр. Бу соторутааҕыта инбэлиит оҕолорго туһуламмыт балыыһа тутуута саҕаламмытын туһунан «Сонуннарга» этэллэр.
Баһаартан эмсэҕэлээбит кыракый кыысчааннара доруобуйата көнөрүгэр эрэл кыыма саҕыллар. Онтон Сардааналара, төрөппүттэрин тапталыгар угуттанан, күн кыһалҕата суох тугут оҕотунуу тойтороҥолуу сүүрэр, төһө да саҥарбатар, айаҕын иһэ «омуктуу» бап-баллыгырас.
Ийэлээх аҕа, ону көрө олорон, сүрэхтэрэ үөрүүнэн туолар.
Быстах быһыы
Саха сиригэр тимир суол кэлбитэ хайыы-үйэ икки сыл буолла. Сахабыт сирин киин куоратыгар Дьокуускайга элбэх да дьиэлэр, араас өҥүнэн күлүмүрдүү оонньуур маҕаһыыннар, араас бэртээхэй тутуулар дьэндэйэн киһи олох билбэт буола тупсубут. Соҕуруу дойдулартан турист бөҕө кэлэр. Дьокуускай куораппыт дьоно-сэргэтэ, тимир көлөтө элбээбитэ сүрдээх.
Сарсыарда тоҕус чаас. Дьулус утуйа сыттаҕына, хоһун уола Ньургун ыксаабыт куолаһынан кэлэн туруорар:
– Дьулус, тур, «харалар» Кириили кырбаабыттар. Бары мунньустар үһүбүт.
Дьулус киппэ кыра уҥуохтаах уол. Спортивнай интернакка олорбута үһүс сылыгар барда. Оскуолатыгар аптарытыаттаах. Кыра эрдэҕиттэн тустуунан үлүһүйэр. Россия хас да төгүллээх чөмпүйүөнэ. Ийэтэ сүүһүнэн мэтээллэрин сыа-сым курдук тутан, дьиэ киэргэлэ оҥорон, саала биир муннугар ыйаан туруорарын дьон сэргии көрөр. Уол сылаас оронугар сыппахтыы түһээт, аргыый туран, суунан-тараанан баран уолуттан ыйытар.
– Кириил билигин ханна баарый?
– Балыыһаҕа киирбит. Хайаан да иэстэһиэххэ наада. Бүгүн киэһэ Сайсаарга көрсөбүт. Интернаттан сүүрбэччэ уол тахсар үһү. Хата, барыбытын үөрэхпититтэн үүрэллэрэ буолуо, баспытааталга туох диибит? – Ньургун тохтоло суох саҥаран бөтүгүрүүр.
– Ээ-чэ, бүт, өрөбүл дии, бары дьоммутугар хоно бардыбыт диэхпит.
– Ээ, кырдьык даҕаны, – Ньургун үөрбүттүү саҥа аллайар.
Киэһэ 7 чааска уолаттар ыччат сөбүлээн мустар сиригэр, Оржанкаҕа, мусталлар. Куорат араас оскуолаларыттан уопсайа биэс уонча уол мустубуттар, бары бэйэлэрин кыанар уолаттар. Куоракка эдэр спортсменнар баһылаан-көһүлээн, киэптээн сылдьар кэмнэрэ этэ. Саастаах, ускул-тэскил сылдьар уолаттар, уруккута спортсменнар түмсэн, кэлии «хара» омуктары тутаталыыллара: харчыга ыйыыллара, табаардарын былдьыыллара. Ону оскуола уолаттара көрө сылдьан үтүктэн, «хара» омук оҕолорун кытта атааннаһаллара, бэйэ-бэйэлэрин кытта үгүстүк табыйсан кэбиһэллэрэ. Уолаттар туруммуттара сүрдээх: уоннуу буолан арахсан, Сайсаарга тиийэргэ сүбэлэспиттэрэ. Кинилэр балачча оҥостубут курдук сананан айаннаатылар. Ким кастеттаах, ким биталаах, ким пневматическай бэстилиэттээх.
Дьэ, тиийиэхтээх сирдэригэр тиийбиттэрэ, анарааҥҥылара кэлэ иликтэр эбит. «Куттанан кэлбэтэхтэрэ буолуо» диэн күлүктэригэр имнэнэллэр, ол эрэн, ханныгын да иһин, истэригэр салла саныыллар.
– Охсуһуу улаатыах курдук буоллаҕына, убайдар кэлиэхпит диэтилэр. Эрийбитим. – Ньургун табаарыһыгар сибис гынар.
– Чэ, бэрт эбит, – Дьулус хардарар. Арай саҥатын дорҕооно сүтэ илигинэ мас тутуурдаах уолаттар киэптии туттан иһэллэрэ көһүннэ. Сирэйдэрэ-харахтара турбут аҕай, бэйэлэрин тылларынан бап-баллырҕастар. Биһиэннэрэ уолуйан турбатылар, суостаахтык хаһыытаат, утары сүүрдүлэр. Ким хайдах сатыырынан абытай охсуһуу саҕаланна. Эмискэ уордаах хаһыыттан бары тохтуу биэрдилэр, икки ойоҕосторугар «Тойота» уонна «Лимитед» массыыналар анньыһан тураллар эбит. Массыыналар тастарыгар уһун тирии сонноох лааҕырдар «убайдара» илиилэрин сиэптэригэр уктан, дыраччы тэбинэн туралларын көрөн, бары улаханнык соһуйдулар быһыылаах.
– Кэлиҥ бэттэх, – уордаах хаһыы иккиһин хатыламмытыгар, илиилэригэр баар тутуурдарын кистии тутан, «убайдар» тастарыгар икки аҥыы арахсан, чөмөхтөһөн турдулар.
– Истиҥ, бырааттар, охсуһан туох да үчүгэйгэ тиийиэххит суоҕа, хаайыы аһылыга буолуоххут. Онон бүгүҥҥүттэн ыла атааннаһаргытын тохтотоҕут. Бары биир дойду оҕолоробут. Урукку өттүгэр «убайдар» өйдөспөтөх буоллахпытына, билигин биир сомоҕо күүспүт, – бэрт дьиппиэн көрүҥнээх саха киһитэ уолаттары өтөрү-батары көрүтэлээбитигэр, анарааҥҥылар сири-буору кымаахтаан, умса көрдүлэр.