Ийэ эрэйдээх оҕотун куолаһа уйадыйан, быстан ылбытын биллэр да, бэйэтэ долгуйбутун биллэрбэккэ буола сатыыр.
– Оҕом маладьыас, кытаат, биһиги эйиэхэ эрэнэбит. Бырааттарыҥ, эн циркач буолан кэлэргин кэтэһэллэр.
Уола ытамньыйбытын сүрэҕэ сэрэйэн, төлөпүөнү бастакынан уурда. Оҕото кытаанах санааны ылыммытыттан үөрэ санаата. Ол аата өйүн тутан эрдэҕэ, ол аата киһи буолан хатарыллан эрдэҕэ…
Дьикти түбэлтэ
Биир күн киэһэлик Юра ийэтин сорудаҕар ыалга барда. Санаатын ситэн, төттөрү дьиэтигэр төннөн истэҕинэ, эмискэ халлаантан уот чыпчыҥныы-чыпчыҥныы кини диэки чугаһаата. «Биллибэт-көстүбэт эттик миигин ыла кэллэ» дии санаан, кутталыттан хаһыытыы-хаһыытыы, иннин хоту суол устун сүүрдэ. «Көстүбэт» эттик улам уота-күөһэ сырдаан, бу тиийэн кэллэ. Эбиитин киһи хараҕа саатар күүстээх уота тыкта уонна Юраны бэйэтигэр маҕыньыыт курдук тардан барда. Уол утарсан илиитинэн далбаатанна, атаҕынан тэбиэлэнэ сатаата да, эттигэ бэйэтин диэки тардара өссө күүһүрдэ. Эмискэ Юра уһукта биэрдэ. «Дьолго, түүл эбит» дии санаата. Кутталыттан сүрэҕэ эп-эппэҥнэс, көлөһүнэ сарт түспүт. Ити күн киэһээҥҥи аһылык кэнниттэн, түһээбитин курдук, ийэтэ кинини ыалга ыытта. Юра барымаары төттөрүлэһэн көрбүтүн, ийэтэ чыпчаххайын үрдүгэр түстэ. Хайыай, барарыгар эрэ тиийэр. Сорук-боллур уолчаан дьиэтигэр төннөн иһэн, халлааҥҥа били түүлүгэр көрбүт эттигин көрдө. Уол куттанан, куотар аакка түстэ. Эттик чугаһаат, кинини бэйэтин диэки тардыбытынан барда. Юра, төһө да утарылаһа сатаабытын үрдүнэн, түлэй-балай түһэн, иһирдьэ ааҥнаабыт ыас хараҥаҕа киирэн, симэлийэн хаалла. Өйдөнөн кэлбитэ, уоттаах-күөстээх тэриэлкэ иһигэр сытар эбит. Уол наһаа куттанна. «Инопланетяниннар ылбыттар быһыылаах. Билигин төбөтүттэн биэс сыл оскуолаҕа үөрэнэн ылбыт билиибин барытын сотторуохтара, бэйэлэригэр иҥэриэхтэрэ эбэтэр миигин атыннык бырагыраамалаан ыытыахтара» диэн араас санааҕа ылларда. Хайдах эмэ гынан куотарга сананна. Уол ааны аһан ыстанаары гыммыта, олох да куйаарга көтө сылдьар эбит, сирэ ырыых-ыраах отон саҕа буолан көстөр. Эмискэ дьикти саҥа иһилиннэ. Эргиллэн көрбүтэ – робокка майгынныыр эрээри унуоҕунан кыра инопланетянин турар. Киһи соһуйуон иһин, сахалыы саҥарар.
– Аатыҥ кимий?
– Юра, – диир уол кутталыттан кэлэҕэйдии-кэлэҕэйдии. – Оттон эн кимҥиний?
– Мин Робик диэммин.
– Эн тоҕо миигин ыллыҥ?
– Эн миигин көрбүтүҥ, ол иһин дьонугар кэпсиэ диэн куттанан илдьэ бардым. Биһиги олох атын планетаҕа олоробут. Эһигиннээҕэр сайдыылаахпыт. Оскуола диэн суох. Дьиэбитигэр олорон, көмпүүтэринэн Интернет нөҥүө үөрэнэбит. Сирдээҕи дьон олоҕун үөһэттэн көрөн олорон, бырагыраамалаан биэрэбит.
Эйигин эмиэ бырагыраамалыахпын сөп, эн математикаҕа мөлтөхтүк үөрэнэр эбиккин. Хаһан да үчүгэй үөрэнээччи ахсааныгар киирбэтэххин, – диэн инопланетянина оҕо-оҕо курдук сэргэхтик кэпсэтэн барда.
– Ол тоҕо миигиттэн куттаммыккыный?
– Биһигини сир дьоно билиэ суохтаахтар. Биллэхтэринэ, Интернетинэн планетабытын көрдөөн булуохтара. Оччоҕо икки өттүттэн куйаарга сэрии буолуоҕа.
– Мин олох кимиэхэ да кэпсиэм суоҕа, тылбын биэрэбин.
– Оччоҕо мин эйигин дьиэҕэр илдьэн биэриэм, кэпсээтэххинэ бэйэҥ кэмсиниэҥ, мин быһаара сатаатым. Билигин эйигин оскуолаҕа туйгуннук үөрэнэриҥ курдук бырагыраамалыам, – инопланетянин үтүөнү оҥороору уолга чугаһаата.
– Суох, суох, – Юра кэннинэн чинэрийдэ, хараҕа төгүрүйэн хаалла. – Мин робот буолуохпун баҕарбаппын, бэйэбинэн хаалыахпын баҕарабын.
– Сөп, чэ, дьиэҕэр бар, – диэн Робик саҥарарын кытта ыас-хараҥа буола түстэ, кулгааҕа эрэ чуҥкунаата. Биирдэ өйдөммүтэ, эттиги көрбүт сиригэр, Сэһэн Ардьакыап аатынан уулусса ортотугар турар эбит. Күн бүгүнүгэр диэри Юра дьикти түбэлтэни кимиэхэ да кэпсии илик.
Баҕа санаа
Уолаттар Николай Тарскай аатынан көҥүл тустуу бирииһигэр бэлэмнэнэ сылдьаллар. Субуотаҕа улуус киинигэр, Бороҕоҥҥо, күрэхтэһэ барыахтаахтар. Юра бэйэтин ыйааһыныгар тустардыы бэлэмнэнэн, ис сүрэҕиттэн кыһаллан, биир да эрчиллиини көтүппэккэ сылдьар. Кини төрөппүттэрэ бөһүөлэккэ арыгыһыттарынан биллэллэр. Эбиитин иккиэн үлэлээбэт буолан, аһыыр астара, таҥнар таҥастара сүрдээх кэмчи. Юра таҥаһа бииргэ үөрэнэр оҕолоруттан сүрдээх боростуой, арай биир үчүгэй спортивнай көстүүмнээх, онтукатын күрэхтэһэ барарыгар биирдэ кэтэр. Санаатыгар маанымсыйар.
Сайын устата оскуола оҕуруотугар уу куппутун, сыыс ыраастаабытын иһин, хамнаһын таһынан «үчүгэй спортсмен буолаар» диэн бу көстүүмү биэрбиттэрин күн бэҕэһээ курдук өйдүүр.
Тириэньэр Егор Егорович уолаттары саала ортотугар муста. Күрэхтэһэ кимнээх баралларын истэ охсоору уолаттар өрөйдүлэр-чөрөйдүлэр, кини тула үмүөрүстүлэр. Бэйэтин аатын истээри Юра өр да кэтэстэ. Балай эмэ уол аата ааттанна эрээри кини тоҕо эрэ суох…