Хоһоонун хара киэһээҥҥэ диэри суруйан көрдө да, туох да тахсыбата. Киэһэ ийэтэ эбии бутуйан кэбистэ, сүһүөхтэрэ тэҥ буолуохтаах, рифманы тутуһуохтааххын эҥин диэн. Уол «киһи барыта суруйааччы буолан төрөөбөт» дии санаат, тэтэрээтин быраҕан кэбистэ. Оронун оҥоһунна. Хоһоонун санаан, балачча утуйбакка эргичиҥнии сытта. Толкуйдуу сытан, утуйан хаалла.
Арай саха литературатын уруога буолаары турар эбит. Оҕолор саҥа учуутал кэлбит үһү дэһэллэр. Ааны сэгэтэн, кыра уҥуохтаах, сүрдээх хатыҥыр, ачыкылаах киһи киирэн кэллэ. Оҕолор «Ойуунускай, Ойуунускай…» дии-дии өрүкүнэһэ түстүлэр. Саҥа учуутал сурунаалы ылан, сэрэммиттии арыйбахтаат, тоҕо эрэ, ала-чуо Петяҕа туһаайан: «Табаарыс!..» – диэт, саҥаран киирэн барда:
– Табаарыс! Эн тоҕо төрөөбүт сахаҥ тылын аанньа ахтыбаккыный? Төрөөбүт тылын билбэт оҕо ол аата төрөппүтүн эмиэ аанньа ахтыбат. Тылын таптаабат киһи төрөөбүт алааһыгар, дойдутугар тапталын хайдах тириэрдиэй? Эйиэхэ хоһоон суруйаргар сорудах биэрбиттэрэ дии, чэ, аах эрэ, – Ойуунускай хас саҥардаҕын ахсын уҥуоҕунан үрдээн, дьүһүнүнэн тупсан истэ. Улуу киһи илэ бэйэтинэн тиийэн кэлбитин Петя өйдөөтө. Сүрэҕэ күүскэ тэптэ. «Ааты-суолу түһэн биэрбэтэх киһи» диэн санаа күлүмэ өйүгэр көтөн түстэ. Эрчимнээхтик үктээн, дуоска иннигэр таҕыста. Соһуйуон иһин, хоһоон тыллара утуу-субуу өйүгэр киирэн истилэр…
– Маладьыас. Кыһаннаххына эн да суруйар эбиккин, – диэт, Ойуунускай ачыкытын тааһа күн уотугар килбэҥнээн ылла. Киэҥ саһархай хараҕынан сүрдээх эйэҕэстик көрдө. Эмискэ уруок бүтэн, чуораан тыаһа лыҥкыныы түстэ. Уол кылаастан тахсаары ойон турабын диэн уһукта биэрдэ, эбиитин оронуттан суулла сыста. Аттыгар Миисик будильнигы туппутунан мичээрдии аҕай турар эбит. Петя уруккутун курдук оронугар тыыллаҥныы сыппакка, быраатыгар кыыһыран мордьойбокко, түргэн үлүгэрдик ойон тураат, тэтэрээтин үрдүгэр түстэ. Сибилигин аахпыт хоһоонун суруйан киирэн барда. Хоһоонун бүтэрээт, үөрэҕин таҥаһын кэттэ да сонун, бэргэһэтин үрдүгэр түстэ. Ийэтэ хаһан да оскуолатыгар ыксаабакка, холкутук барар уола тиэтэйбитин көрөн соһуйда.
– Хайа, аһаабаккын дуо?
– Суох…
– Онтон хоһоонуҥ?
– Суруйдум. Миэхэ Ойуунускай көмөлөстө.
– Хайдах?… – дьиэ иһинээҕилэр соһуйан саҥаларыттан маттылар. Харда иһиллибэтэ. Аан сабыллан «лип» гынар тыаһын кытта «Ойуунускай хоһооно» диэн саҥаны истэн эрэ хааллылар.
Өрүһүнүү
Кеша төгүрүк киэҥ хара харахтаах, будьурхай баттахтаах сахаҕа номоҕон дьүһүннээх уол. Оскуолаҕа үөрэнэ сырыттаҕына, кыыс бөҕө эккирэтэрэ. Үчүгэйдик волейболлуура, баскетболлуура. Оскуолатын бүтэрэн баран, физкультурнай институкка киирбитэ. Дьонуттан босхо барбычча, оҕолору кытта күүлэйдиир, пиибэлиир буолбута. Кэнникинэн үөрэҕэр элбэх көтүтүүлээх буолан, үөрэҕиттэн уһуллубута. Санаата түспүт аатыран, пиибэни сылтах эрэ көһүннэр иһэрэ элбээбитэ. Дьоно мөхтөхтөрүнэ да төрүт кыһаммат буолбута, арай аҕата дьиҥнээхтик кыыһырдаҕына биирдэ куттанар-дьаарханар курдуга.
Кеша бүгүн 20 сааһын томточчу туолла. Кини төрөөбүт күнүгэр ким да наадыйбат, оннооҕор дьоно эҕэрдэлээбэтэхтэриттэн иһигэр хомойо санаата.
Онон бэйэтэ төрөөбүт күнүн бэлиэтииргэ быһаарынан, сарсыарда нэһиилэ уунаҥнаан тураат, таһынааҕы ыалын уолугар Гошаҕа таҕыста.
– Гоша, бүгүн төрөөбүт күнүм, хайыыбытый? – диэн уол дьоно истибэтигэр сибис гынан ыйытта.
– Дьэ, бэрт эбит. Кеша, бырааһынньыктаабатахпыт ыраатта, хантан эмит харчы булуохха наада. Ганя миэхэ түөрт сүүс иэстээх, баран ылыахха, биэрбэтэҕинэ бэйэтэ кэһэйиэ, – сытыы-хотуу уол Гоша үөрэн, өрө көрө түстэ, үчүгэйи эппит киһи быһыытынан, күлэн ардьас гынна. Гоша уһун ньолоҕор сирэйдээх хара бараан уол. Тыа хаһаайыстыбатын техникумугар үөрэнэ киирэн баран, табаарыһа Кеша курдук, иккис куурустан сүгүн үөрэммэккэ, үөрэҕиттэн тохтоон, эмиэ үлэтэ суох күн иллэҥ сылдьар киһи.
Иккиэн табаарыстарыгар оҥостон тиийбиттэрэ – Ганялара саҥа утуйан туран, эһэтин кытта үүттээх хойуу кофе иһэ олорор эбит.
Уолаттар үгүс кэпсэтиитэ суох, харчыларын көрдөөбүттэригэр, киһилэрэ түргэн үлүгэрдик хоһуттан харчыны таһааран биэрдэ. Табаарыстыылар үөрүүлэриттэн Ганяны «барыс» диэбиттэрин бэйэлэрэ да билбэккэ хааллылар. «Ханна да барыма, оппутугар барыахпыт», – диэн эһэтэ бопсубутун үрдүнэн Ганя сөбүлэстэ, «ээх» диэн баран, биирдэ «бабат» дии санаата. Уолаттар дьонноругар: «Айылҕаҕа салгын сии таҕыстыбыт», – диэн эттилэр. Сып-сап хомунан, төрөппүттэрин харахтарыгар наһаа быраҕыллыбакка, дьиэлэриттэн таҕыстылар. Аара баран иһэн, өссө икки уолу ыҥырдылар.