Елизавета Петровна уолун кытта үөрэх тэрилтэлэрин кэрийэр түбүгэр түспүттэрэ. Хас да сиргэ докумуоннарын туттаран баран уоскуйбуттара. ЕГЭ-лэрин баала кыра. Онон эрэллэрэ – төлөбүрдээх үөрэх.
Сайын куорат, быылынан-буорунан бүрүллэн, сүрүкэтэ бэрт. Урут Лиза куораты маннык кирдээх курдук санаабат этэ. Килэйбит-халайбыт таас дьиэлэрдээх, көнө асфальт суоллаах-иистээх мааны да куорат курдук ылынара. Онто куорат кытыытыгар букатын атын хартыына эбит. Ордук бу кинилэр дьиэлэрин таһа дьаабы. Ардах түстэҕинэ бырыы-бадараан дойдута буолар. Онон-манан чаалыйа сытар амырыын сыттаах чалбахтар курааҥҥа да куурбаттара дьикти. Лиза күөҕүнэн сууланан наскыйан турар дойдутун санаан, эмискэ хараҕа ууланан кэлбитин өйдөөмүнэ хаалла. Баччаларга кинилэр тиэргэннэригэр хатыҥнар суугунаһа оонньуллар, араас сибэккилэр үүнэн кустук өҥүн ыһаллар… Дьахтар хараҕын сабан мэктиэтигэр дэриэбинэтин мүөттээх салгынын эҕэрийбит курдук санаата. Маннык настырыанньа киирдэҕинэ Лиза биирдэ туоххаһыйа түһэр. Ол гынан баран, онтун дьонугар биллэрбэккэ буола сатыыр. “Аата, үгүс билэр дьоммут манна кэлбиттэрэ дии. Сотору биһиги даҕаны куорат ыалын киэбин кэтэр инибит”, – дии санаан чэпчэкитик өрө тыынан кэбиһэр.
¥өрэххэ киирии кытааппыт даҕаны! Уһун сайыны быһа кэтэһэн-манаһан баран, университекка, төлөбүрдээҕэр даҕаны, киирэр кыаҕа суох буолан биэрбиттэрэ. Оҕо туһугар атах тостор. Лиза хаһан эрэ бииргэ үөрэммит дьонун булан, сүүрэн-көтөн, уруккута училище, билиҥҥитэ инженердэри бэлэмниир институкка уолун баһын батарбыта. Төлөбүрэ да удамыр буолан үөрбүттэрэ.
Лиза куоракка көһөн кэлбит тутаах соруга туолбут курдук санаан, биллэрдик сэргэхсийбитэ. Аны идэтинэн үлэ булара буоллар. Ол эрээри куорат оҕолоруттан саллара сүр. Онон оскуолаҕа талаһа сатаабатаҕа. Кини үгүс эрэйэ суох кыайан истибэт оҕолор интернаттарыгар иитээччи миэстэтин булбута. Хамнаһа кэмчи да, буортутун иһин эбии бырыһыаннаах буолан, дьахтар киһиэхэ син кэмигэр төлөбүр курдук. ¥өрэх дьыла саҕаланыытыгар үлэтигэр тахсыахтаах. Бары-барыта орун-оннугар түһүөх курдук буолан иһэриттэн дьахтар сэмээр үөрэр.
Арай Ньукулайыгар сөптөөх үлэ бу куорат сиригэр көстүбэт эбит. Анал үөрэҕэ суох киһини ханна да чугаһаппаттар. Инньэ гынан хайа эрэ бөдөҥ тэрилтэҕэ харабынайдыырыгар тиийбитэ. Биир күн үлэлээн баран икки күн сынньанар.
– Дьэ, тиэрэ таһыллан сытыыһыыбын дии. Сынньамматахпын манна кэлэн ситиһээ инибин, – диэн оҕонньоро күлбүтэ буолбута.
Бу курдук киин куоракка өссө биир ыал эбиллибитэ. Оҕолор үөрэх түбүгэр түспүттэрэ. Елизавета Петровна үлэтэ саҕаланан, олоҕо суолтанан туолбута. “Киһи – айылҕа оҕото” диэн ойуурга, маска-окко эрэ тардыһарынан эппэттэр. Айылҕа оҕото буолан киһи олоҕо-дьаһаҕа, өйө-санаата, бэл доруобуйатын туруга – барыта дьыл кэмиттэн тутулуктаах. Лиза сайын куоракка хаайтаран, санаата оонньообут буоллаҕына, күһүҥҥүттэн үлэҕэ-хамнаска умса түһэн, букатын атын туруктаах сылдьыбыта. Саҥа үлэ, саҥа коллектив, саҥа олох.
Дьахтар киһи хайа баҕарар усулуобуйаҕа түргэнник сөп түбэһэр уратылаах диэн сөпкө этэллэр. Ол кини айылҕаттан бэриллибит күүһэ буолаахтыа. Оҕолорун киһи-хара гынар туһугар ийэ элбэҕи тулуйуон сөп. Эр киһи айылгыта атын соҕус. Отчут-масчыт, байанайдаах булчут Ньукулай куораты улаханнык сирбитэ. Кини бу киин дойдуга миэстэтин булунара саарбах. Бэйэтин буоругар үүнэн-силигилээн турбут аарыма маһы силиһиттэн арааран быһа эрбээн, атын сиргэ олордубуттарын тэҥэ буола сылдьар. Ньукулай бэйэтин биэрэккэ быраҕыллан, бүтэһик тыынынан эппэҥнии сытар балыкка холоно саныыр. Бу кыракый таас квартира иһигэр тыына-быара ыгыллан бүппүтэ. Наар санаата түһэн, диваҥҥа сытан тахсар. Били “эр киһи – диван киэргэлэ” диэн күлүү-элэк гынан кэпсииллэрин урут өйдөөбөт этэ. Билигин бэйэтэ “киэргэл” буоллаҕа.
Елизавета эрин көрөн аһынар, туоххаһыйар эрээри, тугу да гынар кыаҕа суох. Сороҕор мөлтөҕүттэн абаран да ылар. Манна кэлиэхтэриттэн сүрүн хамнас аахсааччынан кини буола сылдьар. Киһитигэр аанньалаан хамнас диэни төлөөбөттөр. Онон ас-таҥас булааччы-талааччы Лиза буолан, майгыта-сигилитэ да уларыйа быһыытыйбыта. Хаҕыс соҕус буолбута. Айылҕаттан итэҕэс оҕолор кини энергиятын супту оборон ылар курдуктар. Кинилэр ураты айдааннарыттан дьахтар киэһэ дэлби сылайан кэлэр. Аны куорат биир түгэҕиттэн ыга симиллибит автобуһунан айаннаан дьиэтин нэһиилэ булар.
Бу киэһэ ыал ийэтэ бородуукталаах суумкатын аан таһыгар “тос” гына ууран баран, саппыкытын да устар күүһэ суох олорбута. Ньукулай саҥата суох суумкатын ылан куукунаҕа ааспыта.