“Дьиэҕэ сытан туохтан айгыстарый? Наар дьэбин уоһуйбут көрүҥүттэн сылайдым даҕаны!” Дьахтар иһигэр абатыйа саныыр да, туран аахсар, мөҕөр-этэр кыаҕа суох.
Эмискэ аан звонога тырылаабыта. Звонок тоҕо эрэ кутталлаах баҕайытык иһиллибитэ. Лиза ньиэрбинэй системата биирдэ күүрэ түспүтэ.
– Кто там?
– Милиция! Откройте!
Наар бирикээһинэн сылдьыбыт киһи курдук, Лиза ыксалынан аанын аһа баттаабыта.
– Илья Иванов диэн киһи манна олорор дуо?
– Манна… Биһиги оҕобут… Туох буолла?.. – оҕом туохха эрэ түбэстэҕэ диэн, ийэ сүрэҕэ куолайыттан тахсан барыах курдук өрө мөҥүөлээбитэ.
Милиционер чочумча саҥата суох дьиэ иһин көрө-истэ турбута. Соруйан дьиэлээхтэр ньиэрбэлэригэр оонньуур курдук.
– Суох. Уолгут туох да буолбатах. Хата, бэйэтэ күлүгээннээн холуобунай дьыалаҕа тардылынна.
Милициялара холуобунай дьыаланан дьарыктанар Барашков диэн следователь эбит. Дьүүллээн билбиттэрэ, уоллара бэргэһэ устуутугар буруйдаммыт. Следователь Илья аатыгар повестканы туттаран баран тахсан барбыта.
Дьиэ иһигэр ыарахан чуумпу сатыылаабыта. Ыал ийэтэ, аҕата туох буолбутун ситэ өйдөөбөтөх дьон курдук дөйүөрэн баран олорбуттара.
– Илья хайдах эрэ буолбутун бэлиэтии көрбүтүм ээ. Ыйыттахха, илгиэтэнэн эрэ кэбиһэр. Куһаҕан баҕайы уолаттары кытта куодарыспыт этэ, – кыыстарын саҥата чуумпуну үргүйбүтэ.
– Маша, тоҕо миэхэ тугу да эппэтэххиний?
– Туох диэмий? Эн бэйэҥ да түбүгүҥ элбэх уонна Илья оннук быһыыланыа диэбэтэх буоллаҕым дии. Киэһэ хойут баҕайы кэлэрин бэйэҕит да, көрө сылдьаҕыт буолбат дуо? – аны кыыстара кыыһыран аанын тыастаахтык сабан хоһугар саста.
Бу киэһэ уолларын күүтэн хойукка диэри сыппатылар. Илья уон биири лаппа ааһыыта кэлбитэ. Пиибэ, табах сыта дьиэ иһин тунуйбута.
– Илья, хайдах буола сылдьаҕын? Милицияттан кэлэ сырыттылар, – Лиза тулуйумуна ойон турбута.
– Ол телега түһэрэ охсубуттар дуо? Бэйи, көрүстэхпинэ кэһэтэн биэриэм!
– Бу уол тылын-өһүн истиҥ! Дьону талаан, хаайыы киһитэ буолаары гынаҕын дуо?!
– Тоҕо ким эрэ миигиттэн ордук таҥныахтааҕый? Ол киһи дьоно туох эрэ улахан үлэһиттэр үһү. Таҥаһын-сабын, техникатын көрүөҥ этэ! Бэйэтэ мөлтөх баҕайы буолан баран, өссө киэбирэр! ¥өрэттэхпит дии!
Лиза уолун көрөр уонна билбэт. Суох, бу амырыын сыттаах-сымардаах, быдьар тылынан үөхсүбүт киһи – кини оҕото буолбатах. Кини уола өрүү сылаастык көрбүт, күлэн мичийэ сылдьар оҕо этэ. Кинилэр наһаа иллээх буолааччылар. Аҕатыттан толлор этэ. Ол иһин кистэлэҥ, бүччүм санаатын барытын ийэтинээн үллэстэрэ. Ол бэйэтэ бу буолбут дуо? Хайдах кини оҕото маннык тыллаах-өстөөх, түктэри кэмэлдьилээх киһиэхэ кубулуйбутай? Лиза тыына кылгаан, сүрэҕин харбанна.
Елизавета Петровна сүрэҕинэн бэргээн, үлэлээбэтэҕэ ыраатта. Ньукулай уолун дьыалатыгар бэйэтэ сүүрбүтэ. Кырбаммыт, бэргэһэтин былдьаппыт уол дьонун көрсөр олус ыарахан этэ. Ньукулай, үйэтигэр кыылы-сүөлү да атаҕастаан көрбөтөх көнө сүнньүлээх киһи, ол ыалга баран сайабылыанньаларын төттөрү ылалларыгар көрдөспүтэ-ааттаспыта. Элбэх кэпсэтии кэнниттэн моральнай эчэйии иһин саат куттарар буолбуттара. Ону төлүүргэ эргиччи иэскэ киирбиттэрэ.
Уоллара ол айдаан кэнниттэн үөрэҕиттэн көппүтэ. Сотору армияҕа барарга ыҥырыы тирилээн кэлбитэ.
– Олох айманыма! Манна үөрэммэккэ да, үлэлээбэккэ да сылдьан, эмиэ онно-манна түбэһиэн кэриэтэ аармыйаҕа бардын! Онно моһуоратын көннөрүөхтэрэ! – диэн аҕалара букатын саҥардыбатаҕа.
…Куоракка саас сибикитэ биллибитэ. Хаар ууллан тула чалбах чаалыйбыта, кир-хох хаһаайынныы өрө көппүтэ.
Дьолго баҕаран
Марина дьикти иэйиилээх музыкаттан уһугунна. Ол чэпчэкитик көтөр дорҕооннор кини дууһатыттан тахсаллар. Кини алыптаах ырыаҕа куустаран, чочумча сыта түстэ. Кыараҕас, хараҥа хоһо мэктиэтигэр сырдаабыт, кэҥээбит курдук. Дьахтар ис-иһиттэн саҥа таһааран күлүөн баҕарда. Эрчимнээхтик ойон туран сыттыгын хам кууһан баран сүрэҕэр кутуллар ол ураты мелодияҕа уйдаран вальстаан ылла. Дьол вальса. Маннык иэйиини кини билэ илигэ. Дьол, дьол, дьол… Кини олоҕор дьол киирэн кэллэ. Дохсуннук, эрэллээхтик, хаһаайынныы. Маннык эмиэ буолар эбит. Дьол уонна таптал – икки арахсыспат аргыстар. Марина уйан сүрэҕэр таптал уйатын туттубут. Саҥа иэйиини үргүппэтэх, куоттарбатах киһи.
Аны ымсыы харахтар тобулу көрөн, чараас иэйиибин суурайан кэбиһиэхтэрэ диэбиттии, дьахтар боччумура сатаата. Киһи барахсан дьолтон куттанар. £рүү дьолго баҕарар да, дьоллоох буолартан тардынар, сатаабат. Марина оттомура быһыытыйан, туран хоһун хомуйда, суунна-тараанна. Ол эрээри дьолун дьикти дорҕооно дууһатыгар кутуллар, тохтообот. Куукунаҕа киирэн аһылык тардыбытынан барда. Кыыһа турбута быданнаабыт быһыылаах. Кэлэн миэстэтигэр олордо. Оҕотун көрөн баран уруккутун курдук дууһатын аһыынан толорор санаа киирбэтэ. Бэл диэтэр, ол ыалласпыта ырааппыт ыар санаа бүгүн саспыт, симэлийбит.