Марина кыыһа биирин ааһа сырыттаҕына ДЦП диэн диагноһы туруорбуттара. Диагноз буолбатах – бириигэбэр. Туох аньыым-харам иһин таҥара маннык накаастаабыта буолла диэн бэйэтин аһынар, атыттары буруйдуур санаа дууһатын-быарын наар аалар. Кыыһа ыарыһах буолбутун саҥа билэн ууга-уокка түһэ сырыттаҕына, бырааһа оҕоҕун инбэлииттэр дьиэлэригэр туттар диэн сүбэлээбитэ. Онно өһүргэннэ да этэ! Хайдах бэйэтин бүтүн сорҕотун, хаанын, силиһин-мутугун быраҕан кэбиһиэй? Суох, хайдаҕын да иһин, кини оҕото.
Ыарыһах оҕолоох буолуу – атын олох. Ону тустаахтар эрэ билэллэр. Марина кэргэнэ өйөбүл-тирэх буолан иһэн тулуйбатаҕа. Кини эдэр киһи. £ссө да олоҕун оҥостунар, доруобай оҕону төрөтөр кыахтаах. Онон биир күн саҥата-иҥэтэ суох таҥаһын хомунан барбытыгар эдэр ийэ соһуйбатаҕа, аймамматаҕа. Хаһан эрэ барыахтааҕын билэрэ. Биир күнүнэн эрдэтэ дуу, хойута дуу – суолтата суох. Киһитэ хараҕын таба көрбөккө: “Марина, бырастыы гын…” – диэбитэ.
Ол күнтэн уонтан тахса сыл күлүм гынан ааста. Эдэр дьахтар аҥаардас ийэ буолар аһыытын-ньулуунун билэн олорбута. Ийэлээх аҕата баар буолан абырыыллар. Хайа да түгэҥҥэ төрөппүттэр эрэ илиилэрин уунуохтара, бигэ тирэҕинэн буолуохтара. Атын киһи хаһан баҕарар таҥнарыан сөп, арай ийэҥ, аҕаҥ баалларын тухары бэриниилээхтэр. Марина дьоно кинини үөрэттэрээри ыарыһах оҕотун көрөн хаалбыттара. “Тоойуом, аныгы олоххо үчүгэй үөрэҕэ суох киһи миэстэтин булунара ыарахан. Эн бэйэҥ эрэ күүскэр эрэниэххин наада. Хайаан да үөрэнэ бар”, – диэбитэ аҕата. Онон Марина соҕуруу баран үөрэнэр кыахтаммыта. Аатырар үрдүк үөрэх кыһатыгар ситиһиилээхтик үөрэнэн, юрист идэлээх дойдутугар төннүбүтэ.
Эдэр специалист диплома ханнык баҕарар тэрилтэ аанын аһар кыахтааҕа. ¥рдүк эрэ хамнаһы эккирэппэккэ, социальнай өттүнэн толору хааччыйар кыахтаах, мэктиэлээх государственнай тэрилтэҕэ үлэҕэ киирбитэ. Оҕотун эмтэтиэн, сынньатыан наада. Марина үлэтигэр табыллыбыта. Идэтин толору баһылаабыт үлэһит буоларын сотору дакаастаан, атыҥырыы көрбүттэр да түргэнник коллективтарыгар киллэрбиттэрэ. Тута чугас дьүөгэ буола сатыыр дьахталлар баар буолбуттара.
– Кытайга баран кэлбитим. Анаан-минээн дьахталларга норка саҥыйахтары аҕалабын. ¥чүгэй хаачыстыбалаах, фабричнай эрэ саҥыйахтары ылабын. Аныгы сырыыга сакаастаар. Аатырар “чернай бриллиант” диэннэрин да аҕалыахпын сөп, – диэн сонуннаах буолбута хайа эрэ отделга баар бэйэтин көрүммүт, туттубут-хаптыбыт, эдэримсийэ сатаабыт дьахтар.
– Суох, миэхэ наадата суох. Бакаа кэтэн эрэр сонноохпун.
– Мариночка, эн миигин өйдөөбөтүҥ. Эн маннык солиднай тэрилтэҕэ үлэлии киирэн баран маркабытын тутуһуохтааххын диэн этэбин ээ. Туох да диэбит иһин, билигин киһини таҥаһынан көрөллөр. Дьиҥэр, ол сөп ээ. Киһи хайдах таҥнарыттан, ханнык фирманы таларыттан кини таһыма көстөр. Оннук буолбат дуо?
– Оннуга биллэр. Ол эрээри норка шуба туһунан толкуйдуу иликпин. Подумаю.
– Толкуйданнаххына миэхэ сакаастаар. Аны хаһан барарбын биллэриэҕим, – диэт дьахтара тахсан барбыта. Кабинет иһигэр кини духуутун сыта туран хаалбыта.
“Делать ей нечего! Көрдөхпүнэ кабинеттан кабинекка сыбыытаан тахсар”, – диэн абатыйа санаан баран, Марина компьютерын мониторун диэки хайыспыта.
Таһым диэбиккэ дылы, кырдьык, киһи киэбин түргэнник саҥардар. Уопсайынан, дьону обществоҕа миэстэтэ, балаһыанньата улаханнык уларытар. Бэҕэһээ общественнай тутул аллараа үрдэлигэр сылдьыбыт киһи үөһэ дабайдаҕына, чыҥха атын киһи буола түһэр. Таҥастыын-саптыын, туттардыын-хаптардыын. Баҕар, эйигин билиэҕэ, баҕар – суох. Дьиктитэ баар, биһиги обществобытыгар дьон бары кэриэтэ оннук. Иитиилэриттэн, киһи быһыытынан хайдахтарыттан, сиэр-майгы өттүнэн туох сыаннаастаахтарыттан тутулуга суох. Кыра да былаас дьону оннук уларытар күүстээх. Марина урут кыра киһи дагдайа түһэрэ буолуо дии саныыра. Кэлин ол санаата уларыйда. £й-санаа, билии-көрүү өттүнэн баай да дьон онуоха сөп түбэһэн биэрэр эбиттэр. Система оннугун кэннэ, хайыахтарай? Тыалы утары силлиир туһата суоҕа биллэр. Ол махина винтиктара-шпонтиктара буолан сырыттахтара. Марина эмиэ кинилэр кэккэлэрин хаҥаппыта. Онон сотору кини даҕаны ол ханнык эрэ биллибэт таһымҥа эппиэттэһэр гына дьаһана сатыыр буолбута. Бөрүчүөскэтин уларыппыта, таҥаһын кыһанан көрүнэр. Тас көрүҥүнэн өрүү даҕаны сирдэрбэтэх дьахтар, уобараһыгар таба тайанан, олох даҕаны куорат биир мааны, кыраһыабай дьахтарыгар кубулуйбута.