“Баҕарар буоллаххына”… Кини аҕатын кытта олоруон баҕарара кэмнээх буолуо дуо? Оттон кини кэргэнэ хайдах көрсүөй? Кыыс аҕата кута-сүрэ тостубутун, ити ыҥырар да тыла эрэлэ суоҕун оҕотук сүрэҕинэн сэрэйбитэ.
“Миша научнай үлэтин олох бырахпыт быһыылаах. Наар “молочкаҕа” уочаракка турарын көрөллөр эбит. Ити дьахтара дьиэҕэ хаайан бүтэрбит ээ, быһыыта. Дьиҥэр, кини кыахтаах киһи ээ…” – диэн ийэтэ дьүөгэтинээн кэпсэтэрин истибитин бу олорон санаан кэллэ. Аҕатын уота-күөһэ суох, мунчаарыы кыымынан эрэ саҕар хараҕын көрөн, Надя аһынан, “анараа дьахтарга” абатыйан киэр хайыспыта.
– Суох, мин бэйэм да олоруом, – өһөс куолаһынан хардарбыта.
Бүгүн Надя оскуолатыгар бараары эрдэ турда. Турбута, школьнай формата өтүүктэнэн плечиккэ ыйаммыт, саҕата, манжеттара кичэллээхтик сууйуллан олох саҥа курдук кылбаҥныыллар. Бэлэм таҥаһын кэтэн баран куукунаҕа киирбитэ, остуол тардыллан турар. Эдьиийэ хааһы астаан түбүгүрэ сылдьар.
– Бэйи, хайдах соҕотоҕун бараары гынаҕын? Мин атааран биэриэм, – диэт сонун үрдүгэр түстэ.
Кыыс өрүү бэйэтэ сылдьар этэ. Муодарҕыы санаата да, саҥарбата.
Оскуолаттан кэлбитэ, эбиэтэ бэлэм, аһаан баран иһитин сууйаары гыммыта.
– Бэйэм сууйуом, эн уруоккун аах, – диэн эдьиийэ дьаһайда.
Аны кини олоҕор саҥа, тутаах киһилэннэ. Тыаттан киин куоракка дьол көрдөһө кэлбит аймахтара кыыһы дьоно сүбэлэһэн баран киниэхэ эппэкиин оҥорбуттара. Сааһыра барбыт кыыс бэрээдэктээҕэ, ырааһа элбэҕи быһаарбыта. Лилия диэн музыка курдук иһиллэр ааттаах кыыс аны Надя иһин эппиэтинэһи сүкпүтэ.
Лилия оскуолаҕа ортотук үөрэммит буолан, ханнык да үөрэҕи кыайбатаҕа. Хата биир иллээх коллективтаах институкка машинистканан үлэлии киирэн, онон сөп буолан, кэлин үөрэххэ таласпатаҕа даҕаны. Наар ыал муннугар олорбут киһини куорат киинигэр үчүгэйкээн квартираҕа хаһаайканан оҥорон кэбиспиттэригэр үөрэн атаҕа сири билбэт буолбута. Тулаайах хаалбыт кыыс сокуоннай сааһын туолуор диэри манна олорор бырааптаммыта. Кини Зоя баарыгар бу дьиэҕэ ырааһыттан, маанытыттан сэрэнэн-сэрэнэн сылдьыбытын өйдүүр. “Маннык олорбут киһи-и”, – дии санаабыта. Оттон билигин ол дьиэтигэр бэйэтэ көҥүл хотун буолан хаалла. Сууйарын-соторун чааһынан кини кимиэхэ да сирдэрбэтэҕэ.
Надя даҕаны эдьиийин сирбэт курдуга. Ол гынан баран, кыыс маҥнай утаа Лиля киниэхэ тугу да гыннарбатын, барытын “бэйэм” диэн иһэрин атыҥырыы саныыра. “Наһаа кыра оҕо курдук тутар”, – диэн кыһыйан да ылара. Кэлин бэлэмҥэ түргэнник үөрэммитэ. Утуйан турбут оронун да оҥорбот буолбута. Биирдэ эмит таҥаһын сууйдаҕына эдьиийэ “кирдээхтик сууйбуккун” диэн хат сууйан кулуппаайдыыра. Ол иһин таҥнар таҥаһын сатаан сууйбат курдук саныыра.
Аймахтара кыргыттар хайдах олороллорун көрөн истэригэр сэмээр үөрэллэрэ. Лиляҕа сөпкө тайаммыттар: дьиэтэ-уота мэлдьи ыраас, кыыс үтүө ийэлээх оҕоттон туох да итэҕэһэ суох, бэл диэтэр, уойбут. Аймахтар сотору бэйэлэрин олохторун түбүгэр оҕустаран, Зоя кыыһын туһунан дэҥҥэ саныыр буолбуттара.
Надя алын кылаастарга үчүгэйдик үөрэммит, сытыы-хотуу кыыс эбит буоллаҕына, кэлин мөлтөөн хаалбыта. Оҕолортон эрэ туора сылдьар, наар туохтан эрэ сэрэммит курдук дук-дах туттар. Улаатар сааһыгар саатар төлөһүйэн хаалан, уолаттар наар хаадьылыыр идэлэммиттэрэ. Кыыс бэйэтин сатаан көмүскэммэт буолан, куруук күлүү-элэк оҥостор киһилэринэн буолбута. Оскуолатыгар аат эрэ харата барара. Эдьиийигэр этиэн эмиэ толлоро. “Баран айдааны таһаардаҕына, аны иэстэһэ сылдьыахтара”, – дии саныыра.
Лилия түргэнник куорат дьахтара буолбута. Маанытык таҥнар, дохсуннук туттар-хаптар буолбутун билэр дьоно бары бэлиэтииллэрэ. Зоя дьүөгэлэрэ кини тулаайах кыыска тиксиэхтээх күндү түүлээх бэргэһэлэри, саҥыйахтары уларыта сылдьан кэтэр, тарбахтара билэр көмүс биһилэхтэринэн күлүмүрдүүр буолбутун көрөллөрө. Истэригэр сөбүлээбэтэхтэрин иһин, тулаайах кыыска көмөлөспөт аата, хайдах олоҕор орооһуохпутуй диэн саҥарбаттар этэ. Лилия төһө да үөрэҕэ суох буоллар, сытыы-хотуу, дьону бэйэтигэр тардар тыллаах-өстөөх буолан, сотору атын, үрдүк хамнастаах үлэҕэ көспүтэ. Кини олоҕунан толору дьоллоох курдуга.
Арай чугас дьүөгэлэригэр: “Ити тулаайах кыыһы көрөн бэйэм олохпун оҥостумаары гынным”, – диэн үҥсэргиир идэлэммитэ. Кырдьыга, кини отутун лаппа ааспыта. Биирдэ куорат таһынааҕы дэриэбиэнэҕэ билэр дьонугар ыалдьыттыы, сир астыы диэн баран-баран, олор аймахтара уолларын кытта билсибитэ. Лилия көрөөт сөбүлээбитэ. “Кини миэнэ буолуоҕа”, – дии санаабыта. Дьахтар санаабыт санаатын хайаан да ситиһэр майгылааҕа. Уолу аҕыйах ыйынан “эрийэн” ылан, күһүнүн сыбаайбалаан ньиргитэн эрэллэрэ эрэ баара. Кини дьолугар, сытыары сымнаҕас майгылаах уол түбэспитэ.