– Раиса Прокопьевна, бэйэм да быһаарсыам дии саныыбын, – Лена сөбүлээбэтэҕин биллэрэн тымныытык саҥарда.
– Эн өһүргэнимэ. Мин инним биллибит кырдьаҕас киһибин. Аны кэлэн туохтан да куттаммаппын. Ээ, арба, бу киэһэ саҥа кэлбит киһи остуол тэрийэҕин ээ. Манна оннук үгэстээхпит.
– Традицияны тутуһарбар тиийэбин, – Лена иһиттэн мичээри ыган таһаарда.
¥лэ чааһын бүтүүтэ Лена отделын үлэһиттэрин кытта чэй тарда сырытта.
– Эппитим курдук, Калиста Ивановна кыыһырбыт эбит, дьиэбэр ыксаатым диэн куотунна. Кинини өйүүр дьахталлар эмиэ кэлбэттэрэ буолуо.
“Ыарахан да коллективка киирдим быһыылаах. Мааны дьахталлар иннэни ыйыстыстыбыт курдук олордулар дии. Аһаабатах-сиэбэтэх буолан түһэннэр! Ким тугу саныыра биллибэт. Таах сибиэ санаммыппын дуу, тугуй?” – Лена дьиэлээн иһэн саҥа үлэтин дьонун эргитэ саныыр. Ол гынан баран, кини да туох итэҕэстээх буолуой? Дьон тэҥинэн үлэлиэҕэ. Бэйэтин атаҕастатыа суоҕа.
– Хайа, доҕоор, бастакы күнүҥ хайдах ааста? – киэһэ Романа эрийдэ. Тоҕуска диэри кабинетыгар олорон үлэлээбит.
– Миэхэ кэлбэккин дуо? Санаабын үллэстиэхпин баҕарабын.
– Табыллыбат. Бу киэһэ ыалдьыттары приемнуубут. Дьонум хайыы-сах кэлбиттэр, миигин көһүтэн олороллор. Чэ, кытаат, санааҕын түһэримэ, – диэн баран трубкатын бырахта.
Наар маннык. Лена ыарахан мүнүүтэтигэр, туоххаһыйар кэмигэр кини аттыгар суох. Билигин кини санаатын чугас киһитин кытта үллэстиэн баҕарар. Эмиэ соҕотоҕун чуҥкук киэһэни атаарарыгар тиийэр. Куукунаҕа киирэн тугу эмит буһарбыт киһи диэн холодильнигын аһан көрөн баран төттөрү сапта. Аһыан баҕарбат курдук. Хоһугар киирэн телевизоры холбоото. Урут таттаран көрөр сериала буола турар эбит. Онто бүгүн солуута суох баҕайытык көстөр. “Куоракка бастакы үлэм күнэ хобдохтук да ааста. Ити Калиста туһунан Ромаҕа этэрим дуу, суоҕа дуу? Эс, кэбис, аны туох эмит диэтэҕинэ сыһыаммыт биллэн хаалыа. Сыһыаммыт да буолан. Туох эрэ истиҥ сыһыаннаахха дылы!” – Лена аны киһитигэр абаран кэллэ.
…Оттон хаһан эрэ кинилэр истиҥ сыһыаннаахтара. Лена үөрэҕин кэнниттэн дойдутугар үлэлии сырыттаҕына саҥа сэкиритээр киһи кэлбитэ. Кыра бөһүөлэккэ сонун түргэнник тарҕанар. Холостуой кыргыттар эдэр киһи кэргэннээҕин, оҕолооҕун истэ охсубуттара. Онон уоттуу күөдьүйбүт интэриэстэрэ эмиэ оннук түргэнник умуллубута. Ол гынан баран, кэлэн-баран, саҥаран-иҥэрэн сэгэлдьийбит сэкиритээрдэрэ наар соҕотоҕун сылдьара. Кэргэнэ маннааҕы дойду тыйыс климатын тулуйбат буолан кэлбэт үһү диэн буолбута. “Ээ, оччоҕуна уһаабат киһи эбит”, – диэн кырдьаҕастар сапсыйан кэбиспиттэрэ. Сааһырбыт көлүөнэ дьоно саҥа салайааччы кэлэрин эрэнэ күүтэллэр. Кинилэр санааларыгар үөһэттэн ананан кэлбит саҥа киһи олохторун сайыннарыахтаах. Оттон дьиэ кэргэнин дойдутугар кээспит киһи уһуннук тулуйан үлэлээбэтэ өйдөнөр.
Кырдьаҕастар карьера оҥосто сатыыр эдэр дьон быстах кэмҥэ кэлэн биографияларын “байыталларын” хантан билиэхтэрэй? Роман Романович эмиэ үлэтин киниискэтигэр наадалаах строканы суруйтараары кэлэ сылдьар киһи. Ол да сиэринэн дьаһанан олорбута. Уһун өрөбүллээх бырааһынньыктарга дойдулаан хаалара. Онон олохтоохтор саҥа тойоннорун быстах кэмҥэ кэлбит киһи курдук сөптөөхтүк ылыммыттара. ¥йэлээҕи туруорсубакка, уһун болдьохтооҕу ирдээбэккэ.
Лена оскуолаҕа учууталлыыра. “КБК-лар оскуолалара”, – диэн учуутал кыргыттар дьээбэрэн ааттыыллара. Кырдьык, оскуола улахан аҥаара – кэргэнэ суох кыргыттар. ¥өрэхтээх кыргыттар олохтоох уолаттар диэки көрбөттөр. Киин сиртэн ананан кэлбит эдэр специалистарга эрэнэллэр да, ол дьон оҕолоох-уруулаах буолан хомотоллор.
– Бу кыыс куоракка үөрэнэр кэмҥэр уолаттары көрбөккө, тугу гына сылдьыбыккыный? Онно буоллаҕа дии, уол арааһа диэн! Эбэтэр манна ынах кутуругун тутан хаалбыт Саша уолу санаан кэлбитиҥ дуу? – Лена улахан эдьиийэ Шура имнэнэ-имнэнэ күлэн бычылыйар.
– Куоракка үөрэнэ сырыттаҕым дии! Онно даҕаны үчүгэй уолаттар былдьаһыгынан барбыттара. Миэхэ тиксибэтэхтэрэ. Соҕотох сылдьар дьылҕам буоллаҕа, – кыыс өрө тыыммыта буолла.
– Бу да кыыс тылын! Аньыыны саҥарыма! Ол өртөн кэлбэт. Оонньуута суох, ити Уйбаныаптар уоллара Саша эйигин кэтэһэн кэргэннэммэккэ сылдьар. Туох да куһаҕана суох уол. Батыһа сылдьан испэт, бүгүрү үлэһит. Хата, дьиэ-уот, хаһаайыстыба буолан олоруоххут этэ, – Шура били оонньуу олорбутун ууратан, балтын дьылҕатыгар кыһаллар киһи сиэринэн, тута сылдьыбыт санаатын эттэ.
– Сашка буолан! Бэйэтин да кыайан көрүммэт. Бөһүөлэги биир гына кирдээх таҥастаах сылдьар. Киниэхэ таҕыстахпына хотоҥҥо бүгүүһүкпүн дии! – Лена умайыктана түстэ.