Самолеттан түһээт бу салгыны – оҕо сааһым салгынын – ыймахтаабытым. Дьэҥкир да дьэҥкир, сытыы да сытыы салгын сүрэҕим ортотунан биирдэ сүүрэн киирбитэ тоҕо бэрдэй! Дойду салгына ураты буолар дииллэрин манна бу диэн өйдөөбүтүм. Тута киһи тылынан сатаан тиэрдибэт иэйиитэ кууспута. Бу салгын ойор-тэбэр, тэбэнэттээх, түү курдук чэпчэки оҕо сааспар сиэтэн киллэрбитэ… Ол иэйии ааспакка-арахпакка биэрбитэ. Наһаа суолталаах үлэҕэ кэлбит киһи хайдах маннык “баттыктаах” сылдьабыный диэх айылаах. Ол үлэ ааспыта, оттон онно кууспут иэйиим билигин да тыыннаах, дууһам түгэҕэр сүрэхпин нүөлүтэн сылдьар. Онно туохтан наһаа долгуйбуппунуй? Бээ, саас-сааһынан кэпсээтэххэ…
Дойдулаах ааттаах киһи киэһэ билбэт ыалбар хоно тиийбитим. Тыаҕа командировкаҕа сылдьааччылар да, кинилэри түһэрээччилэр да бу суолу бэркэ билэллэр. Сүрдээх элэккэй, сэһэннээх-сэппэннээх хаһаайкаҕа түбэһэн, чэйдии олорон дойдум сонунун астына, тото-хана истибитим. Хомойуом иһин, дьону билбэтим бэрт эбит. Тэйбитим ырааппыта таайан эрдэҕэ. Бэртээхэй хаһаайка мааны сандалытыгар, сылааска олордохпутуна ааны тарбыыр курдук тыас иһиллибитэ.
– Ээ, ити таһаара ыалым кыыстара быһыылаах. Киэһэ аайы киирэн ас көрдөөхтүүр. Ийэлэрэ киһи аатыттан тахсан бүттэ, – диэн быһааран баран, хаһаайкам аан диэки барбыта.
Аанын аспытыгар чоҕулуччу көрбүт хап-хара харахтаах, дьүдьэх таҥастаах-саптаах биэстээх-алталаах кыысчаан киирэн кэлбитэ. Таһырдьа хаарынан бүрүллэн турар, оттон бу муҥнааҕыҥ кроссовка сыыстаах, эргэрэн өҥө-түүтэ бараммыт чараас куурка дуомнаах. Билбэт киһитин көрөн кыбыстан умса туттан тураахтаабыта.
– Дьэ, бу! Биэс оҕолоох дьахтар оҕолоругар кыһаммакка арыгылыы оонньуу сылдьар! Бу кырачааннары аһынан аспыттан бэрсэбин. Уонна хайыахпыный, көрбүтүнэн хоргуталыам дуо? – дии-дии Лидия Петровна (хаһаайкам аатын эппэтэх эбиппин) пакекка ас хомуйбута. – Аня, сыллыый, мэ, бырааттаргын кытта сиэриҥ. Ийэҕэр көрдөрүмэ. Сөп дуо?
Кыысчаан хап-сабар пакетын ылан баран тумарык быыһынан тахсан барбыта.
– Тыый, бачча тымныыга ити оҕо эрэйдээх таҥаһа тугун чарааһай! Ол дьахтар оҕолорун көрбөт буоллаҕына, социальнай управление үлэһиттэрэ дьаһал ылыа эбиттэр дии!
– Төрөппүт быраабын быһаары гыммыттара да, аны бүттүм диэн андаҕайан, комиссиялар аһынан хаалларбыттара. Киһи буолаары аҕыйах кэм син туттуна сылдьыбыта. Онтон эмиэ төлө барбыта… Бөһүөлэк алкаштара бары киниэхэ мусталлар. Олортон куттанан күнүстэри хатанан олоробут! – Лидия куолаһа кытаатан ылбыта.
– Кэргэнэ суох буоллаҕа дуу?..
– Хантан? Эдэр сылдьан кэргэн тахса сылдьыбыт үһү. Табыллыбатахтар. Икки оҕолоох хаалан баран, ити эҥин-дьүһүн буолбут. Онтон кэлин мээнэ түбэһиэх хаамаайыылартан төрүү-төрүү олорор. Ити кыыс кэннэ өссө икки кыра оҕолоох.
– Оҕолору киһи аһынар. Дьиҥэр, төрүө да суохтаах этэ. Государство туох эмит миэрэ ылара наада буолуо. Стерилизациялаан эҥин кэбиһиэхтээхтэр буоллаҕа. Ким диэн дьахтарый? Мин билбэтим буолуо дуо?
– Ээ, арба, эн саҕана оскуолаҕа үөрэннэҕэ дии. Изольда диэн бэрт эриэхэбэй ааттаах.
– Васильева дуо?!
– Кини-кини. Билэҕин дуо? Ол иһин, бииргэ да үөрэммит буолуоххутун сөп.
– Билэбин…
Онтон санаам саппаҕыран, ыалдьытымсах хаһаайкам кэпсээнин арааран истэрбиттэн ааспытым. Санаабар ыраах оҕо сааспар тиийбитим. Изольдалыын обургу кылаастарга бодоруспуппут. Кини эдьиийин аахха олороро. Дьиэлэрбит чугастыы да туралларынан буолуо, оскуола кэнниттэн аргыстаһар этибит. Иккис смена үөрэнээччилэрэ ыас хараҥаҕа бүтэрбит. Оччоҕо бөһүөлэккэ ыал эрэ уоттара кыламнаһаллара. Биһиги өссө киһи уҥуоҕун таһынан ааһар буолан, кутталбыт сүр буолааччы. Бу суолунан кыра сааспыттан сылдьыбытым да, наар этим сааһа аһыллан, куйахам күүрэн ааһарым. Арааһа, оҕолор бары куттанар этибит да, оскуолаҕа барар атын суол суоҕунан, манан сылдьарбыт. Изольдалыын арааһы кэпсэтэн айахпыт хам буолбат бэйэбит, киһи уҥуоҕар чугаһаатыбыт эрэ саҥата суох хаамыыбытын түргэтэтэн биэрэрбит. Кини миигин наар дьиэбэр диэри атаарааччы уонна салгыы барааччы. ¥өрэнэ барарбытыгар эмиэ кини бастаан миэхэ таарыйааччы. Паартаҕа кытта бииргэ олорор буолбуппут. Изольда диэн ааттыыр ыараханын иһин, биһиги көннөрү Иза диэн ыҥырарбыт. Кинилиин сылдьар хайдах эрэ наһаа судургу этэ. Элбэх саҥата, айдаана суох, сэмэй, үөрэҕэр үчүгэй этэ. Ордук саха, нуучча литературатын уруоктарыгар арыллара. Кинигэни ааҕарын олус сөбүлүүр кыыһы литература учууталлара астына бэлиэтииллэрин өйдүүбүн. Кини дневник сурунар этэ. Биһиги кэлин, үрдүкү кылааска, үтүктүһэн диэбиккэ дылы, дневниктэммит буоллахпытына, Иза олох кыра кылаастан ылата санаатын кумааҕыга түһэрэр эбит этэ. Онтун кимиэхэ да эппэтэ. Миэхэ кэлин ол дневниктэрин көрдөрбүтэ. Уонтан тахса халыҥ тэтэрээккэ суруллубут дневниги көрөн соһуйбуппун өйдүүбүн.