– Куорат квартиратын сыанатын хантан ситээри гынаҕын? Арай мас дьиэҕэ сананыахха сөп буолуо.
– Пахай, хаарбах дьиэҕэ барыа суохпун! Харчы эргитэ охсон баран үчүгэй, киэҥ-куоҥ таас дьиэни ылыахха наада. Онтон өссө көстөн иһиэ…
– Эргитэ охсор ээ… Эттэххэ дөбөҥ ини.
– Чэ, ол эн толкуйуҥ буолбатах. Быыс-хайаҕас көстүөҕэ.
Кэпсэтии манан бүппүтэ. Туонньа аны өссө бөдөҥ кредит ылан баран эргитэрин саныы сылдьыбыта. Бөһүөлэгин маҕаһыыныттан ылар барыһа кырата бэрт. Онтун курдат эргитэн иһэр. Ол тохтообот харчы. Харчы быыстала суох эргийэн истэҕинэ эрэ сатанар диэн ырыынак суруллубатах сокуонун тыа атыыһыта бэркэ билэр. Онон саҥа кредит ылан, аны куоракка атыылыыр “туочуканы” булуон наада.
Биир үтүө күн дьахтар оҥостон-туттан баран наар кредит ылар бааныгар тиийбитигэр урукку иэскин төлөөтөххүнэ биирдэ биэрэбит диэн аккаастаан ыыппыттара. Манныгы истэн баран Туонньа соһуйан эрэ хаалбыта. Эмиэ билсиилээхтэринэн сүүрбүтэ.
– Антонина, бу эн хаһан тохтуугун? Мин сөбүн көмөлөспүт курдук саныыбын ээ. Билигин атын кэм. ¥п-харчы кытаанах хонтуруолга киирэн эрэр. Онон көмөлөһөр кыаҕым аны суох, – диэн хас тылын ыйааһыннаан эрэрдии сыыйбыта эрэммит үрдүк сололоох киһитэ.
Баан биэрбэт буоллаҕына ханнык эмит баай тэрилтэттэн көрдөөн көрүөххэ сөп. Туонньа дьону абылыыр бары сатабылын киллэрэн, аны биллэр-көстөр тэрилтэ салайааччыларынан сүүрбүтэ. ¥үнэн эрэр коммерсант дьахтары өйүүр дьон көстүбүттэрэ. Онон улахан эрэйэ суох үбү-харчыны булан эмиэ айаҥҥа туруммута. Бу сырыыга Москубаҕа баран, бүтүн вагонунан табаары тиэйбитэ. Дьокуускай кэлиилээх-барыылаах, элбэх киһи аалыҥнаһар автовокзал оройуонугар кыра маҕаһыыны куортамнаан, үлэтин-хамнаһын саҕалаабыта. Биллэн турар, кини тыа маҕаһыынын курдук буолбатах. Табаара хамаҕатык атыыланар. Ол эрээри итирик-кутурук, хаамаайы дьон сүгүн үлэлэппэттэр эбит. Олортон көмүскэнэргэ анал киһи тутуохха наада дии саныы сырыттаҕына, биир хараҥа күһүҥҥү киэһэ тирии кууркалаах, биир кэм ыстаан дьаллаҥнаабыт уолаттар көтөн түспүттэрэ.
– Биһиги эйиэхэ “крыша” буолуохпут. Киэһэ аайы киирэр үпкүттэн сүүрбэ бырыһыанын биһиэхэ отстегивайдаан иһиэхтээххин!
– Оччоҕуна ити үлэбэр мэһэйдиир бырадьаак дьонтон көмүскүөххүт дуо?
– Олор диэн букашкалар буоллаҕа дии. Оннооҕор буолуохтан крышалыахпыт!
– Арай мин аккаастыым?
– Оччоҕуна манна үлэлиэҥ суоҕа. Бу биһиги миэстэбит. Маҕаһыыныҥ манна турарын иһин төлүөхтээххин. £йдөөтүҥ дуо?!
Бу курдук Туонньа аны “крышаламмыта”. Уолаттара күннээҕи үлэтигэр олох да көмөлөспөттөрө. Арай кассаны сабар саҕана ойутан кэлбиттэрэ эрэ баар буолар. Дьахтар абатыйдар да, тулуйарыгар тиийэрэ. Атын коммерсаннары кытта кэпсэтэн көрбүтэ, кырдьык, бары араас “крышалаахтар” эбит. Чэ, баҕар, ыксалга наада буолуохтара дии санаан, киирбит харчытыттан, ыарахан санаалаах да буоллар, төлүү сылдьыбыта.
…Хайдах барыта түөрэ-лаҥкы барбытын Туонньа кэлин анааран көрө сатыыр да, кыайан өйдөөбөт. Арааһа, олоххо ханнык эрэ биллибэт күүс баар быһыылаах. Эн былааннаабытым курдук олоробун дии саныыгын да, оннук буолбатах. Киһи диэн бу түгэҕэ биллибэт куйаарга ханнык эрэ кыракый харамай кэриэтэ мөлтөх буолар эбит! Дьылҕа хааҥҥыттан куоппаккын диэн былыргылар сөпкө да эппиттэр. Туонньаҕа урут маннык санаалар киирбэттэр этэ. Кини тус эрэ күүһүгэр эрэнэр, ылыстахха хайаны да хамсатыах курдук санана сылдьыбыт бэйэтэ кута-сүрэ тостубут курдук буолбута. Ол төрүөтүнэн ыраас халлааҥҥа этиҥ эппитинии ааҥнаабыт алдьархай буолбута. Биир хараҥа киэһэ Туонньа маҕаһыына умайан күүдэпчилэммитэ. Туох баар табаарын, малын-салын кыһыл бөтүүк имири соппута. Ол баһаары кытта кини эрэлэ эмиэ умайбыта. “Поджог” диэн түмүк оҥоһуллан, холуобунай дьыала тэриллибитэ. Ол гынан баран, буруйдаах көстүбэтэҕэ. Силиэстийэ тоҕо эрэ уота-күөһэ суох барбыта. Туонньа куораты бүтүннүү туруоран, сүүрбүтэ-көппүтэ буоллар, баҕар, дьыалата хамсыа эбитэ буолуо. Ол эрээри кини күүһэ-уоҕа ууллан хаалбыт курдуга.
Бааһырбыт кыыл арҕаһыгар киирэн күүһүн мунньунарын курдук, Туонньа дойдутугар тиийэн дьиэтигэр бүкпүтэ. Ыар санааҕа ылларан, бэл көрүҥнүүн дьүдьэйбитэ. Кини үлүгэр иэскэ киирбитин санаатаҕына куйахата күүрэрэ. Онтун хайдах төннөрүөн өйө хоппот. Сотору иэстээх дьоно сүгүн олордубат буолбуттара. Төлөпүөнэ букатын умайан олорорун быһа баттаан кэбиспитэ. Аны дьоно дьиэтигэр кэлэн кытаанахтык ирдээн барбыттара.