– Хайдах төлөөбөт буолуомуй? Тулуйа түһүҥ. Табаарым эргийдэҕинэ, харчы киириэхтээх. Аныгы нэдиэлэҕэ хайаан да төлөһүөм.
– Маҕаһыыныҥ умайбытын билэбит. Ол эн проблемаҥ. Аныгы нэдиэлэҕэ төннөрбөтөххүнэ, атыннык кэпсэтиэхпит, – диэн өрө көрбүт уолаттар сааммыттара. Кинилэр кэннилэриттэн аны баан үлэһиттэрэ кэлэн барбыттара. Ол кэнниттэн атын иэс ылбыт тэрилтэтин дьоно…
Туонньалаах быстыахтара дуу, ойдуохтара дуу? Кэргэнин кытта сүбэлэһэн баран сүөһүлэрин толук уурбуттара. Ол да сөп буолбатаҕа. Аны ордубут маҕаһыынын атыылыырга күһэллибитэ. Аймахтарын, билэр дьонун кэрийэн харчы иэс көрдөөн сүүрбүтэ-көппүтэ. Баайын-дуолун эһэн туран иэһин сороҕун саппыта. Атынын харчы иэстээн төлөспүтэ. Ол иэстэспит дьонугар биэрээри атыттары булбута… Бу курдук түгэҕэ биллибэт дириҥ иэс оборчотугар тимирбитин өйдөөбөккө да хаалбыта. Аймахтарыгар иэһин умнан кэбиспитэ. Дьон көрдөөн көрөн баран саҥарбат буолбуттара. Урут Антонина Ивановна диэн өрө тута сылдьыбыт дьоно кини диэки эргийэн да көрүөхтэрин баҕарбат буолбуттара.
¥п-харчы минньигэс амтанын билбит киһи ытыһын соттон кэбиһэрэ тустаахха ыарахан суол. Туонньа идэтинэн оскуолаҕа үлэлиэн сөп этэ. Ол эрээри быыкаайык хамнаска киирэн тугу туһаныан сатаан санаабат. Эмиэ күһүн үүммүтэ. ¥лэ-үөрэх саҥа түбүгэ хат үүнэн, күргүөмнээх олох саҕаламмыта. Оттон Туонньа иһитин-хомуоһун бэрийэ сылдьан хантан үгүөрү үптэнэн биирдэ байар туһунан саныыр. Кини өйө атыҥҥа үлэлээбэт буолбута ыраатта.
Түгэх хостон оҕонньоро сүөдэҥнээн тахсан кэлбитэ. Баһылай, уруккута арыгыһыттар ахсааннарыгар киирбэт бэйэтэ, култаҕар бытыылканы кытта доҕордоһон, санаатын сайҕыыр идэлэммитэ.
Киһитэ аҕыйах кэм иһигэр наһаа буорайбыт. “Чэ, биһиэхэ да сотору күннээх кэм кэлиэ. Хантан эмит харчы булан, хат хаһаайыстыба тэриниэххэ баара. Бу киһи дьарыга суох иһээччи буолан бүтээри гынна. Бэйи эрэ, түргэнник кредит биэрэр саҥа тэрилтэ баар буолбут диэбиттэрэ ээ…” – дии санаат, Туонньа эрчимнээхтик ойон турбута. Арай, саҥаттан саҕалаатахха?..
Куоракка, дьол көрдөһө…
– Стенкабын аҕыс тыһыынчаҕа атыылыыбын. Диваммын Дуунньа ылбыта. Улахан холодильниктаахпын дии, ону эмиэ ылар киһи баар буоллаҕына, этээр. Икки сыллааҕыта атыыласпыт спальнай гарнитурбун ким ылыа эбитэ буолла? – Лиза идэтинэн төлөпүөнтэн түспэккэ ыаһахтаһа олордо.
Дьахтар малын-салын түргэнник атыылаан эрэриттэн үөрэ саныыр. Бэл, иһитэ-хомуоһа былдьаһыгынан барда. Дьон чэпчэки сыаналаах малга ымсыыта сүр буолар эбит. Ити Малаанньа эмээхсин стенкатын биэскэ биэрбэккин дуо диэн кыһытар. Уонтан тахса тыһыынчаҕа баара-суоҕа биэс сыллааҕыта ылбыта дии. Аҕыска да атыылаһар киһи көстөр ини. Хата, омук спальнай гарнитурун ылар ыал көстөрө саарбах. Мааны ыалга бэйэлэригэр баар. Оттон боростуой дьон кини да гарнитура суох олоруохтара.
Уйбаныаптар бу кыһынтан куоракка көһөр түрүлүөнүгэр сылдьаллар. Кыыстара Дьокуускайга үөрэнэр, уоллара быйыл оскуоланы бүтэрэр. Кыра, атаах уолларын баһын батарыахтаахтар. Бэйэтин ол дьалхааннаах киэҥ сиргэ ыытарыттан ийэтэ туох иһин буолуммакка, өр кэмнээх мөккүһүү, кэпсэтии кэнниттэн эрин иннин ылан, кыралаан хомунан эрэллэр.
Чөкө сытар нэһилиэккэ кинилэр биир тутаах ыал. Лиза оскуолаҕа география учуутала. Кэргэнэ КП-га биригэдьиирдиир. Ньукулай атын эр дьонтон уратыта – арыгыны ас диэбэт. Аҕыйах саҥалаах, бүгүрү үлэһит киһини дьон бары ытыктыыр. 90-с сылларга, дьон үксэ быһынныбыт-эһиннибит диэн муҥатыйа сырыттаҕына, кини айдаана суох ат сүүрдэр улахан дьиэтин туттан кэбиспитэ. Онтун туспа котельнайдаан чоҕунан оттуллар гыммыта. Хас хос аайы радиатордары туруортаан кэчигирэппитэ, дьиэтэ кыһынын сылааһынан илгийэн, дьоно абыраммыттара. Куорат дьиэтин курдук ваннай хос диэни оҥорбутун, дьон музейга кэлэр курдук көрөн барар этилэр. Ньукулай курдук киһини илиитэ сөптөөх миэстэтиттэн үүммүт дииллэр. Кини туппут хотоно кытта киэҥ, сырдык, сылаас. Ол хотонугар бэйэтэ сылдьара. Кэргэнэ үөрэхтээх, мааны дьахтар буолан хотону өҥөйбөт диир сыыһа. Лиза доруобуйатынан мөлтөх. Биир үксүн ол да иһин ыал аҕата, улахан толкуйга түһэн баран, кэргэнэ эмп-том дэлэй сиригэр олороро ордук буолуо диэн “ээҕин” биэрбитэ.
Оттон Елизавета Петровна дэриэбинэҕэ чуҥкуйбута ыраатта. Кинини кытта үлэлии кэлбит учуутал кыргыттара биир-биир киэҥ сиргэ көһөн, этэргэ дылы, атах тэпсэн олорон сэлэһэр да дьоно хаалбатылар. Кыахтаах өттүлэрэ куоракка көһөн бүтэн эрэллэр. Арай кини кэргэнэ тыа сириттэн араҕыан баҕарбат. Наар: “Онно баран тугу гынабын?” – диэн тыллаах. Куораты эрдэ соҕус булбуттара буоллар, Лиза оҕолорун үчүгэйдик сайыннарыахтааҕа хааллаҕа. Онно талбыт оскуолаҥ, кылааһы таһынан куруһуоктар, араас кулууптар… Манна туох кэлээхтиэй? Уолларын, айаҕалыы сатаан, тустууга сырытыннарбыттара. Дьиҥэр, кини барыга бары сыстаҕас буолуох курдуга. Билигин күүһүнэн өттөйөртөн атыны билбэт буолбут. ¥өрэххэ хайа билиитинэн киирэр? Төлөбүрдээххэ эрэ сананнахтарына табыллар.