Тыычыкаларын салгыы көрөн балай эмэ балыктанна. Сыалыһарданан, өссө саһылланан үөрэн-көтөн үүтээнигэр тахсан чэйдээтэ. Дьиэлиир гына таһаҕаһын бэриннэ уонна соболорун хомуйа, тоҥно ини, күөлгэ киирдэ. Арай ойбоннорун аттыгар хаарга булкуйан хаалларбыт соболоро биир да көстүбэт! Соһуйан өлө сыста, хараҕым көрбөт дуу диэн соттумахтаан ылла. Бэркиһээн хаары тэбиэлээн көрдө да, оннулара оҥос, бэйэлэрэ мэлис буолбуттар. Үс ойбону үһүөннэрин көрөн тамты малыйда. «Хайдах-хайдах баҕайыный? Ити ыккардыгар ким кэлэн дьээбэлиэй? Суолу-ииһи хайан көрбүт киһи», – диэн санаа бөҕөҕө түстэ. Ким да, туох да суола суох, арай суор эрэ суола баар.
Бу дьиикэйдэриҥ, икки суор тумус тыаҕа сылдьалларын эрдэ көрбүтэ, биир да собону ордорбокко барытын таһан ылбыттар. Хомойбут санаатыгар, арааһа, куул аҥаарыттан ордук собону былдьаттаҕа буолуо. «Ол сатаналар итинэн эрэ бүппэтэхтэрэ, хас да куобахпын сиэн эмиэ мэлиппиттэрэ» диэн ааспытын кэннэ сонньуйа саныыр. Суор моҕуһа, иҥсэтэ ити күһүн кинини итинник хаары хаптаран кэһэтэн турардаах. Онтон ыла суортан куруук сэрэнэр, дьаарханар буолбута.
Улахан Хомустаахха
Алтынньы ый саҥата. Хаар түһэн туналыктыы турдаҕына, Балыарка Эдьээнтэн кэлэн Майдалаата. Чабдаҕа олорор ырааҕынан аймаҕа Николай Николаевич Бушков «кэлэн күһэс» диэн, Балыарка дьиэтин таһыгар балыктыы сырыттаҕына ыҥырбыт. Мотуор обургу уонча көһү өр гыныа дуо? Тоҥмокко, ханна да тохтообокко эбиэт ааһыыта Чабда үрэх төрдүгэр турар уу мээрэйдиир пуоска тиийдэ.
Түүнүн олус тымныйан, дьүүктэҕэ хоннорбут мотуорун оҥочото мууһунан көрөн турар эбит. Сэрэнэн куорпус ойоҕоһун чохороон сүгэнэн тойон, сүүрүктээх сиргэ аҕалан баайда. Майда эбэ мууһа элэҥ-сэлэҥ киирэн эрэр эбит. Киһитиниин сарсыарда сүбэлэһэн, Балыарка күһүүр сиригэр, 110-с биэрэстэҕэ баар булчут үүтээнигэр тиийэн кэтэһиэх буолла. Куола эбиэттэн киэһэ Уус Маайаҕа дьонугар киирэн тахсыах буолан хаалла.
Эбиэт саҕана мотуорун собуоттаан, Майданы өксөтөн барыахтаах сиригэр барда. Мотуор итийиэр диэри оргууй аҕай сыннаран, муустар быыстарынан айаннаамахтаата. Наһаа итийдэ диэн, сойута түһээри, гаастаан биэрдэ да, оҥочото уу үрдүгэр өрө сүүрэн тахсыбат. Хайдах буоллаҕай диэн тохтотон мотуорун онтун-мантын көрдө, собуоттаан тыаһын иһиллээтэ да, син биир кыаммат курдук. Ол икки ардыгар суорба таас хайа аннынан, үрэх синньиир сүүрүктээх баҕайы сиригэр тиийэн кэллэ. Манна мууһа хойунна. Таас хайа аннынан үс биэрэстэ курдук сири олох чааһы быһа сордонон, үрэх кэҥиир сиригэр дьэ тахсан, арыый да уоскуйда. Тиийиэхтээх сиригэр үс чааһы быһа айаннаан, син сырдыкка тиийдэ. Кытыыга тиксэн баран, оҥочотун биэрэккэ соһо сатаан кыайбата. Таһаҕаһын барытын сүөкээтэ, мотуору устан үүтээҥҥэ таһаарда. Уонна дьэ кыайар инибин диэн эмиэ сосуһан көрдө да, кыайбата. Маһынан төһүүлээн син ууттан биэс-алта миэтэрэ эриһэн туран таһаарда. Хата уһун быалаах буолан, улахан сыгынахха баайда.
Ити тиниктэһэ сылдьан оҥочотун аннын дьэ өҥөйөн көрдө. Онто баара, куорпуһун анна бүтүннүү түөрт илии курдук халыҥнаах муус болгуо буолан сылдьар эбит. Ол иһин да мотуора кыаммат буолан хаалбыт эбит. Өссө Чабдаҕа хоммута буоллар, кэлэрэ да саарбах эбит. Хайдах саҕалыаҥ да, оннук бүтэриэҥ дииллэр. Кини саҕалаатаҕа эрэ дии, ити бастакы моһоло этэ.