– Сөпкө этэҕин, ол иһин биһиэхэ табанан бултуур быдан ордук буоллаҕа дии, – Массакы быһа түһэр.
– Кырдьык таба биирдэ санаатахха барыстаах курдук гынан баран, онтугун сарсыарда аайы сылгылыыргар бириэмэҥ барар. Аны сороҕор бөрө кыйдаан кэбистэҕинэ, олох да мэлийиэххин сөп. Эбэтэр буурҕа түстэҕинэ, таба наар тыалы утары барар үгэстээх, онон ыраатан сылайан хаалар. Ол да гыннар, биһиэхэ табаны булка илдьэ сылдьарга көдьүүстээх, – Сэмэнньэ мындыр табаһыт бигэргэтэр.
– Онуоха эбии булт сэбэ-сэбиргэлэ кыратык да буоллар тубуста ээ.
– Оннук буолуон сөп. Кэлин сылларга хапкаанынан бултааһын син балайда тэнийдэ дии. Урут мас чааркаанынан төһө өнүйүөҥүй? Хата Охуотскайтан аҕалбыт хапкааннарбыт син балайда көдьүүстээхтэрин көрдөрдүлэр, мас чааркааннар алдьанар буолан үйэлэрэ кылгас.
– Дьэ кырдьык, хапкаан обургу абыраата, – Бүөтүччэ булчут киһи сиэринэн астынар.
– Үс сыллааҕыта биэс сүүс хапкааны аҕалан тарҕаппыппыт. Быйыл табылыннаҕына биир тыһыынчаны аҕалыахтаахпыт. Оччоҕо кырсаҕа, саһылга тииһиниэх этибит. Тимир хапкаан таһаҕаһыгар аҕаларга ыарахан буолааччы. Аны онно эбии саахарбыт, тууспут, кэнсиэрбэлэрбит, саа-сэбэ сэбиргэлэ, чүмэчи, таҥас сап барыта наадалаахтар. – Ньукулай уолаттарын үөрэтэрдии такайан саҥарар.
– Дьэ, Сэмэнньээ, онтон эн тииҥ элбэхтик эбэтэр аҕыйахтык үөскүөхтээҕин хайдах чопчу быһаараҕыный? – Массакы мындыр табаһыттан элбэҕи билэн хаалаары туоһулаһар.
– һэ-һэ, онтун букатын судургу, – оҕонньор мүчүк гынна, үөһэ тыынна, – сорох саас тииҥ иссэр кэмигэр суола-ииһэ сүтэн, мэлийэн хаалар. Оччоҕо ол сыл кини аанньа төрөөбөт, олох аҕыйах буолар. Оттон сорох дьыл саас иссэр кэмэ кэллэ даҕаны, биэстии-алталыы буолан, бөлөхтөөн, күргүөмүнэн сүүрэр, суол-иис хойдор. Үөһээ-аллараа сүүрэкэлээн мас хатырыгын үгүстүк алдьатар, оччотугар күһүн тииҥ олус хойуутук үөскүүр. Оччоҕо дьэ күннүөххэ, бултуйуохха сөп.
– Оо, кырдьык судургу курдук эбит.
– Судургу-судургу, болҕомтолоох эрэ буолуохха наада, өрүү айанныы, кэлэ-бара айылҕаны көрө-истэ, чинчийэ эрэ сылдьыахха наада, – табаһыт сылаанньыйбыт куолаһынан унаарытар.
– Сэмэнньээ, оттон хайдах таҥастыылларый?
– Дьэ, тукаам, түүлээҕи таҥастааһыҥҥа болҕомтону уурар буол. Чэ, холобур тииҥи өлөрөн баран сүгэһэргэ укпакка эрэ курга баайан иилинэ сылдьыллыахтаах. Кини үчүгэйдик бөһүйбүтүн эрэ кэннэ, ону даҕаны кутуругун сиһигэр уһаты тутан баран сүгэһэргэ уктуохха сөп. Сүлэргэр кэннин хайытан баран ньылбы тардан сүлүллэр. Илин атахтарын тыһын хайыппакка эрэ уһулу тардан ылыллар уонна тыҥырахтарын төрдүнэн быһыллар. Тириини өҥүн тас өттүгэр гынан мөкүнүк маска тиириллэр. Сиппит тииҥ кулгааҕын кытыытынааҕы уһун түүлэр ситэн баран кэннилэрин диэки токуруччу түспүт буоллахтарына, ол аата тииҥ сиппит диэххэ сөп. Оччоҕо сыаната үрдүк буолар.
– Оо, дьэ, барытын мындырдаан да иҥэн-тоҥон таҥастыыр эбиккин дии?! – уол эмиэ сөхпүтүн биллэрэр.
– Оттон инньэ эрэ гыннаххына түүлээҕиІ сыаната үрдүүр, эрэйиҥ балайда тиллэр. Аны кырынааска тириитин хайыппакка эрэ айаҕыттан чулкулуу сүлүллэр. Маныаха төбөтүн сүлүүгэ сэрэниэххэ наада. Атахтарын, тыстарын эмиэ ньылбы тардан сүлүллэр, онуоха тарбахтарын уҥуоҕун тыстарын кытта ыыталлар. Аны сорох булчуттар кулгаах өҥүргэһин умнан кэбиһэн ылбаттар, ону хайаан да ылаҕын. Тирии сыатын уонна субатын ыраастаан баран, дэхси ньуурдаах холбоҕор хаптаһын киэпкэ тиириллэр. Дьэ, ити, – оҕонньор хамсатыгар табах уурунар.
– Оттон, арба эйиигин кырынааһы бултуурга хапкаанынан бултааһын ньыматын кыайа тутар дииллэр.
– Ээ, оттон эдэр эрдэхпиттэн эриллэн үөрэннэҕим дии, онтуІ эмиэ дьиҥинэн судургу, мындырдыахха эрэ наада.
– Дьэ, ол хайдах мындырдыыгын?
– Үгүстэр хапкааны кырынааска хаптаччы иитээт да салгыы ааһаллар, онтукалара халтай эстэн хаалааччы. Мин хапкаан тылын төгүрүгүн баттаабат дугатын туруору, тыллаах дугатын эрэ сытыары гынабын, оччотугар кырынаас «тэриэлкэҕэ» ууруллубут мэҥиэни сиэри, кылыыны эһэр, биилиттэн хаптарар. Бүттэҕэ ол.
– Тыый, бэркэ да толкуйдаабыккын! Оччотугар кырынаас ханна бараахтыай, тириитэ да алдьаммат ини?
– Суох-суох. Хата саһылы бултаһар олус уустук. Онуоха хапкааны суолун алдьаппакка эрэ, туораттан хаар аннынан хаһан киирэн, хаардаах суолун бааһырдыбакка эрэ уурар сөп. Кини чопчу сылдьыбыт суолунан сылдьааччы, дьэ оччоҕуна киирэн биэрээччи, һэ-һэ, – оҕонньор утуйардыы тыыллаҥнаан ылла.