– Дьэ, дьиктини кэпсээтиҥ.
– Кэпсээтэххэ араас сэкириэт элбэх буолааччы. Эһиги хапкааны элбэҕи аҕалаарыҥ эрэ.
– Оттон төннөрбүтүгэр төһө кыайарбытынан таһаҕастаах кэлиэх этибит, иэс-күүс, араас сакаас да элбэх. Көстөн иһэр ини, – Массакы уута кэлэн унаарытан саҥарар, – айуу-айа, түүн ыраатта.
Сотору үүтээн иһэ чуумпурар, сылайа быһыытыйбыт айанньыттар түлүк ууларыгар утуйаллар.
– Турууҥ, туруҥ, туруҥ! – сарсыарда эрдэ Ньукулай оҕонньор уолаттарын уһугуннартаата. – Халлаан сырдаабыт. Чугастааҕы хайа үрдүнэн саһарҕа кыыһан ырааппыт, бүгүн айанныыр сирбит да ыраах, тыал-куус амаҕа дылы, онон табаларбытын тутан айан суолун тутуһуоххайыҥ, сир ылан хаалыахха наада. Бүгүн төрдүс күммүт үүннэ.
– Уу, дьэ, кытаанахтык утуйбуппун дии, бэҕэһээ эһиги кэпсээҥҥитин ситэ истибэккэ утуйан хаалаахтаабыппын, – диэтэ Массакы, эргэрбит абырахтаах таба ыстаанын кэтэ-кэтэ.
Сотору кэминэн табаларын тутан, хомуна охсон, Ньукулайдаах эмиэ айан суолун тутуспуттара. Арай уруккутунааҕар сорох сирдэринэн хаар халыҥаан айанныыллара бытаарбыкка дылы буолбута.
Айанньыттар табаларын тиэтэтэ-тиэтэтэ тэлээрдээн истилэр.
Оҥоло-чоҥоло быллаардардаах сыһыы халыҥ хаарынан бүрүллэн муора дохсун долгуна тохтоон хаалбытыгар маарынныыр. Кыһыҥҥы күөх халлааҥҥа тахсан эрэр күн чэмэлийэ тыгар. Дьэргэлгэн оонньуур сардаҥалар маҥан хаарга ыраахха диэри дьиримнээн дьикти хартыынаны үөскэтэллэр. Сыа хаар анныттан куоҕаһа быкпыт хагдаҥ оттор саһарбыт төбөлөрүн сиккиэр тыалга нуоҕалдьыталлара «былырыын биһиги күөҕүнэн чэлгийэн айылҕаны киэргэтэ үүммүппүт» диэн кэпсии, сипсиһэ турарга дылылар. Олох диэн дьикти баҕайы, син эмиэ ити хагдарыйбыт от курдук сылтан сыл, үйэттэн үйэҕэ киһи аймах эмиэ бэйэ-бэйэтин солбуйсан иһэр айылгылаах эбит.
Балайда айаннаабыттарын кэннэ, суоллара кэҥээн, аһаҕастыйан, аартыктара биир күдьүс биллибэт-көстүбэт буолан барда.
– Бээрэ, бу хотоолунан төһө өр айанныырбыт эбитэ буолла, урут маннык намыһах сир суохха дылы этэ, – Сэмэнньэ табаларын тохтотон, мунааран, наартатыгар балайда тулатын одуулуу олорбохтоото. Онтон чарапчыламмытынан эмискэ ойон турда: «Ээ, ол ыраах көстөр кып-кыра харалар туруук таас хайалар төбөлөрө көстөллөр быһыылаах, оччотугар хайысхабыт сөп эбит, айанныаҕыҥ». Табалар ону эрэ истибиттии тунал хаары күдээритэ ыһан айанныы турдулар. Арай намыһах наарталар халтараан эниэлэргэ түөрэ барыахтыы чэпчэкитик тэлээрэллэрэ.
Ньукулай кэлин уучах наартатыгар олорон иһэн, инникилээн иһэр табалары, ыраах тунаарар хайалар арҕастарын, хайа тэллэҕиттэн саҕалаан лиҥкирэн турар хойуутук үүммүт тыалары, үөһэ дьэҥкир абына-табына былыттаах киҥкиниир киэҥ халлааны эргиччи көрµтэлиир, олох өрүү маннык эриирдээх-мускуурдаах, айан суолунуу судургу буолбатаҕын эргитэ саныыр. Төһөтө-хаста бу суолунан кыһын аайы айаннаабытын бэйэтэ да ааҕан сиппэт, ол гынан баран бу илдьэн иһэр түүлээҕэ, аһа-таҥаһа табылыннаҕына, үп-харчы буола эргийдэҕинэ, ол буоллаҕа үөрүү, дьол диэн. Онтун сөптөөҕүнэн эргитэн дьонугар-сэргэтигэр ол-бу табаары атыылаһан илдьэн түҥэттэҕинэ ол буолуоҕа дуоһуйуу, санаа туолуута, бар дьонун үөрүүтэ! Дьэ, ол иһин бу маннык ыраах, ыарахан, сындалҕаннаах, сороҕор быһылааннардаах айаны тулуйан эрдэҕэ. Этэргэ дылы, тыйыс айылҕа, суола-ииһэ суох чиэски сирдэринэн тарҕанан сытар түөлбэлэргэ, сороҕор саха киһитигэр дэбигис өйдөммөт сиэр-майгы, атын үгэс, дьадаҥы, чычырбас олох-дьаһах чэпчэкитэ суоҕа сэрэйиллэр. Онон кини үлэтэ-хамнаһа дьон олоҕун-дьаһаҕын тупсарарга туһаайылларын бэйэтэ да өйдүүрэ.
Айанньыттар бүгүн таас хайаттан чугас баар налыыга хонорго быһаарыннылар. Ол иннинэ Ньукулай сыарҕатыттан түһэн туп-туруору таас хайа истиэнэтин кыйа хаамта. Биир сиринэн хайа барбыт таас быыһыгар тиийэн үөһээ диэки хантаарыҥнаата, онтон болҕойон көрбүтэ, өбүгэлэр «сир, хайа иччилэригэр» диэн анаан хаалларбыт бэлэхтэрин бэлиэтии көрдө. Онно: ботуруон, испиискэ, мохуорка, сибиньиэс буулдьалар, сылгы сиэлэ, дьэҥкир чокуурдар, араас өрбөхтөр бааллар эбит. Хата олору хаар, саммыр симэлиппэтэх, тыал-куус ыспатах, онно кэлбит-барбыт киһи эбии хаалларар үгэһинэн оҕонньор сиэбиттэн анаан илдьэ кэлбит сэбирдэх табаҕыттан ылан уурда уонна уоһун иһигэр: «Аар айыы айылҕам, биһигини араҥаччылаа! Аминь», – диэн баран кириэстэммитэ. Ол кэннэ тоҥуу хаарынан хонук ураһатын диэки хааман бадьаалаабыта. Дьиэлэриттэн хоҥнубуттара уонтан тахса хонно. Күн киэһэрэн, чугастааҕы тыа үрүҥ туманынан бүрүллэргэ дылы буолла. Ураһа оройун хайаҕаһынан сырдык сулустар чипчиҥнии тырымнастылар. Ити хайа арҕаһыгар буурҕа киэһээнэн эрэ намыраабыта. Ол иһин иһирдьэ уу чуумпу сатыылаабыт курдуга. Таһырдьа ким эрэ атаҕын тыаһа хаарга хаачыргаата, ол быыһыгар чугас сылдьар табалар хоболоро сотору-сотору салгымтыалаахтык тохтообокко хоҥкунуур, таҥкыныыр.