Бүөтүччэ уотун иннигэр олорон эрдэттэн бэлэмнээбит маһын сотору-сотору уокка үҥүлүтэр. Ол кэнниттэн хайытыллыбыт кураанах хардаҕаһы ылан эбэн биэрэр. Киниттэн чугас сиргэ тэлгэммит таба тириитигэр Массакы өттүгэстээн атаҕын тыылыы тэбэн, ичигэс уокка сылаанньыйа сытар:
– Бүгүн балайда сири бардыбыт, мин суоттуурбунан 40-ча биэрэстэни айаннаатыбыт, аны сарсыҥҥыттан ыла өссө түһүүлээх-тахсыылаах, кыараҕас суоллаах таас хайалар быардарынан айанныырбыт буолуоҕа.
– Онно кытаатан маска, тааска тэптэрбэтэх киһи. Дьон айан аартыгынан өрүү сылдьыбат буолан суолга мас туора түһэрэ, таас саккыраан бүөлүүрэ баар суол.
– Төһөнөн тиийэрбит буолуой Охуотскайга?
– Ээ, оннук буолуо! Суолу киһи тымтыктанан билбэт, хайа буолар, этэҥҥэ айаннаатахпытына нэдиэлэ курдугунан Майыыда үрэххэ тиийиэх этибит, – Сэмэнньэ төІкөйөн хамсатыгар аһыы табах уурунна. Хата хамсата сиэдэрэй баҕайы, хатыҥ силиһиттэн бэрт нарыннык чочуллан оҥоһуллубут, онто киһи эрэ ымсыырыах курдук.
Ньукулай оҕонньор киһитин диэки сыҕарыс гынна уонна өссө чуолкайдаан кэриэтэ ыйытта:
– Оччоҕо биһиги хас күнүнэн Ураак үрэҕэр түһүөхпүтүн сөбүй? Мин өйдүүрбүнэн ол үрэҕинэн айанныыр, муора тардыылаах буолан, сүрдээх чэпчэки буолааччы.
– Онтон бастаан Майыыда үрэххэ тиийэн баран Юдома өрүһүнэн Юдома кириэһигэр тиийэбит, ол кэнниттэн эрэ Ураак үрэхпит кэлэр. Оччотугар Охуотскайга тиийбит да курдук сананыахпытын сөп этэ.
– Арааһа, кыайдахпытына, 3–4 хонугунан, суолбут-ииспит, халлааммыт туругуттан тутулуктаах.
– Оо, халлааммыт туран биэрдэр ханнык, буурҕа түспэтэр.
Сэмэнньэ аҕата Нуһулган кырдьык ааттаах айанньыт, булчут этэ диэн сэһэргээччилэр. Ол эрээри кини харчыга ымсыыта суох. ДьаарбаІкаҕа сылдьан дьону албыннаабат, сүрдээх көнө киһи этэ дииллэрэ. Тииҥи, кырынааһы элбэҕи сууһарара да эргиниинэн муҥнаммыт табаарын аҕалан дьонугар, табаһыттарыгар түҥэтэн кэбиһэрэ. Онто да чэй, бурдук, саахар, сороҕор кыра арыгы, саа сэбэ буолаахтыыра. Хаста да бэрдээҥки саалары аҕалбыта үһү, онон түөрт сүүсчэкэ хаамыыттан бөрөнү мэйиигэ түһэрэллэр дииллэрэ.
– Тоҕо бэрдэй, былыргы саалар бэргэннэрэ да бэрт эбит!
– Оннук буолбакка, сураҕа ол саалары устууканан анал саа уустарыгар сакаастаан оҥортороллор үһү, – Сэмэнньэ ситэрэн биэрэр.
– Билигин оннук саалар суох буолан эрэллэр…
Ити икки ардыгар Бүөтүччэ хоруорбут тастаах солууртан буруолуу сылдьар таба этин таһааран миискэлэргэ уурталаата. Атыттар сытыы быһахтарын чугас уурунан, мииннэрин куттаран аһаан-сиэн, аччыктаабыт дьон ыла-ыла уостарын быһыахча үлүгэр тэлэ быһан сиэн ыллаҥнаттылар, саҥа-иҥэ аччаата. Ол кэнниттэн иккис солуурчахтан хойуу чэйи иһэ-иһэ дьон олорор тэллэхтэригэр ким өйөнөрдүү, ким сытардыы тыыллаҥнастылар. Күннээҕи сылаалара дьэ киирэн, сорохтор сыҥааҕырдан, утуйардыы бэлэмнэннилэр.
Дьэ итинник күн аайы сирдэрин кээрэтэн төһө да сылайдаллар, айаннара бүтэрэ чугаһаабытыттан санаалара балай да көтөҕүллүбүт курдуга. Охуотскайга чугаһаан истэхтэрин аайы, суоллара-иистэрэ ураты буолан испитэ. Кинилэр тус илин хайысханы тутуһаллар. Ол аайы аІхарыттаҕас аппалар элбээн, суорба таас хайалар хапчааннарынан киирэр, түһэр-тахсар суоллар үксээн истилэр. Онуоха хапсык тыал сороҕор иннилэриттэн, арыт ойоҕосторуттан сытыытык үрэн сирилэтэр, ол аата кинилэр киэҥ муора салгынын тардыытыгар чугаһаабыттарын бэлиэтэ буолар. Кэмниэ-кэнэҕэс Охуот өрүс аллараа тардыытыгар үрүҥ хаарга ыраахтан хаастар түһэн олороллорун курдук ааллар күөннэрэ харааран көстүбүттэрэ, онтон сыыйа-баайа үрүҥ мачталара туналыһа сырдаабыттарын көрөн, айанньыттар: «Оо, куоракка чугаһаатыбыт-чугаһаатыбыт, кэлэр күннээх эбиппит», – дии-дии сүрэхтэрэ күүскэ тэппитэ. Ол икки ардыгар куорат эниэттэн ытыска уурбуттуу нэлэһийбитэ, табалар эмиэ сынньалаҥ сирдэригэр кэлбиттэрин сэрэйэн айаннарын түргэтэппиттэрэ.
Ньукулайдаах нөҥүө сарсыарда үчүгэйдик сынньанан туран, сылдьыахтаах дьаарбаҥкаларын диэки хаамыстылар.
– Охуотскай бөһүөлэк Охуотскай муора биэрэгин кыйа сытар. Манна балыксыттар, булчуттар, табаһыттар олороллор. Муора итии тыына илгийэр буолан үүнэр маһа-ото ураты. Кыыла-көтөрө дэлэгэй, ордук чөкчөҥө бииһэ хас эмэ уонунан көрүҥнээх. Төрүт олохтоохтор эбэҥкилэр, уильталар, айналар, сахалар. Балык тириититтэн таҥас тигэллэр, омук сириттэн кытайдар аҕалан атыылыыр араас таҥастарын кэтэллэр, оҕуруоларынан киэргэнэллэр. Оҥочону тирэх мастан хаһан оҥороллор, онтукалара туонна таһаҕаһы уйар кыахтаах үһү, – диэн дьонугар кэпсии-ипсии истэ Бөтүрүүскэ, – биһиги да оннугу оҥостуохпутун сөп этэ. Маннааҕы олохтоох омуктар муораҕа киирэн бултууллар үһү да, үксүгэр хайалаах хапчааннарга, от-мас үрэхтэргэ табаны иитиинэн дьарыгыраллар, ордук элбэхтик кырсаны бултууллар. Сороҕор муораҕа дьону кытта куска киирэллэр, табылыннахтарына кыра кииттэри эмиэ бултаһаллар үһү. Балайда идэтийэн бултаатахтарына муорсаны, ниэрпэни, балыгы бултаһаллар. Саамай улахан тыылара бельбуот диэн 6—7 миэтэрэлээх оҥочо, түгэҕэр баалга түҥнэстибэтигэр аналлаах сис мастаах-кииллээх эбит. Ол сэптэрэ хайдахтаах да долгуҥҥа утары да, ойоҕоһунан да буоллаҕына түөрэ эргийбэт аналлаах үһү. Дьэ, дьикти!