Таҥара үөрэҕэ күүстээҕин-кыахтааҕын, сырдык аналлааҕын туһунан Ньукулай биирдэ Охуотскайга тиийэ сылдьан истибитэ уонна дууһатынан ылларбыта. Онно муора уҥуор Алеуттар арыыларыгар ханнык эрэ Лэгэнтэй Бэнэмиинэп диэн аҕабыыт туох да итэҕэли билбэт омуктарга таҥара үөрэҕин тарҕатан, харахтарын арыйан кэлбитэ үһү. Оччолорго ол дойду нуучча судаарыстыбатыгар киирэрэ уонна Иркутскай таҥаратын бас билиитигэр баар буолан ол Лэгэнтэй аҕабыыт оннук ыраах кутталаах айаҥҥа туруммута. Айан этэҥҥэ ааһан Лэгэнтэй сытыы тыаллаах, силбиктээх, тыйыс айылҕалаах дойдуга үктэммитэ. Маҥнай тиийээт, олорор да дьиэтэ суох буоллар, баачыка санаатын булгуруппакка, харытын ньыппарынан дьиэ-уот тэриммитэ. Илим баайан, оҥочонон муораҕа киирэн балыктаан, бултаан дьиэ кэргэнин аһаппыта, ону сэргэ таҥара дьиэтин эт илиитинэн тутан саҕалаабыт. Олохтоохтору кытта кэпсэтээри кинилэр тылларын-өстөрүн үөрэппитинэн барбыт, бодоруһан, доҕордоһон, маһынан, тимиринэн уһанарга, оһох оҥорорго үөрэппит. Ол сылдьан таҥара үөрэҕэ үтүөнү-кэрэни, ыраас санааны иҥэрэрин таһынан, оҕолору сүрэхтииргэ, таҥараҕа тиксэргэ, ыал буолааччылары бэргэһэлииргэ туһалааҕын итэҕэппит. Сотору таҥара дьиэтэ тутуллан бүппүтэ, сибэтиилэммитэ, Сибэтиэй Бүрүстүөлү оҥорон бүтэрбитэ, ханастааһы солотуу кыраасканан соппута, сиэркэби киэргэппитэ. Түмүгэр алеуттарга бастакы Таҥара дьиэтэ тутуллан дьон бары быһа ааспат буолбута, сиэр-майгы тупсубута, ол-бу бытархай буруйу оҥоруу, уоруу, арыгыны батыһыы курдук дьаллыктар аччаабыттара. Аҕабыыт аны таҥара үөрэҕин кинигэтин тылбаастаан тарҕаппыта, кыра оҕолорго таҥара үөрэҕэр аналлаах училищены арыйбыта, учуобунньуктары суруйан онон үөрэппитэ. Дьэ, итинник холобуру батыһан, Ньукулай Өймөкөөҥҥө киллэриэн баҕарбыта уонна онтун сыралаһан, дьирээлэһэн атаҕар туруорбута. Бастаан Тарыҥ Үрэххэ чочуобуна туттарбыта. Ол кэнниттэн аны аҕыйах сылынан Өймөкөөҥҥө таҥара дьиэтин тутуутун үбүлээбитэ. Онтун ситэрэн өссө ити таҥара дьиэтин тутуутугар маастардатаары, Дьокуускайга ханнык эрэ атыыһыкка тутууга үлэлии сылдьар Тихэмиирэп Баһылай диэн эдэр нуучча киһитин кэпсэтэн аҕалан үлэлэппитэ. Онтон сотору ол киһиэхэ бииргэ төрөөбүт балтын Мавраны кэргэн биэрбитэ, хас да оҕолонон быр-бааччы олорбуттара туспа устуоруйа.
Ньукулай төһө да алта уонча сыл хаарын санныгар ууллардар, хоп курдук сылдьар. Соторутааҕыта аҕай 40-ча көтөлүнэн Дьокуускайтан таһаҕас аҕалан дьонугар-сэргэтигэр тарҕаппыта, онон сотору аны булчуттарын мунньан түүлээхтэри атыылаһаары оҥостор. Дьэбдьэкиэйэ таҥараҕа халлаан балачча өр былытыран сымнаан туран баран эмиэ тымныйда. Ол да буоллар оҕонньор бүгүн сылгыһыттарын көрсөн кэпсэтэ таарыйа, сылгы туругун уонна хаһыы хайдах баран иһэрин билсиэхтээх, кини «бэйэ сылдьан көрөрө-истэрэ ордук» диэн өйдөбүллээх. Халлаан суһуктуйа сырдаан эрдэҕинэ, Ньукулай сылаас дьиэтиттэн тахсан, ыҥыыр атын миинэн, суол устун илин диэки туһаайыынан сиэллэрэн дьигиһитэн истэ. Ат тыына бурҕаҥнас. Сотору кини ыҥыырыттан түһэн, атын мууһурбут муннун-уоһун үтүлүгүнэн убахтаан ыраастаан биэрдэ. Онтон салгыы айаннатан үчүгэй суолтан туораан, эмиэ да ыллыгынан, эмиэ да тоҥуу хаарынан барыталаата. Онтон биир кыараҕас үрэҕи туораан Кээттэ сыһыытыгар киирбитэ, сылгылара бу хаһан аһыы тураллар эбит. Хаар балайда халыҥаабыт, «үлэлээн» хаһан аһыыр буоланнар, сылгылар соччо-бачча тоҥмуттара да, илистибиттэрэ да көстүбэт. Иччибит кэллэ быһыылаах диэн иҥэрсийэн ыллылар, хаһалларын тохтотон көрөн-истэн чөрбөҥнөстүлэр.
Дьиҥинэн быйыл хаһыы куһаҕана суох. Күһүн от күөхтүү хаппыта, сиибиктэ да баара, уонча сыллааҕыта буолбут курдук ууга хам тоҥмотоҕо. Ол да иһин быйыл сылгылар туруктара үчүгэй диэххэ сөп, аны көхсүлэрэ кырыалана, хаардана илик. Онон «аһылыкка киирэллэрэ эрдэ эбит» дии санаан баран, оҕонньор атын тэһиинин уҥа диэки тарта. Аны ааспыт сайын кураан, үөн-көйүүр соччо түспэтэх буолан, сылгы хаһыыга эмис туруктаах киирбитэ. Аллаах ат, тоҥуу хаары тоҕута кэһэн, күдээритэн сиэлэн бидилитэн истэ. Онтон Ньукулай санаата сылгыларыттан син биир арахпат:
«Бу сылгылары Мэхээлэ Силэпсиэпкэ көрдөрөбүн, уол арааһа бэйэтин сылгытын холбоон үс-түөрт үөрдэннэ быһыылаах. Үчүгэйэ диэн, кини кыһамньытын ууран туран үлэлиир, биир да сылгыны энчирэппэт. Аны онуоха эбии ыҥыыр уонна сыарҕа оҥоруутунан дьарыгырар. Ордук ыҥыыры сатаан оһуордаан-мандардаан оҥорор, мин көлө аттарым ыҥыырдара үксэ кини оҥоһуулара. Куоракка киирдэхпинэ айанньыттар атыылаһаары эккирэтэ сылдьааччылар, дьэ, уран тарбахтаах уус. Бээ, ыҥыыры ыллыҥ да сатаан оҥорбоккун, мээнэ киһи кыайан ылсыспат дьыалата, онтон ол-бу ылтаһынын-тойун куораттан булан аҕалааччыбын. Аны сүрэҕэ-бэлэһэ, күнтэн күн аайы тымныыны тымныы диэбэккэ, тыал, буурҕа түстэ диэн чаҕыйбакка, ардах-хаар диэн тохтообокко, наар сылгыларын бэрийэр айдаана. Онон быйыл кыһын куораттан үчүгэй саа атыылаһан таһаарбытым, онуоха үөрдэ-көттө да этэ. Оттон булчутун киэнэ байанайдааҕа буоллаҕа! Онон саас, күһүн бултуо да этэ, баҕар, туох эмэ кылааннаахха түбэстэҕинэ – тииҥ, саарба, саһыл курдуктары миэхэ да туттарыа буоллаҕа. Оччотугар иккиэммитигэр көдьүүстээх буолан тахсар…»