Түүлээх сыаната эмиэ кыра уларыйыылардаах буолла. Ол курдук: кыһыл саһыл – 15 солк., кырымахтаах саһыл – 15–20 солк., кырынаас – 1 солк., кутуруктаах тииҥ – 25 харчы, тииҥ кутуруга суоҕа – 20 харчы, лааскай – 50 харчы, таарбаҕан тириитэ – 35–50 харчы буолара сөптөөх диэн этиилээхпит, – суруксут бүппүтүн биллэрэн лиис кумааҕыларын дьаарыстыы турда, ачыкытын өрө аста.
Онуоха Ностуруойап кулуба сөҥ куолаһынан:
– Хайа, кимиэхэ туох-ханнык ыйытыы баарый? – дьонун диэки тула көрүтэлиир.
– Миэхэ баар, ыйытык, Шэйимчээнтэн Дьэкиимэп дьиэммин, ити түүлээххэ кырша уонна таарбаган шыаналара тоҕо чэпчэкиний? Интэриэш шуох буолшу. Улаатыннарыакка шөп дуо? – тэйиччи түннүк анныгар олорор булчут туоһулаһар.
– Ким эппиэттиирий? – кулуба Кырбаһааҥкын диэки хайыһар, – эн дьонноруҥ, Ньукулай Уоһукабыс, итиннэ туох этэрдээххиний?
– Кырдьык, сыананы быйыл улаатыннарыахха син курдук, Магадаан эргин олорор аймахтарбыт да аҕыйахтар, үксүлэрэ булдунан олороллор, – атыыһыт олохтоохтук быһаарар, – онон кырса уонна таарбаҕан тириилэрин туһааннааҕынан 5 солкуобай уонна 30 харчынан ыаратарга сөбүлэһэбин. Дьон харчыланарыгар, өссө эбии бултарын кэҥэтэллэригэр көдьүүһү эрэ биэриэҕэ. Онон саамай сөптөөх этии.
– Оо, дьэ хата шөпкө эттиҥ. Бултана шатыа этибит уонна эйиэхэ батара шатыахпыт этэ, – булчут үөрэн сэргэхсийэ түһэр, доҕотторун кытта тугу эрэ сипсиһэн бардылар.
– Чэ, доҕоттор, аны ыйытык уонна этии суох буоллаҕына мунньахпыт бастакы түһүмэҕин түмүктүүрбүтүн көҥүллээҥ! – кулуба дьаһайсан барда, – манна быраабаҕа чэйдиэхпит, эһиэхэҕэ анаан Ньукулай Уоһукабыс бэйэтинэн аһылык бэлэмнэттэрбитэ. Ол кэнниттэн үһүс түһүмэхпитигэр киириэхпит.
– Көр эрэ, убайбыт кэм да аһата-сиэтэ сылдьара истиэххэ үчүгэй, бэрт-бэрт… – мунньах дьоно сыыйа-баайа таһырдьа сынньана таҕыстылар. Бороҥуй хараҥаттан эмискэ таһырдьа таҕыстахха күн уотуттан киһи хараҕа саатар, арай өҥүрүк куйааска итии салгын илгийэн тыынарга ыарахан курдуга.
Ньукулай атыыһыт бүгүн суотчутунаан Ньукулай Силэпсиэптиин Томторго дьонун мунньан мунньахтаан баран дьиэлэригэр Тарыҥ Үрэххэ сыарҕалаах атынан айаннатан иһэллэр. Саас кулун тутар бүтэһик күннэрэ да буоллар, киэһэнэн халлаан дьыбарсыйар. Оҕонньор сылаас кибииккэҕэ да олордор, айаҕа хам буолбат, наар сылгы кыстыга хайдах баран иһэрин туоһулаһар, сорох сылгыһыттар иэстэрин-күүстэрин чопчулаһар. Ол иһигэр төһө көлө ата ындыыга анаан айааһаммытын, ыраах айаҥҥа сылдьарга төһө тулуһуохтара сөбүн иҥэн-тоҥон билиэн баҕарар. «Дьиҥэ, кини сааһа да ыраатта ээ, быйыл 80 хаарын санныгар түһэрдэҕэ, ол тухары уоскуйар, тохтуур, аҕырымныыр суох», – диэн саныы истэ суруксута. Ону сэрэйбиттии оҕонньоро:
– Доҕоор, биэни төрөтүүгэ быйыл болҕомтону күүскэ уурарбыт наада. Кулун тутартан, муус устартан ылата төрүүр биэлэри анал хааччахтарга хойутаабакка киллэрэн аһатыыны саҕалыыр наада!
– Кырдьык, сөпкө этэҕин, Ньукулаай, ордук сааһырбыт кырдьаҕас биэлэргэ болҕомтону уурар сөп. Ити туһунан бүгүн сөптөөх кэпсэтии таҕыста дии саныыбын. Дьоммут да өйдөөтүлэр ини.
– Аны саас сэрэнэн өртөөһүнү ыытар олус наадалаах. Маныаха саас сир хараарыытын кэтии сылдьан өртүүр үчүгэй. Сорох сир хаара эрдэ ууллар, атына хойутуур, ону кэмин таба тутуохха наада.
– Сөп-сөп, – суруксута муоһатын хамнатан атын тиэтэтэр.
Айанньыттар суоллара Индигиир өрүстэн тосту өҕүллэн, салаа үрэҕи батан сыыйылыннарар. Икки өттүлэринэн көстөр кэрискэ мырааннар быста-быста салҕанан, сороҕор силбэһэн бардар-баран иһэллэрэ. Ити кэрэ көстүүнү Ньукулай өрүү сэргээн көрөр. Ньукулай оҕонньор араас сирдэринэн айаннаата, киэҥ киэлилэринэн кэрийдэ да Тарыҥ Үрэхтэн ордук сир-уот ханна да суоҕун кэриэтэ. Ол курдук үрдүк үүнүүлээх, өҥ быйаҥнаах хочо диэн манна баар. Дьон чулуута, үлэһит үтүөтэ, сүөһү төрөлкөйө манна баар курдук. Улаҕата биллибэт уорҕалаах улуу хочолор, халлааҥҥа харбаспыт, эмдэй-сэмдэй кэккэлэспит чымаадыспыт таас хайалар, үтүктүспүт курдук хойуу сэкир лабаалардаах будьуруспут күөх бөлкөй үөттэр, араас бөдөҥ көмүс хатырыктааҕынан аатырбыт өрүстэр, үрэхтэр, күөллэр – бука барылара манна кэлэн холбоспуттар. Ол да иһин бу сири-дойдуну ис дууһатыттан ылларан таптаабытын оҕонньор өрүү астына кэпсээччи.