Айанньыттар улахан өрүһү эрэй бөҕөнөн иккитэ бөрөбүөстэнэн Саһыл нэһилиэгин сиригэр туораатылар. Алдан өрүс бэйэтин хойуу иһирик тыалаах биэрэгинэн, ыраас уутун өҥүнэн Өлүөнэҕэ маарынныырынан, көмүс хатырыктааҕа элбэҕинэн кинилэри сөбүлэттэ. Черскэйдээх манна хас да хонон, балыктаан аһаан, сынньанан барарга быһаарыннылар. Өрүһү туоратааччы хаһаактар ындыы иһин киһиттэн 30-туу харчыны хомуйбуттара, сураҕа ол харчыларын биир эрэ чааһа бэйэлэригэр тиксэр, онтон атына хааһынаҕа уонна эрдииһиттэргэ. Эрдээччилэринэн манна олохтоох сахалар үлэлииллэр эбит, сураҕа, Саһыл, Мэҥэ Алдан олохтоохторо үһү, туоратар харбаастарыгар сүүрбэччэ аты, 30-чака буут таһаҕаһы биирдэ тиэйэллэр эбит.
Бу манан атыыһыт Кырбаһааҥкын айанын аартыга Саһыл нэһилиэгинэн барар. Өрүһү туораан кини салгыы Тыбытыкы үрэҕэр тиийэр, онно сорох таһаҕаһын хаалларар, сынньанан ааһарыгар аналлаах бөҕө-таҕа ампаардаах, дьиэлээх, сылгыны аһатар даллардаах, аҕыйах тутуулардаах. Итинтэн арҕаа туһаайыынан үрэҕи таҥнаран иһэн, Томпо өрүскэ тиийбэккэ эрэ соҕуруу халыйан, Хоту Уолба диэн киэҥ алааска Күбээдэ аартыгынан айанныыллар. Манна Алыһаараптар аймах былыргыттан ууһаан-тэнийэн олорор, кинилэри кытта оҕонньор өрүү билсэр, ылсар-бэрсэр буолан өрүү үөрэ-көтө көрсөн ол-бу алдьаммыттарын-кээһэммиттэрин оҥостоллор. Салгыы көнө ньуурдаах киэҥ-нэлэмэн Эбэ Алааһыгар Тарабыыкын оҕонньордооххо тиийэн күһүн-саас кустаан, эмис соботуттан амсайан ааһаллар. Бу алаас күөлүгэр уута туолан турдаҕына анды, хаас саарыыр, төрүүр-ууһуур буола сылдьыбыт. Ону олохтоох Чуубурҕай, Ыпаатап диэн баайдар аннаан харабыллата сылдьан, күһүн көтө иликтэринэ үүрэн муҥхалаан ылан дьоннорун аһата-сиэтэ олорбуттар. Онтуларыттан Кырбаһааҥкын кэлэрин күүтэ сылдьан, күндүлээн-маанылаан кэһиилэнэллэр. Бу алаас улахан аартыкка сытарынан, сир иччилэрэ олохсуйбуттарынан кинилэри айанньыттар айах-тутан, сиэр-туом толорон ааһаллар. Ити баай байанайдаах алааһы ааһан айанньыттар Ньымарыкы диэн уһун синньигэс, таас түгэхтээх, дьэҥкир ыраас уулаах үрэҕи кэстэрэн туорууллар. Бу хара тыа, түҥ тайҕа быыһыгар бүгэн сытар үрэххэ балык өрүү быстыбакка үөскүүрүнэн аатырар, онон айан дьоно сибиэһэй аһылыгынан хааччыналлар. Ньымарыкыттан уонча биэрэстэни баран Үүрүпчү диэн Алдан өрүс биэрэгэр тиксэллэр. Манна борохуот сылдьар буолбутун кэннэ Манньыаттаах Уола таһаҕаһын аҕалан сүөкэнэр ыскылаата, булууһа, күрүөтэ-хаһаата бааллар. Борохуот аҕалбыт кураанах баарсатынан Кырбаһааҥкын ындыылаах аттарын тиэнэн куораттыыр. Ол иннинэ Кытыл, Алаас, Хомустаах баайдарыттан эт, арыы, сүөһү атыылаһан куорат ырыынагар киллэрэн батарар. Ити кэпсэтии дуогабар быһыытынан сүрүннэнэн хас күнүгэр диэри суоттанан ырыынак халбаҥнаабат сокуонугар кубулуйар.
Аҕыйах хонугунан айанньыттар Дьааҥы хайаларын анныгар сытар Магадаанныыр суол тоҕойугар тиийэн эмиэ тус илин диэки хайыстылар. Манна күн-дьыл уларыйан, хотуттан тыалыран, үөһэттэн илгэлээх ардах кутулунна. Суол-иис биллэ мөлтөөтө, аны туора таас үрэхтэр уулара сүүрүгүрдэн биир туспа кутталы үөскэттилэр. Онон сибээстээн Степаннаах тохтоон, балааккаларын тардынан, кутаа оттон биэдэрэлэргэ өрүс балыгын буһара уурдулар. Сотору аны чаҕылҕан чаҕылыйда, халлааны курбуулаата, ол кэнниттэн сүрдээх улаханнык этиҥ этэн лүһүгүрэттэ.
– Эмиэ күүстээх ардах кэллэ, чугастааҕы үрэх сарсын туоратара саарбах, – диир Степан хатыыс сибиэһэй миинин куруускаттан сыпсырыйа олорон, – онон сарсын өрүүрбүт буолуо.
– Чэ, онтон хайыахпытый, өрүүргэ тиийэбит. Бары да сындалҕаннаах айантан сылайдыбыт, уолаттар ордук эһиннилэр, ууларын ханар гына утуйуохтарын наада, – хардарар Черскэй, миискэҕэ өрөһөлүү ууруллубут балыгы дьонугар тарҕаталыы олорон.
– Айыкка, мин да хаамарбыттан ордук быһынным, аны акка олордохпуна сиһим быстар. Өймөкөөҥҥө тиийдэрбит, үчүгэйдик сынньаныах, эмтэниэх этибит, Иван Дементьевич онно балыыһа баар буоллаҕына укуолланан ааһыа этэ, бронхата ордук маннык былыттаах күннэргэ эрэйдиир. Хата сүрдээҕин тулуктаста, – Мавра кэргэнин диэки аһыммыттыы эйэҕэстик көрөр.