Оймякон следует считать весьма важным пунктом для будущих исследователей, как исходной точки знакомых якутам дорог не только вниз по Индигирке до крайних ее верховьев, но также до Охотска, а прямым путем до Гижиги и до верховьев реки Колымы, а между тем ежегодно посещающие эти дороги, имеют представление о «ученых экспедициях» только по одному какому-то случаю, от которого они остались в немалых убытках. Потому я счел своим долгом обратиться к Вам с покорнейшей просьбою довести до сведения Конференции Императорской Академии Наук о изложенном выше поступке инородца Николая Иосифовича Кривошапкина, с просьбою исходатайствовать ему какую-либо из допускаемых в таких случаях наград и официально выраженную благодарность. Вместе с тем, я имею еще в виду то обстоятельство, что место жительства Кривошапкина, т.е. Оймякон, оказывается весьма важным пунктом для будущих исследователей. Harрада Кривошапкина за оказанное содействие осталась бы у них в памяти и расположила бы их ко всем ученым путешественникам.
О последовательном решении Академии покорнейше прошу сообщить по адресу: Через Якутское областное правление инородцу Оймяконо-Борогонского наслега Николаю Иосифовичу Кривошапкину».
Кырбаһааҥкыннаах сайыҥҥы дьаарбаІкаҕа үчүгэйдик кыттан Өймөкөөнтөн аҕалбыт түүлээхтэрин, сорох астарын-үөллэрин батаран балачча харчыны эргитэн баран дойдуларыгар төннөөрү толкуйдана сырыттахтарына, Манньыаттаах Уола көрсө түһэр:
– Хайа, Ньукулай Уоһукабыс, сураҕа, быйыл атыыҥ-тутууҥ этэҥҥэ барбыт үһү дуу? Хаһан дойдулаатыҥ? – Хабырылла тугу эрэ эбии этээри гыммыт киһилии ыйыталаһар.
– Ээ, онтон түүлээхпин син балачча кэриэтэ батардым, арай арыым, этим соччо барбатаҕын манна аймахтарбытыгар, түспүт ыалбытыгар эҥин күндүлээтим. Сотору төннүөм этэ да, үрэхтэр уулара өссө да түһэ илик, онон ый аҥаара тардылларым буолуо.
– Дьэ, Ньукулай, миэхэ балайда сонун, көдьүүстээх кэпсэтии баар. Уруккуттан иитийэхтээн илдьэ сылдьыбытым. Эн үрэхтэр уулара түһэрин кэтэспэккэ, ол эбэтэр бириэмэҕин таба туһана таарыйа мантан Охуотскайга быһа барыаҥ этэ. Ол курдук илин улуустарынан былыргы суолунан атынан айанныаххын сөп. Мантан илдьэр табааргын үксүн биһиги көмөлөһөн булан-талан биэриэхпит… Хайдаҕый? – киһитэ сытыы харахтарынан тобулута көрөр.
– Оо, соһуччу этиилэрдээх киһи буоллуҥ, Хабырылла, манна ыраах айаҥҥа сылдьыах айылаах биэс уонча көтөл аттаахпын, аттарым атахтара, систэрэ бааһыран, сорохторо ыран-дьүдьэйэн киһи илдьэ барбат туруктаахтар. Онон сыыйа-баайа толкуйдуохха сөп курдук.
– Ээ, ол аттар да сөп буолуохтара. Бу саас Нижнэй Новгород дьаарбаҥкатыттан аҕалбыт табаардарым ситэ-хото атыыга бара иликтэр, ону илдьэн батардаргын дохуотуҥ сүүрбэ бырыһыана эйиэнэ буолуох этэ. Эгэлгэ саа-сэп, ол иһигэр кэтэриинискэй доруоп саа, Тулаҕа оҥоһуллубут сылабаардар, чаанньыктар, дьиэ-уот тэрилэ, булт, балык сэбэ-сэбиргэлэ, муҥха арааһа, мамонт муоһа, – Хабырылла субуруччу ааҕа олордо.
– Мантан айанныыр суолу торумнуохха наада, – Ньукулай сөбүлэһэрин биллэрэн хардары чуолкайдаһар, – мин Охуотскайга да, Айааҥҥа да сылдьарбар өрүү анараанан, Өймөкөөнтөн быһа табанан кыһынын барааччыбын ээ.
– Доҕоор, суолу баҕас тобулуохпут. Мин эйиэхэ Бөтүрүүскэ Баайыһап диэн Төҥүлүттэн силистээх-мутуктаах, суолу билэр, бэрт кыайыгас-хотугас, үөрэхтээх киһини сирдьитинэн биэриэҕим. Туох баар кыһалҕаҕытыгар быһаччы көмөлөһүөҕэ.
– Чэ, оччоҕуна итинник буоллаҕына, айанныыр инибит. Анарааттан дойдубар төннөн тиийиэҕим, суол-иис табылыннаҕына, хаар түһүүтэ Өймөкөөммүн булар инибин? – оҕонньор түмүк быһаарыытын бигэргэтэр, – оччоҕо сарсыҥҥыттан табаарбытын ааҕыныахха, сыанабытын чопчулаһыахха.
Күһүн иһэрэ биллэн, атырдьах ыйын саҥатыттан түүнүн тоҥорор буолан барда. Кырбаһааҥкыннаах айаҥҥа хомунан бардылар. Атыыһыт аҕыс уонча көлө атын кытта бэйэтин сылгыһыттарын Дайыыла Дээгилэби, Хабырыыс Бөрүөскүнү, Охоноос Сиипсэби, Онтуон Атылааґабы, Бөҕө Ньукууһу, Массакыны кытта сирдьитинэн Бөтүрүүскэ Баайыһабы илдьэргэ быһаарынна. Онон ахсыа буолан тэринэн: «Ылдьыыҥҥа ардаабатаҕа, онон кураан күһүн буолуо», – диэн тойонноон, ыраах суолга туруммуттара. Сарсыарда Өлүөнэни этэҥҥэ туораан Бэстээх биэрэгэр ындыыларын көтөллөнөн, үрдүк сыыры дабайан, хотугулуу-илин хайысханы тутуспуттара. Аара күөх хойуу лабаалаах талахтарынан күөгэһэ долгулдьуһар хатыҥнарынан арыаллатан, хойуу оттоох алаастары, күөх сэдэҥэ тиит мастаах ойуурдары быһыталаан сэниэлээх аттарынан кудуххайдык хаамтаран-сиимтэрэн испиттэрэ.