Выбрать главу

Манна киниэхэ сүнньүнэн икки-үс күүстээх-уохтаах, тутууга дьоҕурдаах дьон сорудах быһыытынан үлэлииллэр. Олортон Дьааныскай уонна Бабыр Дьөгүөрэп диэн эр бэртэрэ үгүс тутуутун ситэрэн-хоторон, табаар кэллэҕинэ киллэрэн-таһааран, харабыллаан, көрөн-истэн олороллор. Бу дьон иккиэн кэлии дьоннор, биирдэстэрэ ыраах Дьааҥы сириттэн төрүттээҕэ, манна тутууга үлэлии сылдьан Чокуураптар кыыстарын кэргэн ылан олохсуйан хаалбыта, иккиһэ Өймөкөөн Дьөгүөрэптэриттэн хаан тардыылааҕа. Бабыр Дьөгүөрэп нүксүгүр уҥуохтаах, үрдүк үскэл көрүҥнээх, бытыылка моонньун курдук мүлтүгүр сарыннаах, иннэ-кэннэ тэҥ, эт ласха киһи. Кини олохтоохторго хаһан да күүһүн көрдөрбөтөх, арай Кытылга ханнык эрэ баай хотунун өһүө мастарын дьоҥҥо көмөлөһүннэрбитэ буола-буола үөһэ анньан биэрэр эбит. Бабыр Дьэбдьиэй уонна Сэмэн Ыскырбыыкыттарга дьиэлэнэн олороро, дьоҥҥо-сэргэҕэ наймылаһан үлэлиир, арай Кырбаһааҥкын кэллэҕинэ түүн-күнүс сынньалаҥа, тохтобула суох умса-төннө түһэллэр, ыксал-тиэтэл эҥээрдэнэллэр.

Салгыы кинилэр Мас Аппа, Охуотскай Перевоз, Хара Тыалаах диэн сирдэри ааһыталаан Юдома өрүскэ чугаһаабыттара. Астарын саппааһа да аҕыйаан испитэ, саатар күһүн кыһарыйан ардахтаах, силбэрэҥ күннэр буолбуттара. Былыттар хайалар быардарынан сыналлара, сииктээх салгын киһи тыынын-быарын хаайара. Бары да сылайбыттара. Күн аайы сындалҕаннаах айантан аттар кытта илистибиттэрэ. Мантан ыла таллан таас хайалар хаспахтарын быыстарынан айаннаатылар. Сорох сирдэринэн хайыр таас үктэллэринэн аттар туйахтара халтарыйар буолан айаннара биллэ бытаарбыта. Ньукулайдаах маннык сирдэргэ аттарыттан түһэн сатыы хаамаллара. Бу айан суолунан дьон сэдэхтик сылдьар буолан, онуоха эбии ардахтартан суураллан сүрүн аартык баара соччо биллибэт-көстүбэт этэ. Онон Массака хаартатын туһанан уонна Бөтүрүүскэ сирдьиттэрэ ыйыытынан сирдэтинэн салгыы испиттэрэ. Аттаахтар төһө да намтал сирдэри талан айаннаабыттарын иһин, син биир үөһэ-аллара түһүү-тахсыы сыраны-сылбаны ылбыта. Үрүйэлэр сүнньүлэрин тутуһан тирэхтээх суолунан айаннааһын быдан чэпчэкитэ.

– Аһыыр аспыт нэдиэлэҕэ тиийбэт орто, онтон айанныыр сирбит үс сүүс биэрэстэ курдук хаалла, – Массакы илдьирийэн тырытта сылдьар хаартатын тэнитэр, – Юдома өрүс баһыгар тиийдэрбит, болуот оҥостон таһаҕаспытын онно тиэйэн, аттарбытын сынньатан өрүс кытыытынан хаамтарыах этибит. Салгыы Юдома Кириэһигэр тиийэн Ураак үрэххэ бөрөбүөстэнэн салгыы устуохтаахпыт. Онтон Ураак алын сүүрүгэр тиийдэхпитинэ Охуотскай Остуруогар анньыллабыт…

– Оо, дьэ сыралаах айан буолсу, – Дайыыла айантан сылайбыта биллэр куолаһынан этэр, – ол таһаҕас бөрөбүөстээһинэ киһи сыратын-сылбатын эһээччи. Хайыахпытый. Баҕар сарсыҥҥыттан халлааммыт көнүөҕэ, оччоҕо сир ылыах этибит.

Сайын айаҥҥа саамай эрэйдээҕэ бадараан буолар. Улахан-киэҥ сиринэн тайыыр бадарааны кыайан тумнубаккын, онон обоччону ортотунан бараргар тиийэҕин. Атыҥ батыччахтаан сиэтэн иһэр киһини, эбэтэр бэйэтэ бырыы анныгар туора-маара түспүт мутуктаах маска атыллыан да сөп. Оннук түбэлтэ элбэх акка сороҕор тахсааччы, сытыы быһах курдук үөрбэлээх маска ат өрөһөтүнэн үөлүллүөн сөп. Дьэ ол иһин Ньукулай маннык сирдэргэ түбэстэҕинэ туох-ханнык бадараанын бэйэтэ чуҥнаан билээччи, уу киирбэт куруму этэрбэһинэн атаҕынан дугунан оборчо түгэҕин чинчийээччи. Олус дириҥ бадараан буоллаҕына аттарын ындыыларын сүөкэтэлээн, айаҥҥа элбэхтэ сылдьыбыт сыбыдах аты бастаан туоратааччы. Ол кэнниттэн биирдиилээн утуу-субуу атыттары ыыталааччы.