– Ээ, били үлэхтээх табаһыттарбытыгар сылдьан түүлээххэ ол-бу олоххо-дьаһахха туттар тэриллэрин, бэрдээІки сааҕа, тимир оһоххо тиийэ мэнэйдэһиэх этибит. Бадаҕа, сааскы таба мэччирэҥи батыһан, ыраатан эрдэхтэрэ буолуо. Онон саатар чугас баар табаһыттарга тиийэ сылдьар баҕалаахпыт, ол төһө кыаллара буолла? – оҕонньор Сиимэн диэки ыйытардыы хайыһар.
– Бээ-бээ, онтон бэҕэһээ манна Громовтар кэллилэр быһыылаахтара. Көтөл табаларын хайа эниэтигэр мэччитэ ыыта сылдьалларын көрбүтүм. Чэйдээн баран биһиги Сэмэнниин ханнык табаһыттар ханан айанныы сылдьалларын дьонноруттан туоһулаһыахпыт. Уонна оттон, айанныыр буоллаххытына, көлө табалары тутаттаан бэлэмниэхпит …
– Адьас сөп. Мин аһаан баран өттүгэстии түһэн ылыам этэ, биэс көстөөх сиргэ аты мииммиппиттэн сиһим быһынна. Урут Дьокуускайынан, Айаанынан, Лаамынан, Муоманан да эргийтэлээн айаннаатахпытына туох да буолбат этим. Бу аҕыс уоммар чугаһаан баран сылааргыырбын дьэ биллим. Сааһырдым быһыылаах.
– Кэлиҥ, чэ, остуолга олоруҥ, – дьиэлээх хотун Өрүүнэ улахан дьэс алтан чаанньыгыттан хойуу үүттээх чэйи кутуталыы олордо, – хайа, сүөһү-ас туруута эһиги диэки хайдаҕый? Сыл тахсар да чугаһаата, Даарыйаҥ доруобуйата?
– Этэҥҥэ олоробут. Күөххэ үктэнэрбит ыйтан ордук эрэ кэм хаалла, сааһын уһаабакка, хара хапсыырдаабатаҕына, кэмигэр кэллэҕинэ син да буолуох этэ. Даарыйам доруобуйата этэҥҥэ, дьиэтээҕи сүөһүбүт-аспыт көрүүтэ-истиитэ барыта кини илиитин иһинэн. Онон түбүк-садьык да элбэх, – оҕонньор чэйин сыпсырыйан, арыылаах алаадьыны сүөгэйгэ ымньаан минньигэстик аһыы олордо.
– Бу барахсаны көр, Даарыйа өйдөөх, дьаһаллаах үтүө-мааны дьахтар, сураҕа, эн онно-манна өр айаҥҥа бардаххына да, суохтаппакка үлэни-хамнаһы иҥнибэккэ салайа, дьаһайа олорор курдук этэллэр.
– Оннук-оннук. Онто суох хайдах табыллыамый? Даарыйам баар буолан абырыыр.
Нөҥүө күнүгэр Кырбаһааҥкыннаах эрдэ туран хас да таба сыарҕатынан чугас ыстаадаларга айаннаатылар, маҥнай үрэҕинэн тахсан хас да намыһах хайалары туораатылар. Онтон үрэхтэр аппаларынан хаара халыҥ буолан, хайа уҥа иэдэһин тутуһан айаннаатылар. Сотору Бараайы үрэх саамай үрдүк арҕаһыгар тиийэн, табаларын тохтотон, тула өттүлэрин халампааһынан көрө турдулар. Оҕонньор:
– Кинилэр мантан чугас отууламмыт буолуохтаахтар этэ, – отууларын буруота ыраахтан көстүөн сөбө. Хайдах-хайдаҕый?
Тула уу чуумпу сатыылаабыт. Арай илинтэн тахсан эрэр күн сардаҥалара кыһыҥҥы саҕынньахтарын кэппит тииттэр төбөлөрүн көмүс дуйунан оргууй аҕай сотор. Ханна эрэ хаппыт маһы тоҥсоҕой обургу тоҥсуйан тобугуратар. Арай хара суордар тымныыны тымныы диэбэккэ үөһэ-аллара хойуостанан суксуруһа көтөн ааспыттарын айанньыттар: «Ити хантан тугу булан аһаан-сиэн бу кый ыраах хара тыаҕа сылдьаллара буолуой?» – диэн санаан аһардылар. Арай бөлүүҥҥү кыраһа хаары тыҥырахтаах тарбахтарын сараччы үктээн сааскы тоҥуу хаарга уйдаран куобах ньооколообута дьоннору сэргэхситтэ.
– До±ор, дьоммут бука ити утары көстөр хайа кэннигэр тохтоотохторо. Онон айаммытын салгыахха, ол хаҥас диэкинэн арыыйда хотооллоох курдук намталы тутуһуохха, – Ньукулай хаарга чэпчэтинэ охсон баран таба сыарҕатыгар олоро биэрдэ.
Сэрэйбиттэрин курдук, утары мыраан кэтэҕэр арыый алларанан бэрт улахан үөр табалара хараара тоҕуоруһан тураллара ыраахтан көстө түстэ. Табалар тыыннарыттан үөскээбит үрүҥ туман үрдүлэригэр түү суорҕан курдук ыйаммыт. Ньукулайдаах сотору табаһыттарга тиийдилэр.
Үс таба тириитэ тордох тардыллыбыт. Чугас бааллан турар булчут ыттар уйаларыттан тахсан үрбүтэ буолан моҕурҕаан баран тохтоотулар.
– Оо, хайа, дорооболоруҥ, атыыһыт Кырбаһааҥкын бэйэтинэн тиийэн кэлбит дии?! – чугас тордохтон тахсыбыт кырдьаҕас оҕонньор кэлээччилэри кытта үөрэ-көтө кэпсэтэр. – Көрсүбэтэх ыраатта, туох соруктаах бачча ыраах айаннаатыгыт?
– Биһиги булкутуттан, түүлээххититтэн атыылаһыах этибит, быйыл булчуттарбыт байанайдара тосхойбото. Ордук саарба, саһыл тириилэрин, хатарыллыбыт балык, дьуухала, туох баарынан атыылаһан, эбэтэр мэнэйдэһэн барыах этибит.
– Сөп, манна дьоммун кытта сүбэлэһиэхпит этэ. Бу тордоххо киириҥ. Онно хаалан кэпсэтиэхпит, – оҕонньор ортоку ураһаҕа ыҥырда, иһирдьэ киирбиттэрэ, хас да киһи утуйа сытар. Сураҕа, түүн табаларын бөрөлөртөн манаан баран сарсыарданан эрэ кэлбиттэр.
– Былыр биһиги, Үчүгэй да, Сордоҥноох да табаһыттара, балыктыыр этибит. Онон ыстаадаларга таба этинэн, балыгынан быстарыы тахсыбат этэ, ханнык да сут, кураан дьылларга эбээннэр аччыктаабаттар. Ол иһин биһиги күһүҥҥүттэн саҕалаан балыктыыбыт, кыһын, саас булдунан, табанан сөпкө дьүөрэлээн дьарыктанабыт, – Мэхээлэ Силэпсиэп сэһэргиир.