– Улахан баһыыба, тойон күбүрүнээтэр! – Ньукулай киһитэ барыны-бары истэ-билэ, наада буоллаҕына көмөлөһүөх буоларыттан эгди буолан ис сүрэҕиттэн этинэр. Өссө киһитэ сахалыы билэриттэн, болҕомтолоохтук кэпсэтэриттэн сөҕө-махтайа олорбута.
Дьаарбаҥка аһыллара чугаһаабытын кэннэ, Ньукулайдаах Күөх Хонуу эҥээригэр турар Куруһаалаҕа тиийдилэр. Улахан атыы-тутуу буоларын истэн киһи аалыҥнас буола элбээбит. Сорох атыыһыттар табаардарын аҕалан атыылыырга бэлэмнэнэн уурталыы, дьаарыстыы, сыаналарын кумааҕыга суруйталаан ыйаталыы сылдьаллар. Киһи-киһитин билсибэт үлүгэрэ. Тэрийээччилэртэн хайалара эрэ оҕонньору утары көрсөн эҕэрдэлии тоһуйда:
– Хайа, Ньукулай Уоһукабыс, эйигин көрдүү сылдьабын ээ. Манна бааргын истибитим да кыайан булбатаҕым. Мин Бүөтүр Куобарап диэт, тэрийээччилэр хамыыһыйаларыттан, эһиги табааргытын Көстµµнэй Дьиэҕэ туруорар үһүбүт, онно эйиэхэ анаан туспа павильон бэлэмнээтибит, – диэн баран уҥа диэки дьоннор быыстарынан сирдээн илтэ.
– Оо, дьэ бэртээхэй миэстэ эбит, – Ньукулай туруохтаах бырылаабагын кэрийэ көрдө. Манна Куруһаалаттан быдан ураты, атыылыырга табыгастаах эбит. Табаары хатыы сылдьар бэрэбинэлэринэн оҥоһуллубут кыракый хостордоох, долбуурдаах, хаптаһын муосталаах, дьип-дьап, анал бөҕө оҥоһуулаах дойду буолла.
– Хайа, хайдаҕый? Бэрт миэстэ буолбат дуо? Аны ити үөһэ «Н.О. Кривошапкин – купец 1-й гильдии» диэн суругу бүгүн ыйаттарыахпыт. Эһиги сарсыҥҥыттан ыла табааргытын аҕалан дьааһыннаан ууруоххутун сөп этэ. Онтон үс хонугунан сарсыарда дьаарбаҥкабыт аһыллыытын сиэрэ-туома буолуоҕа. Онно хайаан да баар буоларгыт наада. Арба даҕаны, бу миэстэни эйиэхэ кыһыҥҥы, сайыҥҥы дьаарбаҥкаларга кэллэххинэ бастайааннай гына биэрэбит. Быйылгыттан ыла бу Көстүүнэй Дьиэҕэ элбэх табаарынан эргинэр ааттаах-суоллаах атыыһыттар эрэ турар буолуохтара, саҥа күбүрүнээтэр Крафт оннук ыйааҕы таһаарбыта, – сирдьит уол быыстала суох кэпсии-ипсии, кута-симэ турбута.
Кырдьык, Көстүүнэй куоракка биир бастыҥ таас дьиэ буолан саамай үчүгэй көстүүлээх эбит. Элбэх эрэһиэҥкэлээх түннүктэрдээх, биир этээстээх да буоллар, 18 устуука кэчигирэс колонналарынан киэргэтиллибит, анал атыы-тутуу барар биржа диэн киэҥ-куоҥ саалалаах. Кырыыһата бөҕө-таҕа тимир лиистэринэн бүрүллүбүт. Сураҕа, Көстүүнэйи эргиэмсиктэр киллэрбит үптэрин суотугар туппуттар үһү. Онно маастарынан Маппый Былдьахаанап диэн улахан уус, саха киһитэ үлэлээбит. Истиэнэлэрэ бөҕө буолалларыгар анаан икки миэтэрэлээх дириҥҥэ таас баалкалары түһэртээбиттэр. Иһирдьэ хас да маһынан оттуллар халааҥка оһохтор дьиэни үчүгэйдик сылыталлар. Итини барытын сыныйа көрөн Ньукулайдаах бэркэ диэн астыннылар, истэригэр күбүрµнээтэрдэригэр махтана санаатылар.
Иһирдьэ Көстүүнэй Дьиэ лааппыларыгар хос аайы атыы-тутуу бара турара көстөр, түгэх хоско табаары аҕалан дьааһыннаан бэлэмнииллэр. Атыылааччылар кэлбит дьону хааччыйалларын сэргэ таһаҕаһы аҕалан киллэрэр-таһаарар, сүгэр-көтөҕөр эбиттэр. Суотунан түргэнник ааҕан-суоттаан анал кумааҕыларга төһө табаар кэлбитин-барбытын бэлиэтэнэн иһэллэр. Күн аайы онтуларын отчуоттууллар. Үгүс лааппылар табаардара маарыннаһар эбиттэр, ол курдук долбуурдарга мыыла, мохуорка, сэбирдэх табах, испиискэ, чүмэчи, миинньик, эрбии, сүгэ, күрдьэх уктара, тоһоҕо, доробуонньук, буорах, бөстүөн, хотуур, атырдьах, онтон да атын мал-сал сытар. Маны таһынан таҥас-сап эгэлгэтэ эмиэ баар.
Кэпсииллэринэн, маннык маҕаһыыннар чугастарынан ол-бу күлүгээттэр, үспүкүлээннэр, хаамаайылар кэтии-маныы сылдьан атыыһыттары халыыр, кырбыыр да түбэлтэлэрэ тахсыталыыллар үһү. Сураҕа, өссө «баһаар, бандьыыт урдустара» диэн дьон араҥата баар эбит. Ол гынан баран эргиэн сыллата далааһыннанан, күүһүрэн иһэрин туох да тохтотор кыаҕа суох. Ол да буоллар ол урдустар Өлүөнэнэн кэлэн иһэр таһаҕастаах борохуоттары халыылларын туһунан суоһар сурах тэнийэрэ. Туора сиргэ ойуччу турар лааппылары халыыллар, эбэтэр уоттууллар эбит. Итинник күчүмэҕэйдэри Кырбаһааҥкыннаах бэйэлэрин сэрэхтэринэн, дьулуурдарынан, тэрээһиннэринэн туораталаан улахан эргииргэ тахсыбыттара. Онуоха киниэхэ өрүү чугас сылдьар суруксуттара: Сэмэн Хотуоһап-Массакы, Ананий Чаркааһын, Ньукулай Силэпсиэп, Дьэмиит Силэпсиэп уонна куоракка олорор доҕотторо күүс-көмө, тирэх, сүбэ-ама буолбуттара. Онон атыыһыт Өймөкөөнтөн аҕалбыт булдун-аһын, түүлээҕин батарарын ааһан төннөрүгэр дьон туһанар табаарын: үчүгэй хотуурдары, кыстыктары, өтүйэлэри, игиилэри, буруустары, сэппэрээтэрдэри, сиэрпэлэри, көлө быатын-туһаҕын, быаны, сарыыны, оннооҕор хойгуотугар, луомугар, хаатыҥкатыгар, саппыкытыгар тиийэ атыылаһан илдьэр.