Көстүүнэй дьиэ олбуорун тас өттүгэр дьон бөҕө то±уоруспутугар чугаһаабыттара ортолоругар турааччы үскэл көрүҥнээх саха киһитэ сибиинньэ оҕолорун атыылыы туран ордоотуур: «Биирдии солкуобайга ылан иһиІ, бүтэрэ чугаһаата! Мантыгыт аны кыһын бүтүн ийэ сибиинньэ буолан улаатыаҕа! Ылан иһиҥ!»
Ол аайы дьон үтүрүһэллэрэ тохтообот. Атыылааччы хаптаһын дьааһыктан сотору-сотору биирдии боросуонагы часкыппытынан ороон таһааран куулга уган утааран иһэр.
– Дьэ, кырдьык, бэртээхэй боросуонактар эбит. Кыахтаахпыт буоллар Өймөкөөммүтүгэр илдьэн батарыахпытын, айаны тулуйуохтара суоҕа, – Ньукулай өссө да тохтоон хараҕынан ымсыыра көрөн турбахтаата, – чэ, барыахха, чахчы да барыстаах эргиэн быһыылаах!
– Барыс бөҕө буоллаҕа. Аһылыгын эрэ кыайдахха сибиинньэ баҕас эргиччи көдьүүстээх. Киниэхэ үүт анна, бурдук уонна күөх оттоох бадарааннаах тиэргэн эрэ наада. Кыһынын хотоҥҥо киллэрэҕин да көрүүтэ онон бүттэҕэ, – Массакы салгыы ааһа турда, онтон эргиллэн ымсыырбыттыы көрөн аһарда.
Салгыы боростуой хаптаһыннарынан оҥоһуллубут остуолларга хамсыы сылдьар өрүс, күөл балыктарын саха оҕонньотторо атыылыы олороллор, ол аттыгар өрүү илимнэри, туулары, ол-бу сиэккэлэри тэлгэппиттэрин кэлэр-барар дьон бэрт хамаҕатык атыылаһалларын Ньукулайдаах бэркэ биһирии, кэрэхсии көрө-көрө аастылар.
– Хата, манна сахаларыҥ да бэркэ эргинэ, тута-хаба олороллор эбит, – диэн Массакы саҥаран тыл быраҕа истэ.
– Сураҕа ити Сайсары уонна Үрүҥ Күөл соболоро наһаа элбэх дииллэр, аны эмис, минньигэс үһү.
– Буолуо-буолуо, быйаҥнаах эбэлэрбит аһата-сиэтэ олордохторо… былыр-былыргыттан.
Кырдьык, уулуссалар кытыыларыгар турар дьиэлэр кырыыһаларын аннынан хаптаһыны дьөлі быһан-отон сиэдэрэй оһуорунан киэргэппиттэр. Туус маҥан кыраасканан сотон кылбаппыттара көрүөхтэн дьикти. Түннүктэр ыстаабынньалара, наличинниктара оҥу-дьөлү быһыллан оһуордаммыттара көрүөхтэн дьикти! Онно араас сибэкки дьөрбөлөрө, эриллэҕэс ойуулар, төгүрүктэр, долгуннардаах ойуулар, араас кыыл-сүөл мөссүөннэрэ, ол иһигэр мамоннар, саһыллар, эһэлэр, көтөрдөр, балыктар бөгүүрэлэрэ киэргэтиилэри ситэрэн-хоторон биэрэллэр. Уулуссаларынан тэлиэгэлээх, обуостаах аттар кэлэ-бара субуһаллар. Сатыы киһи элбээбит. Онон уулусса тупсубута харахха быраҕыллар.
– Дьэ, баһыыба, биһиги сарсыҥҥыттан табаарбытын аҕалан саамылыахпыт, – Ньукулайдаах сирдьит уолу кытта бакаалаһан махтанан түспүт сирдэригэр тиэтэйбиттэрэ.
Истэригэр күбүрүнээтэр Крафт ити тэрээһиҥҥэ быһаччы кытта, салайса, дьаһайса олорорун чахчы итэҕэйэн астына, махтана санаабыттара.
Ньукулайдаах Массакы хаама таарыйа күн аайы сылдьар Куруһаала Көстүүнэйин дьиэтин таһыгар тиийдилэр. Онуоха Ньукулай тохтуу түһээт:
– Хайа, доҕоор, арааһа ол турар Преображенскай сиэркэпкэ малыыппа бөҕө ааҕылла турдаҕа. Киирэ сылдьыахха эрэ, таҥараҕа үҥэ түһүөххэ наада. Бачча кэлэн баран.
– Чэ, киирэн тахсыахха, олус өр буолбат инибит? Күбүрүнээтэрбит эппит чааһыгар хайаан да хойуутаабакка тиийэр наада.
– Сөп-сөп… Айыы таҥара. Ону бэйэтэ да билэн турдаҕа… Үлэ чааһын кэнниттэн диэбитэ дии… Тиийиэхпит-тиийиэхпит. Мин чугас дьоммор анаан, сырдык кэриэстэригэр сүгүрүйэн чүмэчи туруоруом этэ.
Сотору икки этээстээх, үс дьаарыстаах тимир кырыыһалаах, көмүс дуйдаах куупаллаах мас таҥара дьиэтигэр чугаһаан кэлбиттэрэ, дьон бөҕө тоҕуоруспут. Киирэр ааҥҥа үтүрүһүү курдук дьон аалыҥнаһаллар, үксэ хараҥатыҥы таҥастаах, былааттаах сааһыра барбыт куорат олохтоохторо мустубуттар. Таҥара дьиэтин аттыгар саҥардыыҥҥыта соҕус тутуллубут, сэнэх көрүҥнээх биир этээстээх таас сиэркэп көстөр, сураҕа ону Михаил Соловьев диэн атыыһыт бэйэтин үбүнэн туттарбыт үһү.
Иһирдьэ киирбиттэрэ, кыараҕас саала иһэ киһинэн туолбут. Үс бүрүстүөлтэн хаҥастан уҥа бары улахан таҥараһыттар. Улуу Василий, Григорий Богослов уонна Иоанн Златоуст ааттарыгар аналлаахтар эбит. Бу таҥара дьиэтигэр икки аҕабыыт, дьаакан уонна саалтыыр ааҕааччы үлэлииллэр үһү, олор утуу-субуу тахсан бырааһынньык малыыппатын оҥорон ыраатыннарбыттар. Ньукулай бэркэ интэриэһиргээбитэ диэн бу сиэркэби чааһынай атыыһыттар үбүлээн көмөлөһөллөрө. Олор истэригэр кини бэркэ диэн билэр дьоно, атыыһыттар Уйбаан Боппуок, Ньукулай Мааркап, Кирилл Уйбаныап бааллар диэччилэр, онон кинилэр ааттара-суоллара Айыы таҥара баарын тухары кэпсэнэ, ахтылла туруохтара. Аны сырдык итэҕэли үөрэтэ, сайыннара, көмөлөһө сылдьалларын иһин дьон-сэргэ кинилэргэ сүрдээҕин тардыһар.
Ньукулайдаах иһирдьэ балайда турбуттара. Аҕабыыт Соломуон ыраахтааҕы муударай сүбэтин-аматын, олоҕу мындырдык кэтээн көрөр сырдык санааларын болҕойон истибиттэрэ.