– Кырдьык даҕаны! – ыалдьыттар дьэ сөҕөн саҥа аллайдылар, бу утары олорор түөрт уонча эрэ саастаах киһи билиитэ-көрүүтэ киэҥин, үөрэххэ, үлэҕэ дьулуурун. Атыны хардарбакка аһаан бүтэн аны тугу өссө кэпсиирин кэтэһэ олордулар.
– Дьэ, Ньукулай Уоһукабыс, эн үлэҕин-хамнаскын сэргии истэбин. Билигин биһиэхэ эн курдук бастакы гильдийэлээх атыыһыттар бэһиэҕит эрэ, онон Арассыыйа, аан дойду ырыынагар тахсан хапытаал киллэрэргит наада. Уопсайа 126 эргиэн фирмаларын биһиги өйөөн кыах биэрэ олоробут. Олор истэригэр, билэргит курдук, «Молчанов уонна Быков эргиэннэрин дьиэтэ», «Блох уонна К. эргиэннэрин дьиэтэ», ону таһынан Н.П. Рылов уонна Р.П. Лесников түүлээҕи тигэр уонна испиискэ оҥорор фабрикалара бааллар, – үрдүк сүүһүн үөһэ хойуу хара баттахтаах Уйбаан Уйбаанабыс өйдөөх киэҥ харахтарынан дьонун болҕомтолоохтук көрөн кэбиһэ-кэбиһэ умсугутуулаахтык кэпсиирин биир да тылы сыыска түһэрбэккэ истэллэр.
Ити ыккардыгар киэһэ буолан атырдьах ыйынааҕы халлаан хараҥаран барда. Ыалдьыттар аһаан бүтэн остуолтан туран уҥа хоско таҕыстылар. Утары истиэнэҕэ ыйаммыт элбэх мэтээллээх Ньукулай Торуой ыраахтааҕы көмүс араамалаах мэтириэтигэр үҥэн сапсыналлар.
– Дьэ, доҕоттор, өссө олоро түһүҥ. Ыксаамаҥ, дьиэҕит мантан чугас быһыылаах этэ дии.
– Чугас-чугас, да, бириэмэ ырааттаҕа, элбэх үлэлээх киһи, эһиги да сылайдаххыт. Биһиги Аппа уҥуор Чаппаалап уулуссатыгар баарбыт.
– Дьэ, ити сорох ыытар үлэбит туһунан кылгастык этэн аһардым. Аны биир эһиэхэ туһааннаах сонуммун этиэм этэ. Эһиил балаҕан ыйын 1 күнүгэр аан маҥнай тыа хаһаайыстыбатын быыстапкатын арыйар былааннаахпыт. Ону ити Куруһаала дьиэтин өссө кэҥэтэн анал сирдэргэ хааччахтаах-күрүөлээх тутуулары оҥоруохпут, онуоха саха хотонун, ынах, сылгы, сибиинньэ, көтөр, бараан араас боруодаларын көрдөрүө этибит. Аны кинилэртэн ылыллар табаардары суруктаан, хаартыскалаан сырдатыахпыт. Саҥа тиэхиньикэни көрдөрүүгэ Альд Нобель сэппэрээтэрин, сири хорутар, таҥастыыр тэриллэри, «буускап» хотуурдарын, тиэйэр-таһар эгэлгэ тэлиэгэлэри аҕалан туруоруохпут. Онуоха Ньукулай Уоһукабыс хайаан да кэлэриҥ, кыттарыҥ наада, эйиэхэ туспа анал сааланы бэлэмниэхпит. Сөп буолбат дуо? Аныгы сайдыы таһымыгар тахсыахпытын наада! Ити туһунан сиһилии кэмигэр эрдэ биллэриэхпит.
– Оо, дьэ, бэртээхэй сонун эбит. Биһиги да кэлэ сатыахпыт. Бэйэбит да сыл аайы дьаарбаҥкаҕа кыттыбыппыт ыраатта, – Ньукулай күбүрүнээтэргэ махтал тыллары этиэн баҕаран толкуйдуу турда, – баһыыба, махтал!
– Чэ, син балайда көдьүүстээх кэпсэтии таҕыста. Аны бу көрсүһүүбүт бэлиэтэ буоллун диэн иккиэҥҥитигэр сиэпкэ уктар чаһыны бэлэхтиибин, – диэн баран туох эрэ кыра хоруопкалаах тэрили мичээрдии-мичээрдии туттартаата, – аны да сылдьар буолаарыҥ, ол-бу кыһалҕаланнаххытына да хаһан баҕарар этээриҥ, – күбүрүнээтэр дьонун атаара дьиэ таһыгар тахсыста.
Сотору Кырбаһааҥкыннаах үөрэн-көтөн, астынан уулуссаҕа тахсан Аппа уҥуор диэки кэпсэтэ-кэпсэтэ аа-дьуо хаамса турбуттара. Силбэһэ тутуллубут халыҥ олбуордардаах хойуу мас дьиэлэр икки ардыларыгар кэлии-барыы арыыйда тохтообут этэ. Арай иһирдьэттэн араас куоластаах ыттар «биһиги баарбыт» диэбиттии биирдиилээн ааһар дьону суостаахтык үрэн баргыйаллара.
Атырдьах ыйын ортотугар Ньукулай Кырбаһааҥкын 5 ындыыһыттаах 82 көтөл атынан бэрт эрэйдээх айаны айаннаан Өлүөнэ өрүс уҥа биэрэгэр Бэстээххэ Бүөтүр Кынаачайапка-Боччук Бүөтүргэ кэлэн тохтообута. Киэһэ аттар сойбуттарын кэннэ уҥа холлоругар ыраахтан харааран көстөр гына сымаланан бэчээттээн баран Боччукка ааҕан туттарар уонна:
– Дьэ, до±ор, сарсын эбэбитин туоратар көлөһүҥҥэр эбии ити көлөлөрбүн көрүүгэр-истиигэр төһө садаакканы көрдүүгүнүй?
– Оттон куолугунан 150 солкуобайы биэрээ инигин, – диир анарааҥҥыта. Онуоха оҕонньор: – Өлүөнэни туоратаргар биир оҥочоҕо 20 солкуобай уонна 82 аты хонугар 15-тии кэпиэйкэ буоллаҕына 143 солкуобайы биэрдэхпинэ сөп буолуо, – диэн баран кэпсэтиини бүтэрэр. Ол кэннэ тохтуу түһэн баран киһитигэр туһаайан: