– Бу хайдах саатар соҕотох уолгун үөрэттэрбэккин, аҥаардас миигиттэн да аттарбын көрөргөр киирэр харчыҥ элбэх буолбатах дуо? – диэн хомуруйар.
Ону анарааҥҥыта:
– Бииринэн, сааһа ааһан хаалла, иккиһинэн, үөрэнэн да диэн, нэһилиэк кинээһэ, улуус кулубата тахсыбата буолуо. Хата судаарыскайдары батан түрмэҕэ, хаайыыга түбэһиэн кэриэтэ от-мас киһитэ буолбута быдан ордук, – диэн куотуна саҥарар.
Ону Ньукулай сөбүлээбэккэ:
– Дьиҥ-чахчы баай-тот, өй-санаа үөрэххэ сытар, миэхэ бэйэбэр оҕом суох буолан оннооҕор дьон оҕотун үөрэттэрэ сатыыбын. Онон Бүөтүр, өссө да толкуйданан көрүөҥ этэ, – диэн баран утуйа барар.
Нөҥүө күнүгэр Ньукулайдаах эбэлэрин этэҥҥэ туораан, куоракка киирэн Улахан Уулуссаҕа турар өрүү түһэр Яркова диэн нуучча эмээхсинин дьиэтигэр тиийэннэр улахан иччитэх ампаарга таһаҕастарын сүөкэнэллэр. Нөҥүө күнүттэн ыла аҕалбыт түүлээхтэрин бэрэмэдэйдэриттэн хостотолоон, араастаан сааһылаан, куурдан-хатаран тус-туһунан наардыыллар. Өймөкөөн атыыһыта кэлбитин туһунан сурах куоракка түргэнник тарҕанан, сорохтор түүлээҕи киниттэн атыылаһаары, атыттар кинилиин бииргэ кууһунан атыылаттараары киирии-тахсыы элбиир.
Аны биир күн куорат улахан атыыһыттара Бүөтүр Кушнарев – Хапсыын Уола, Хабырыыл Никииппэрэп – Манньыаттаах Уола, Уйбаан Сиилин – Сиилин Уола, Бережнев – Громов атыыһыт дэбиэринэйэ (итэҕэллээҕэ) көтөн түстүлэр уонна дорооболоһон баран:
– Дьэ, Ньукулай Уоһукабыс, дьаарбаҥкаҕа ыраах сиртэн кэлбиккинэн, хайдах-туох айаннаан кэллигит? Суол-иис хайдаҕый?
– Син этэҥҥэ соҕус. Ыйтан ордук хампыай айанынан кэллибит. Икки аппыт оһоллонон аара хааллылар. Хата эһэҕэ, бөрөҕө түбэспэккэ син этэҥҥэ куораты буллубут, – оҕонньор ыалдьыттары туох наадалаах кэлбиттэрин сэрэйэ олорон эппиэттэһэр, – эһиэхэ туох кэпсээн, дьаарбаҥкаҕытыгар туох саҥа баарый?
– Быйылгы дьаарбаҥкаҕа табаар уруккутааҕар син элбэх соҕус, онон саҥа павильоннар эбилиннилэр. Соҕурууттан балайда табаары аҕалбыппыт, ол иһигэр сэппэрээтэригэр, булуугар, сири оҥорор тарааҕар, миэлиҥсэтигэр тиийэ аҕалбыппытын чугастааҕы улуустар балайда атыылаһаллар. Билигин сир оҥоһуута саҥа сайдан эрэр, – Манньыаттаах Уола кылгас бэскитин ытыһынан имэрийэ-имэрийэ кэпсиир, – Сибиир кииниттэн ылбыт табаарбытын Качукка диэри атынан, онтон харбаастарынан Өлүөнэнэн таҥнары уһуннаран аҕаллыбыт, онон аҕалыы олус эрэйдээх, кутталлаах даҕаны.
– Дьэ, үчүгэй сонун эбит. Биһиги бу күннэртэн Көстүүнэйбитигэр тахсыа этибит, түүлээхпитин наардаан, нарылаан баран.
– Дьэ, кырдьаҕаас, биһиги эйигиттэн түүлээххин кууһунан атыылаһыах этибит, сөбүгэр сыанаҕа. Миэхэ сүнньүнэн тииҥ, кырынаас, киис тириилэрэ наадалар. Онтон атын түүлээххэ бу доҕотторум наадыйан олороллор, – Манньыаттаах дьиҥ соругун быһаччы этэр.
– Чэ, үчүгэй. Ол гынан сыанаҕытын чуолкай быһан баран эттэххитинэ илии тутуһуохпут, сарсын-өйүүн сыананы билгэлээтэхпитинэ көрсүһүүнү болдьоһуохпут, – оҕонньор быһаарыылаахтык эппиэттиир.
Атыыһыттар быраһаайдаһан тахсан бараллар.
Оҕонньор ыалдьыттары атаарар. Ол икки ардыгар Мэҥэ кулубата Миитэрэй Силэпсиэп – Баһыгыратар Уола диэн урут оҕонньорго суруксуттаан сылдьыбыт киһи биир байтаһын биэни «уолаттаргын аһат» диэн аҕалан биэрэр. Ол кэннэ сонунуттан үллэстэр:
Бу күннэргэ уон чугастааҕы улуустар мунньахтара саҕаланан эрэр. Аата сахалар сэйиэстэрэ диэн үһү. Сураҕа, күн ыраахтааҕы өбүгэтэ ситимин быспакка 300 сыл олорбут үөрүүтүгэр саха аймахтан 3 киһини талан соҕуруу ыыталлар үһү. Онуоха икки киһитин быһааран баран, үһүстэригэр тиийэн кэлэр-барар ороскуотун кыайбакка мөккүһэ олороллор, – диир, – онон эйигин ыҥыртарыах курдук буолаллар, сүбэлэтээри…
– Ол хайдах уон улуус ааттаахтара мустан баран үс айанньыт ороскуотун булбатахтара муокас эбит. Мин да буолларбын, ол бар дьон тобулбатах суолларын түөһэйбит киһи туох диэн сүбэлиэмий? Уустук боппуруос эбит, – оҕонньор көхсүн этитэр.
– Ээ, оттон, кырдьаҕаас, ол ыраахтааҕы үөрүүтүгэр муостаах-туйахтаах киһи сылдьара ээ, оннооҕор нууччалыы «чот» да диэни билээхтээбэт дьон барыахтарын баҕаран мунньаҕы тартылар. Дьиҥэ киһи эрэ сылдьыах этэ, – диэн таайтаран этэр.
Нөҥүө күнүгэр оҕонньор мунньахха тиийбитин:
– Дьэ, кырдьаҕаспыт үтүө сүбэҕиттэн бэрис, күүс-көмө буол, – диэн уруйдуу тоһуйаллар, тута тыл биэрэллэр.
– Чэ, оччотугар үһүс киһигитинэн мин сөбүлүүр киһибин ыытарга сөбүлэстэххитинэ, ситэ хамыллыбатах 2 тыһыынчаҕытын биэриэм этэ, – диэбитигэр дьон сэргээн суугунуһа түһэллэр.