Мантан ырааҕа суох куорат саамай кыраһыабайынан сураҕырбыт дьиэҕэ Силип Лиэпчикэп диэн атыыһыт олорор. Кини Илиҥ Хаҥалас улууһугар Тыыллыма нэһилиэгэр ыстаарыстанан, улууска кулубанан сүүрбэттэн тахса сыл үлэлээбит буолан дьон бары кинини билэллэр, убаастыыллар.
– Оо, дьэ Силип Уйбаанабыс мин үчүгэйдик билэр киһим этэ, манна олорбут эбит дии, – Ньукулай дьиэни сөҕө-махтайа көрөр, – ол обургу тэрийэр дьоҕурдаах буолан көмүс бириискэлэрин кытта дуогабардаһан эти, үүтү, түүлээҕи батарыынан дьарыгыран күүскэ байбыта. Өссө ыраахтааҕы кэбиниэтигэр анаан хара саһыл тириитин бэлэхтээн аатыран-сураҕыран турардааҕа. Дьиэ да дьиэ эбит, дьэндэйэн түһэн, улахана, киэҥэ.
– Тыый, кырдьык кыахтаах киһи эбит дии! Тоҕо бэрдэй, ол саһылы улаханнык толкуйдаан туран ыыттаҕа, бука, сахалартан баарбытын биллэрэн бэлэх-туһах оҥордоҕо. Онтон билигин бэйэтэ бу дьиэҕэ баара дуу? – Ананий урут истибэтэҕин истэн бэркиһии турда.
– Суох, ол барахсан бу орто дойдуттан барбыта уонча сыл буоллаҕа буолуо. Миигиттэн балайда аҕа этэ, тоҕус уончатыгар тиийдэ бадахтааҕа. Хаста да миигиттэн кууһунан түүлээх атыылаһан турардааҕа уонна Аллараа Новгородтааҕы дьаарбаҥкаҕа илдьэн батарбыт сурахтааҕа. Кэлин мэссэнээт буолан төрөөбүт нэһилиэгэр Ньукулай-чудотворец чочуобунатын туттарбыта, бу куорат уулуссаларын тупсарыыга, чэбдигирдиигэ элбэх харчыны биэрбитэ. Аны төһө эмэ үбү Спасскай манастыырга, Айаан аартыгын тупсарыыга, бааһынайдарга бурдугу түҥэтиигэ сиэртибэлээбитэ биллэр. Ол үтүөтүгэр бочуоттаах кафтанынан, үрүҥ көмүс куортугунан, үрүҥ, кыһыл көмүс мэтээллэринэн наҕараадаланан турар. Атыыһыт үтүөкэн киһи этэ, – Ньукулай хантайан эриэхэбэй киэргэтиилээх дьиэни кэрэхсии одуулуур.
– Оо, сүрдээх үтүөкэн санаалаах барахсан эбит, – Ананий бэркиһээн саҥа аллайар, балайда сөҥүөрэн турда, – оччоҕо манна оҕолоро, уруулара олордохторо?
Силин икки уолаттарыттан Борокуопуй эмиэ эргиэнинэн дьарыктаммыта, ол кэнниттэн Охонооһой улуус кулубатынан үлэлээбитэ. Кинилэр иккиэн 2-с гильдиялаах атыыһытынан аатырбыттара. Бырааттыылар «П.Ф. Лепчиков и К» диэн эргиэн-атыы дьиэтин төрүттээн хара саһыл, киис тириилэрин, о.д.а. түүлээҕи Аллараа Новгородтааҕы дьаарбаҥкаҕа батараллара. Уолаттар анал үөрэхтэрэ суох буолан кинилэр дьыалаларын И.И. Иванов (1866 с.), кэлин В.Г. Неустроев дьаһайаллар да, сыыйа дьыалалара мөлтүүр, хаахтыйар, албын-көлдьүн дьоҥҥо түбэһэллэр. Онон эстэн, моҥкурууттаан, дьадайан, симэлийэн хаалаллар…
– Тыый, тоҕо хомолтотой, – Ананий чахчы кыһыйан-абаран туоһулаһар, – дьэ ити баар, ол аата чиэһинэйэ суох атыыһыттары кытта эҥээрдэһэн эһиннэхтэрэ. Саатар үөрэнээхтээбэтэхтэр эбит дии, аҕалара хайаан кыһамматах бэйэкэтэй.
– Сураҕа, кыра сыаркап таҥаратын таһымынан син үөрэхтэммиттэр. Ол да иһин 2-с гильдийэҕэ тиийдэхтэрэ, дьиҥэ, ханнык эмит эргиэн, атыы-тутуу да анал үөрэҕэ баара буоллар, уолаттар өссө ыраатыах этилэр. Арааһа, бу дьиэҕэ билигин олордохторо буолуо, оҕонньор тутан хаалларбыт тутуута буоллаҕа. Кинилэр да саастара быданнаатаҕа, миигин кытта араа-бараа быһыылаахтара, оччотугар 80-рын чугаһаттахтара, – оҕонньор тоҕо эрэ үөһэ тыынан кэбистэ, – киһи сырыттаҕына сылдьар. Хата, оҕонньор тутуута дьип-дьап курдук, истиэнэтэ бөдөҥ тиит мастарынан тутуллубута үйэлээх буолар бадахтаах. Кырата сүүс сыл туох да буолбакка туруоҕа. Айыы таҥарам, харыстаа, аһын, хараһый! – оҕонньор түргэн-түргэнник кириэстэнэн сапсына турда.
– Дьэ, Ньукулаай, дьиэбит диэки эргиллэрбит дуу, чаһы да ыраатта буолуо. Киэһэрдэ, хараҥаран эрэр.
– Кырдьык да киэһэрэ охсубут эбит дии. Араас сиэдэрэй оҥоһуулаах дьиэлэри кэритэҥҥин бириэмэни да билбэккэ хааллыбыт. Куорат чахчы тупсубут, киэркэйбит, ол үксэ күбүрүнээтэр Крафт үтүөтэ-өҥөтө, маладьыаһын, сахалары чахчы өйүүр эбит. Бу Аппа уҥуор саамай үрдүк, көстүүлээх миэстэҕэ, добун сиргэ сахалар куоракка киирэн олохсуйбуттара олус үчүгэй. Сотору кэминэн үөрэхтээх, сайдыылаах саха элбиэҕэ. Саха киһитэ дьиҥинэн мындыр, толкуйун араас өттүттэн ыараҥнатан баран быһаарыы ылынааччы, ол кини айылҕаҕа былыргыттан чугас сылдьарыттан тутулуктааҕа буолуоҕа. Оччотугар кини сайдыылаах сиргэ, куорат чугаһыгар сырыттаҕына эргинэр-урбанар дьоҕура сайдыан сөп дии саныыбын, – Ананий санаатын эбэн этэр.