Кырбаһааҥкыннаах ол киэһэ дьааххамыттарын курдук өрөбөлүүссүйэ дьалхаана куораттан саҕалаан тыа улуустарыгар тиийбитэ. Саҥа былаас эдэр саха салайааччы уолаттары сэбиэскэй былааһы олохтото улуустарга ыыталаабыттара. Ол курдук Намҥа Максим Аммосовы, Бүлүү улуустарынан Исидор Бараахабы, Александр Попову, Булуҥҥа нуучча уолун Акуловскайы ыыталлар. Бараахап Степан Аржакову кытта Бүлүү уокуругун баайдарыгар контрибуция диэн ааттаан 200 тыһыынча солкуобайы түһэрбиттэрэ, ол иһигэр Сунтаар 21 баайыгар 35 тыһыынча солкуобайы, атыттартан астарын-таҥастарын былдьаан ылан дьадаҥыларга түҥэтэн биэрбиттэрэ, сирэ суох дьадаҥыларга сири түҥэтэлээбиттэрэ. Хата ол төһө да тыҥааһыннааҕын иһин, хаан тохтуута суох ыытыллыбыта. Атын улуустарга ытыалаһыылаах, өлөрсүүлээх да түгэннэр тахсыбыттара, үрүҥнэр-кыһыллар диэн араарыы олус сытыырхайбыта.
1921 сыл Яныгин уонна Сентяпов баһылыктаах үрүҥнэр этэрээттэрэ Охуотскайга саба түспүттэрэ уонна кыайаннар күндү түүлээҕинэн баай хотугу тоҕус улууһу салайаары Өймөкөөҥҥө кэлэн кииннэммиттэрэ. Ол гынан баран сотору кэминэн Дьокуускайтан иһэр кыһыл этэрээттэртэн тэскилээн Охуотскайга төннүбүттэрэ. Онно Өймөкөөҥҥө сэбиэскэй былаас олохтонон, Волревком бэрэссэдээтэлинэн маҥнай Мэхээлэ Мөлөкүүрэп, онтон Биэнсэл анаммыттара. Биэнсэл бастакы, иккис Бороҕон, СордоІноох олохтоохторугар сылдьан элбэх үлэни ыыппыта, онтон ТарыІ Үрэххэ тиийэ сырыттаҕына үрүҥнэр диэки сыдьааннаах Бобуухап аҕабыыт баандатын тоһууругар түбэһэн суорума суолламмыта. Ол ынырык сурах үс Халыма, Дьааҥы икки улууһугар түргэнник тарҕаммыта уонна үрүҥнэри утары дьон санаатын түмпүтэ. Ити кэнниттэн Дьааҥыттан Никиитэ Баһылайап салайааччылаах кэлэн иһэр кыһыллар Күөл диэн Төрүт нэһилиэгин сиригэр тоһуурга түбэһэн баран, нэһииччэ кыайыылаах тахсыбыттара. Ол да буоллар бандьыыттар тобохторо Өймөкөөҥҥө өссө хас да сыл буолан баран үлтүрүтүллүбүттэрэ.
Сэбиэскэй былаас сүрүн идиэйэлэрэ кыра-хара норуот сайдарын туһугар ыытылларын Ньукулай Кырбаһааҥкын өйдөөбүтэ уонна ис сүрэҕиттэн өйөөбүтэ. Ордук Саха оптонуомуйата тэриллэн, өрөспүүбүлүкэҕэ Охуотскайга уонна Иркутскайга олорор сахалар территорияларын эбии холбооһуну сөбүлээбитэ. Оччотугар саха норуота бэйэтин тылын, үгэстэрин, абыычайдарын, олоҕун укулаатын өссө сайыннарарыгар эрэллээҕэ. Ол да иһин кини көҥүл өттүнэн өр сылларга дьаныһан туран муспут баайын-дуолун үксүн төрөөбүт-үөскээбит ТарыІ Үрэх нэһилиэгин олохтоохторугар тарҕаппыта. Онто кэлин балайда сэниэ уонна дохуоттаах Калинин аатынан колхуос сүрүн баайынан буолбута.
Дьэ, ити курдук иэмэ-дьаама биллибэт кэмҥэ Кырбаһааҥкын атыыһыт саамай сөптөөх быһаарыныыны ылбыта, ол кини чахчы муударайын, олоҕу ырыҥалаан дириҥник анаарарын көрдөрбүтэ. Өссө биир кэмҥэ Дьокуускайтан Өймөкөөҥҥө 5 киһилээх суһал кэмитиэт үлэһиттэрин бөлөҕө тахсан, Ньукулай Уоһукабыс дьиэтигэр тиийбиттэр. «Дьэ, кырдьаҕаас, биһиги эйиэхэ анаан кэллибит», – диэбиттэр ол суостаах дьон. Онуоха 90-тан тахса саастаах аарыма кырдьаҕас балачча саҥата суох сөҥөн олорбохтоон баран: «Мин да эһигини кэтэспитим өр буолла, киһинэн ааҕар буоллахтарына хайаан да таарыйыахтара диэммин». Онтон туран үйэтин тухары норуотугар, былааһыгар көмө оҥорбут үгүс ахсааннаах үтүөтүн туоһулуур докумуоннары мунньа сылдьарын туттаран кэбиспит. Суһал кэмитиэт дьоно докумуоннары барытын бэрт өр сыныйан ааҕан-үөрэтэн баран: «Дьэ, кырдьык даҕаны бар дьоҥҥор, норуоккар оҥорбут үтүөҥ-өҥөҥ наһаа элбэх, сүдү эбит», – диэн оҕонньору ким да тыыппат, сээбэҥнэппэт гына сурук биэрэн барбыттар. Инньэ гынан, бастакы хорчоххой чэкиистэр, ахсым бассабыыктар кинини өлүөр диэри тыыппатахтара.
Инньэ алта уонча сыл устатыгар Ньукулай КырбаһааІкын киэҥ сирдээх-уоттаах Өймөкөөн дьонун барыларын аһынан-үөлүнэн, сэбинэн-сэбиргэлинэн, таҥаһынан-сабынан, иһитинэн-хомуоһунан быстарбакка хааччыйбыта. Бу буолар бар дьонун туһугар ахсаабат кыһамньы, дьулуурдаах үлэ! Кырдьык, кини сүүнэ баайдааҕа. Онтукатыттан соҕотох оҥойор айаҕар төһөнү ороскуоттуо баарай? Өймөкөөн түүлээҕин хомуйан, ону сөптөөх сыанатыгар батаран, булчуттары халаан-былдьаан барар албын-көлдьүн, сүүлүк дьонтон араҥаччылыыра. Кини ырааҕы-киэҥи толкуйдаан дьаһанара. Үлэһит-булчут дьон усулуобуйатын кыһанан туран көрөрө-истэрэ. Инньэ гынан элбэх түүлээх бултанарын, дьонун-сэргэтин олоҕо тупсарын ситиһэрэ. Түүлээхтэн уонна араас атыынан-тутуунан киирэр халыҥ үбүн барытын норуот туһатыгар туттубута.
Баҕар өрөгөйдөөх өрөбөлүүссүйэ ухханыгар оҕустаран буолуо, суруйааччылар, бэйиэттэр баайдар, атыыһыттар утары үгүс сүлүһүннээх тыллары ыһыктыбыттара, олус күүскэ эппиттэрэ-тыыммыттара. Кинилэртэн Алампа да хаалсыбатаҕа, сиилиир-хоһулуур, ол гынан баран таайтаран эмиэ да сэрэтэр курдук хоһоону суруйбута норуокка киэҥник тарҕаммыта: