Ити хоһоону суруксут дьоно Кырбааһаҥкыҥҥа тиэрдибиттэригэр тугу да саҥарбакка сонньуйан эрэ кэбиспитэ. Бука онно оҕонньор хаһан эрэ «Саха омук» уопсастыбаҕа сүүһүнэн тыһыынча солкуобайы көмө оҥорбута умнууга хааллаҕа дии санаабыта буолуоҕа. Өс хоһоонугар итинниги этэн эрдэхтэрэ «былыргыны былыт саппыт, ааспыты ардах сууйбут» диэн.
20–30 сылларга саха бастыҥ интэлигиэнсийэтин, аан бастатан атыыһыттары, эргиэмсиктэри, арыый да сэниэлэригэр турбут чааһынай тэрилтэлэри эккирэтиһэн баайдарын-дуолларын былдьаабыттара, тыа сиригэр олорор элбэх сүөһүлээх, сылгылаах ыаллары кулаактааһын ыытыллыбыта. Ол бэлиитикэ икки-хас сылынан хойутаан да буоллар, хоту улуустарга кытта тиийбитэ. Итинник дьулаан сурах Ньукулай Кырбаһааҥкыҥҥа уонна кини аймахтарыгар этиҥ буолан сааллыбыта, чаҕылҕан курдук курбуулаабыта. Ордук оҕонньор бииргэ сибээстэспит атыыһыттарын Никииппэрэп, Кушнарев, Коковин-Басов, Силина, Громова, Лааһараптар, Дьөгүөрэп о.д.а. баайдара-дуоллара саҥа тэриллибит «Холбос» диэн кэпэрэтиибинэй холбоһукка бэриллибиттэрэ. Оннооҕор анал бырабыыталыстыба сорудаҕынан Алдан көмүһүн бириискэтэ эмиэ судаарыстыба бас билиитигэр киирбитэ, эбиитин Кушнарев, Маалыһап уонна Дьөгүөрэп паарынан үлэлиир миэлиҥсэлэрэ биир харчыта суох былдьаммыттара. Ааһа баран, ити эргиэмсиктэр уонна кэтэх хаһаайыстыбалаахтар дьиэ-кэргэттэрин сойуолаһан хаайыыга угуу, ол-бу үлэлэриттэн, үөрэхтэриттэн үүрүү, үтүрүм-хатарым саҥарыы түгэннэрэ саҕаламмыттара. Быһыы-майгы ханна даҕаны улаханнык тыҥаабыта, сатарыйбыта. Куттал суоһаабыта.
Аны ити сыллар саҕаланыыларыгар буолбут гражданскай сэрии сүрүн сыалынан-соругунан баайдары кылаас быһыытынан эһии дэнэрэ. Ол эбэтэр хомуньуустар эмиэ ити идиэйэнэн сирдэтинэн баайы-дуолу судаарыстыбаҕа биэриини, тыа сиригэр аһы-үөлү бөдөҥ тэрилтэлэринэн, ол эбэтэр табаарыстыбалары, госхуостары тэрийэн оҥорууну, үлэни-хамнаһы күһэйэн тэрийиини олохтуурга соруммуттара. Итинник бэлиитикэни утарбыт дьону бандьыыттарга арааран кыһыл этэрээттэр сорох улуустарга харса-хабыра суох тутан-хабан барбыттарын туһунан суостаах-суодаллаах сурахтар тарҕаммыттара. Аны Илин Сибиирдээҕи байыаннай уокурук хамандыырын бирикээһигэр ким бэриммэтэҕи, эбэтэр саһа сылдьар бандьыыттары көрүстүгүт да суута-сокуона суох ытыалааҥ иһи диэнинэн салайтаран бас-баттах барбыттара. Ити бирикээһи толороору Куоста Сокуонньукап диэн салайааччылаах кыһыл этэрээт талыллан, Мэҥэнэн эҥин сылдьан, бирикээһи толорон суута-сокуона суох бандьыыттар аймахтарын өлөртөөбүттэрэ эмиэ киэҥник иһиллэ охсубута. Хомуньуустар ааттара-аптарытыаттара түспүтэ.
Оруобуна ити кэмнэргэ Уһук Илин кыраайдарга уонна Приморьеҕа Халчаах былааһа сууллан, аны олох саҥалыы дэмэкэрээтийэлээх былаастар кэлэн олохтоммуттар, олор Арассыыйаны, Японияны кытта дуогабар түһэрсэн Саха сирин онно киллэрэр бэлиитикэни ыытан эрэллэр үһү диэн сурах тарҕанар. Эбиитин Кушнарев атыыһыт Никииппэрэби, Антипиннары, Борисовтааҕы бэйэтигэр тардан онно күрээн тиийэннэр сэрии хомуйан, Саха сиригэр сэбиэскэй былааһы суулларар үлэни ыытан барбыта. Эмиэ иннэ-кэннэ биллибэт идиэйэлээх бэлиитикэ Өймөкөөн сиригэр-уотугар иһиллибитэ, дьону-сэргэни улаханнык бутуйбута. «Бүгүн хайдах хонон турабыт», «биһигини эрэ тыыппаталлар» диэн сибигинэһэн кэпсэтии элбээбитэ. Ол-бу сурахтар сиэллэнэн-кутуруктанан, омуннанан тарҕаналлара.
Ол туһунан Атылааһап Артамыан-Хоһуун дьонугар маннык диэн кэпсиир:
– Кыһыл киирдэҕинэ чэйдэтэҕин, эппитин толороҕун, онтон үрүҥ киһитэ кэллэҕинэ – эмиэ чэйдэтэҕин, сорудаҕын толороҕун. Хайалара да туох туһугар сылдьаллара биллибэт, арай барыларыттан куттанаҕын, саалаах дьон эр дьону ыйыппакка тутан илдьэ бараллара, ол сылдьан өлөрөн да кэбистэхтэринэ көҥүллэрэ. Аанньабар Силирикээҥҥэ көһөн куотан тиийиэм дуо? Суут-сокуон суох кэмэ буулаабыта. Таһырдьа хараҥардаҕына саһан уоппутун оттуммаппыт, кыымы көрөн тиийэн кэлиэхтэрэ диэн, ол кутталыгар олордохпут.
Хоһууну урут Ньукулай оҕонньор Намтан аҕалан кэргэннээбитэ. Кырдьык, ыаллар хас да биэрэстэнэн ыраах-ыраах бытанан олордохторуна саалаах киһи кутталлаах ыалдьыт этэ.