Кулаактааһыҥҥа элбэх киһи куолаһа быһыллыбыта. Ол курдук Боотурускай улууһуттан биир тыһыынча сүөһүлээх Охонооһой Бөтүрүөп, биэс сүүс сүөһүлээх Хабырылла Ондуруоһап (Үчүгэй Хабырылла), иккис Байаҕантайтан биэс сүүс сүөһүлээх Арамаан Ностуруойап (Харчылаах Арамаан), онтон да атын 30–40 сүөһүлээхтэр балайда элбэх этилэр. Өймөкөөҥҥө баай Кырбаһааҥкынтан ураты 700 сүөһүлээх, ити иһигэр сылгылаах, Сэмэн Бөлөлүүскэйи эмиэ кулаактаабыттара, 300 сүөһүлээх Байбал Ностуруойабы эмиэ. Ити кэмҥэ балайда сэниэ баайдарынан уон биэс киһини учуокка ылбыттара уонна баайдарын-дуолларын уопустаан судаарыстыбаҕа биэрбиттэрэ, куоластарын быспыттара, этэргэ дылы, «эриэн ыт элэгэр, күөрт ыт күлүүтүгэр» ыыппыттара.
Биирдэ сааһыары Ньукулай Өймөкөөннөөҕү дьиэтигэр тугу эрэ маһынан уһана олордоҕуна сиэнэ уол Өлүөскэ көтөн түстэ. Таҥаһын-сабын устан аан таһыгар көхөҕө ыйаан баран:
– Тээтээ, иһиттиҥ дуо, Тарыҥ Үрэххэ улахан алдьархай тахсыбыт үһү. Сураҕа өрөбкүөм бэрэссэдээтэлин Биэнсэли уонна кини үлэһитин милииссийэ Саарыны Бобуухап аҕабыыт салайааччылаах үрүҥнэр дьиэҕэ тоһуйан өлөрбүттэр. Онтон аны ол өлүктэрин уокка умаппыттар үһү, ону көрөн-истэн дьон дэлби куттаммыт.
– Оо, дьэ, дьулаан дьыала эбит! Ол хайдах буолбут киһи аатыттан тахсыбыт киһиний? Айыым таҥарам быыһаа, абыраа, – дии-дии оҕонньор дьиэҕэ баар таҥара күлүктэригэр сүгүрүйэн ыла-ыла кириэстэнэ олордо, өссө тугу эрэ уоһугар ботугуруур.
– Сураҕа, манна Сэнтээпэп диэн баһылыктаах бандьыыттар баандаларын ыстааптара баар үһү, онно кини актыыбынай чилиэн буолан саҥа былааһы утары барбыт үһү. Өссө урут эмиэ тутуллан баран амныыстыйаланан босхолонон кэлэн баран эмиэ бандьыыттар диэки буолбут. Дьэ, ол.
– Бэйи, ол хайдах тугу да билиммэт сордооҕуй? Дьиҥэ, сэбиэскэй былаас 1920 сыллаахха олохтоммутун билиэх тустааҕа. Манна хайыы-үйэ дьадаҥылар, батараактар сойуустарын мунньаҕа буолан, туох баар дьокутааттар быыбардаммыттара эбээт. Аны Өймөкөөн улууһа Байаҕантай улууһуттан арахсан туспа салайааччылаахпыт, онно хата бэйэбит уолбут Боропуоккай Мөлөкүүрэп ананан 2-с Бороҕоҥҥо быраабаланан олорор. Биир бэйэм саҥа былааска, төһө да хараһыйдарбын, сүөһүбүн-аспын туран биэрбитим, онон кыра да өһүм-санаам суох олоробун…
– Дьон-сэргэ да эйигин сиилээбэттэр. Саҥа былааска туох да хос санаата суох баайын-дуолун биэрбитэ дииллэр, – Өлүөскэ оҕонньору уоскута сатыыр тыллары көрдүү олордо, – онон эн куттаныма.
– Тукаам, аны маны иһит. Ол Уйбаан Бобуухабы билэр аххан киһим этэ, түөрт уончалаах эдэр, ахсым киһи. Дьиҥэ, Дьокуускайга төрөөбүт, Ньурбаҕа, Өлүөхүмэҕэ, Чурапчыга араас дуоһунастарга үлэлээн баран биһиэхэ уонча эрэ сыл курдук таҥара дьиэтигэр үлэлээбитэ. Таҥара тойотторуттан элбэх наҕараадалаах киһи, дьэ сыыһа быһыыламмыт, аньыыны оҥостубут, – оҕонньор абаран көхсүн этиттэ, үөһэ ньолос гынан ылла.
– Дьон кэпсииллэринэн адьас кыыла туран сылдьар үһү. Өссө ону ааһан Дьааҥыга айаннаан иһэр биэс чэкииһи эмиэ тоһуурга түбэһиннэрэн өлөрүүгэ кыттыгастаах дииллэр. Хата, ону милииссийэлэр туппуттар үһү, – уол этэрбин эттим диэбиттии туран оһоҕор хардаҕас мастары угаттаан биэрдэ. Оһох күлүбүрүү умайан, хараҥаран эрэр дьиэни сырдата оҕуста.
– Оо, дьэ, үлүгэрдээх түгэннэр эбит. Хата туппуттар эбит дии. Айыы тойон таҥара баар эбит буоллаҕа, – оҕонньор санаата муунтуйдаҕына сиэнигэр Өлүөскэҕэ урукку олоҕун кэпсээн аралдьыйара, – дьэ, тукаам, аны таҥараҕа өстөннүлэр курдук. Мин да үйэм тухары таҥараны өрө тута сатаабытым, дьиҥэ да итэҕэл олус наада! Өймөкөөҥҥө икки таҥара дьиэлэрэ Вознесенскай сиэркэп аатын сүгэллэрэ. Маҥнайгы таҥара диэтэ 1896 сыллаахха бу иннинэ үлэлии туран баран 1892 сыллаахха умайбыт сиэркэп онннугар тутуллубута. Ол дьиэ үлэҕэ киириитигэр Кандинискай диэн эпиискэп дуоһунастаах киһи Дьокуускайтан кэлэн сибэтии оҥорбута. Иккис таҥара дьиэтэ үксэ мин үппэр-харчыбар тутуллан, 1910 сыллаахха үлэҕэ киирбитэ. Бу икки мас таҥара дьиэлэрэ биирдии этээстээхтэр, куолакаллаахтар, тимир кырыыһалаахтар. Сиэркэп чугаһыгар остуорас олорор балаҕаннаах. Сулууспаны икки киһи – таҥараһыт уонна саалтыыр ааҕааччы бииргэ көмөлөөн ыыталлара. Маны таһынан Өймөкөөҥҥө, СордоІнооххо, ТарыІ Үрэххэ, Күөлгэ түөрт чочуобуна үлэлээн 1389 итэҕэллээхтэри хааччыйара. Онон таҥара сулууспатын тэрийиигэ элбэх сырабын уурбуппун үөһээ баар айыыларбыт көрөн-билэн олордохторо. Аны кэлэн таҥара дьиэтин иһинэн оскуолалары арыйан үлэлэппитим эмиэ таах хаалыа суоҕа.