Онтон Даарыйа эмээхсин отучча сыл эн-мин дэһэн бииргэ эйэ дэмнээхтик олорбут оҕонньорун, Ньукулайын, ыарахан ыарыыттан өрүһүнэр кыаҕа бүтэн эрэриттэн курутуйан, аһынан, көмүскэтин уута сүүрэрин көрдөрүмээри дьиэ иһигэр түбүгүрэн, сирэйин кистии туттан оһох кэннигэр ону-маны абырахтыыр, сороҕор ас астаатаҕа буолан букунайар. Оҕонньоро эрэйдээх өрүү ол-бу ыарыһахтар ыҥырыыларыттан соло булбат биэлсэри таба туттаран ыҥыран, эмтэнэн көрөөхтөөбүтэ, тугу да туһалаабатаҕа. Дьиэ уҥа өттүгэр мас ороҥҥо сытар ыарыһах сотору-сотору саҥа таһааран: «¤уу, айыым таҥарам! Аны араҥаччылыыргыттан ааһаары гынныҥ быһыылаах, сүрэҕим-быарым, иһим-үөһүм уотунан умайар, тулуйарбыттан аастым… кимнээх буолан – кимим көмүскүөй, туохтаах буолан – тугум тохтотуой?» Онтон туох баар күүһүн түмүнэн ынчыктыы-ынчыктыы оронун биллэх маһыттан тардыһан сыттыгын түүрэ анньан өттүгэстии түһэн иһийэн сытта. Өлөр өлүүнү өҥөйө сытар кырдьаҕас бу сайын чугаһаабыт күндэлэс күннэрин бүтэһик төгүл көрөрүн сэрэйэн, ис-иһиттэн эбии харааһынна. Уһун олоҕун, күлүмүрдээн ааспыт күөгэйэр күннэрин, төһө да олоҕун салгыыр, удьуорун ууһатар оҕону бэлэхтээбэтэҕин иһин, олох аһыытын-ньулуунун, кэрэтин-киэлин уһун дьылларга бииргэ тыырсыбыт үтүө Даарыйатын, ииппит уолун Борокуоппуйу өрүү астына, махтана саныы сытаахтыыра. Бу эмиэ Даарыйа убайын дьиэтигэр Дьөгүөскэлээххэ баар. Ньукулайы маҥнай Маайа диэн ииппит кыыстара кэргэнэ Бөлтөтүү Хабырыллалыын ыарыылаабыттара. Оҕонньор атаҕынан босхоҥ буолан наар ороҥҥо сытарын сөп буола-буола эргитэн, таҥаһын-сабын сууйан-тараан абыраабыттара. Кэнники Дьөгүөссэ Силэпсиэптээх көрөн-истэн олорбуттара, оҕонньор түүн бопторор буолан, түүнүн хардары-таары манаан хоннороллоро.
Ыарыыта өрө туруоҕуттан, арааһа кулун тутартан ыла бадахтааҕа, иэримэ дьиэтигэр бүкпүтэ. Ити икки-үс ый иһигэр кини төһө да уһуннук олордор, олох син биир түмүктэнэр чааһа кэлиэхтээҕин чэгиэн-чэбдик сылдьан ситэ-хото өйдөөбөт эбитин дьэ билбитэ. «Оо, сүрдээх да буолар эбит – бэйэҕэр тирээн кэллэҕинэ киһи тууйуллара, хаайыллара ынырык дьыала эбит. Киэһэ утуйарга «бүгүн түүнү туоруубун дуу, суох дуу» диэн муунтуйарыҥ сүрдээх буолар эбит. Дьэ бу мин, Өймөкөөн улууһун саамай баай киһитэ, Сахам сиригэр элбэх үтүө дьыаланы оҥорбуппунан киэҥник биллибит мэссэнээт киһи, олохпор өссө ситэ оҥорботоҕум элбэҕэ, үчүгэйи сороҕор ситэ сыаналаабатаҕым үгүһэ чахчы баар суол, ону үксүгэр «чэ, бэйи, кэлин да силигин ситэриэм» диэн аһардан, ыраатыннаран иһэрим. Ол эбэтэр киһи бу орто дойдуга букатын кэлбит курдук сананан сылдьара баар суол эбит». Ньукулай оҕонньор дьиҥэ да бу торулуур тоҕус уонча сааһыгар диэри элбэхтик ыалдьыбатаҕа, балыыһаҕа ыалдьан таралыйа сыппытын да өйдөөбөт. Биирдэ эмэ куртаҕа, оһоҕоһо ыалдьан сатаан аһаабатын улахаҥҥа уурбат буолара, онто үксүгэр ситэ-хото сынньаммакка ыраах айаҥҥа сырыттаҕына тахсара.
Онтон бу билигин дьэ улаханнык ыалдьан баран, олох олоруу туһунан киэҥник-куоҥнук анааран толкуйдуур буолла. Ордук Даарыйатын туһунан санаата-оноото түспүт кэмигэр арааһы эргитэн көрөр, сатаатар түүн уһуктан хааллаҕына олорбут олоҕо барыта бу баардык эргиллэн көстөн кэлэр. Онтон аны бу сотору кэминэн түмүктэниэх буоллаҕа. «Кини кэннибэр хаалаахтаан аһыйан буорайаахтыыра буолуоҕа. Мин, сөбүн да уһуннук олорбут киһи, уһун уубар утуйуом турдаҕа. Онтон кини, хаалар киһи, хата муспут баайбын–дуолбун орун-оннугар тутуо-хабыа буоллаҕа. Үксүн саҥа былаас хааһынатыгар сүөһүбүн-аспын утарсыбакка туран биэрдим, онон дууһабар өстүйэрим суох, дьонум-сэргэм ону барытын өйдүүр. Саҥа тэриллэр хомууна дуу, колхуос дуу сүрүн үбэ–аһа, дохуота инникитин онтон ылыллыа диэн эрэнэбин, ол мин дойдубар оҥорбут быһаччы көмөм буолуоҕа». Ити икки ардыгар халлаан суһуктуйа сырдаан барда, онтон дьиэ илин түннүктэринэн күн кылахачыйа тыкта. Ньукулай онтон сэргээн түннүгүн диэки өндөҥнөөрү гыммытыгар, эмискэ иһигэр уот аһыйа түстэ, хараҕа ирим–дьирим барыталаата, онтон сылтаан ыарыһах налыйан хаалла. Ону билэн чугас сытар сэргэх Даарыйата туран көмөлөһүөн баҕаран көхсүттэн имэрийтэлээтэ:
– Хайа, хайдах буолаахтаатыҥ доҕоччуок, тугуҥ ыарыйда?
– Ээ, суох-суох, иһим эмиэ ньүөлүйэн барда, кыратык ойоҕоспунан эргийээри гыммыппар. Айыы-айа…
– Оо дьэ, эмискэ хамсаныма ээ, бэҕэһээҥҥи собоҥ мииниттэн иһэн көрүөҥ дуо, баҕар туһалыаҕа, оһох үрдүгэр сылаас турар ээ?
– Ээ, чэ, аҕалан көрөрүҥ дуу, баҕар уҕарытыаҕа, – оҕонньор эмээхсинин диэки махтаммыттыы көрөр.
– Бу куруускаҕа аҕаллым, сыпсарыйан иһэн көрөрүҥ дуу? – оҕонньорун уоһугар чугаһатар…
Ньукулай сыттыгыттан өндөйөн бэрт кыратык миини сыпсырыйан ылан баран төттөрү аста.