– Дьэ, биһиги эбээннэр табаны шатаан иитэбит, бука аара шуолга көрөн ааштаххыт буолуо, тииҥ, шаарба да дэлэй, шөбүгэр мэнэйдэһиэхпитин шөп. Итинньэ таһынаа уолаттарга булт башаам…
– Итини истэн баран ыалдьыттар таһынаа тордохтору «күндүлээн» киирдилэр, олор да хорсуттара киирэн ыалдьыттаан таҕыстылар. Түүн үөһүн саҕана сыыйа-баайа утуйуу буолбут, ньамалаһыы намтаабыт.
Ыалдьыттар манна үс хонон баран айанныылларыгар дьиэлээх баай хас биирдиилэригэр 50-нуу тииҥи «кэһии гыныҥ» диэн биэртэлиир. Таһынааҕы дьадаҥы барахсаттар туох тиийинэллэринэн ким таарбаҕан, ким тииҥ, ким сарыы таҥас бэлэхтээн ыыппыттар. Дьэ, ити курдук буолбуттаах үһү.
– Ол кырдьык, – Ньукулай уруккутун санаан сүүһүн мыччыһыннарар, – ол кэннэ миэхэ кэлэн ыалдьыттаан тураллар, онно дьиҥэ Манньыаттаах атыыһыттан ол-бу сээкэйи миэхэ илдьэ кэлээхтээбиттэр этэ да, сорох табаардарын аара мэлиппиттэр эбит этэ. Ити барыта арыгы содула, нуучча хараҕын уута биһиги сахаларга барбат аһылык…
– Оннук быһыылаах, ким да арыгынан байбыт үһү диэбэттэр.
– Чэ, сынньанарбыт дуу, – диэн көрсө кэлээччилэр бакаалаһан суку-сакы тарҕаһаллар.
Доҕотторо барбыттарын кэннэ оҕонньор киэһэ эрдэ сытта, сыттыгын үрдэтинэн түннүгүнэн таһырдьаны одуулуу сытта: үөһэнэн үрүҥ кубалыы былыттар оргууй усталлар, сайыҥҥылыы сылаас түүн үүммүт, ханна эрэ чугас кэҕэ куоталаспыттыы этэн чоргуйара истиэххэ кэрэтин, аата, доруобай буолан баран тахсан көрбүт киһи. Арай илэ дуу, түүл дуу курдук отуттан тахса сыллааҕыта курдук Даарыйата, баара суоҕа уон алта саастаах кыыс эдэр баҕайы көрүҥнээх, чараас былаачыйалаах утары хааман устан иһэргэ дылыта. Ону көрөн мөлтөөбүт сүрэҕэ мөҕүл гынан ылбыта, арай өйдөнөн кэлбитэ оронугар сытар эбит…
Ыам ыйа ааһан, сайын барахсан кэмэ-кэрдиитэ дьэ кэлэн, от-мас силигилии анньан күрүлэс-күргүөм күннэр үүннүлэр. Үлэһит дьон барахсаттар хантан да соруттарыыта суох ходуһа ыраастааһынын, хотон куурдуутун, онно бэлэмнэнии курдук бүтэн биэрбэт түбүгэр түстүлэр. Ол сылдьан сотору-сотору оттуур ходуһаларын үүнүүтүн көрөн сылыктыыллар «сыл тахсар от үүнүүһү» диэн хайа ходуһаттан охсууну саҕалыылларын былаанныыллар. Оннооҕор наар дьиэҕэ ыарыылана сыппыт Ньукулай кырдьаҕас балайда сэргэхсийбиккэ дылы буолла, күн аайы, төһө да мөлтөөтөр, тайахха тэптэрэн, сороҕор дьонугар өйөтөн тахсан тэлгэһэтин ортотугар олорон күн уотугар угуттанар. Төһө да көрөрө мөлтөөтөр, ыраас күҥҥэ кэрии тыаны кэрэхсии одуулуур. Олор кэннилэригэр көстөр чымаан үрдүк хайалар халтаҥ арҕастара кырыыланан, ардыгар очуос өргөстөр буолуохтарыгар диэри үрдээн, намтаан ыла-ыла кэлин таас хайаларга кубулуйалларын сэргиир: «Оо, төһөлөөх киһи-сүөһү бу орто дойдуга оҕо-уруу төрөтөн олорон ааспыттарын арай кинилэр көрдөхтөрө», – дии саныыр. Оттон оол, ыраах-ыраах көстөр хайа очуоһун өр одуулаатахха күп-кµөх буруо тунаҕынан бүрүллэн, сыыйа дьэргэлгэн буолан дуйданан илибириир-тэлибириир, ирбинньэхтэнэр курдук көрүҥнэнэр. Урут кини итинник дьикти көстүүлэри аахайбакка, дьүүллээн-дьүһүннээн көрбөккө сылдьыбытын санаан сонньуйан ылар.
Оҕонньор ити олорон санаата ол сүүрбэ-отут сыллааҕыга тиийдэ.
Манньыаттаах Уолун кытта Ньукулай букатын хойут билсиспитэ, киһитэ Илин Хаҥаластан сылдьара… Киниттэн түөрт уонча сыл аҕа буолан хайыы үйэ атыыһытынан киэҥник биллибит, атаҕар турбут кэмэ этэ. Сүүрбэһис үйэ саҕаланыытыгар Саха сирин ураты хаачыстыбалаах түүлээҕэр омук дьоно харахтарын хатыыр буолбуттара. Ордук Нижнэй Новгородтааҕы дьаарбаҥкаттан кэлэн хото атыылаһаллара. Кинилэри кытта Саха сирин атыыһыттара араас дьэбириэй эргиэмсиктэрин нөҥүөлээн эргиччи барыстаах, көдьүүстээх эргиэни олохтообуттара. Ордук саарба, тииҥ, солоҥдо тириилэрэ хамаҕатык бараллара. Ол иһин Манньыаттаах элбэх түүлээх хор±ойор Ньукулай атыыһыты кытта сибээстэспитэ, Куруһаалаҕа туспа маҕаһыыныгар илдьэн, хотуттан аҕалбыт түүлээҕин сүүмэрдээн, суортаан, сыанатын быһан, анал дуогабары оҥостон, улуустар быраабаларынан бигэргэттэрэн эрэ баран илии тутуһаллара. Манньыаттаах ити түүлээҕин кытай уонна дьоппуон фирмаларын нөҥүөлээн Париж, Лондон, Токио уонна Сан-Франциско аукционнарыгар батарара. Кини үп-харчы, бэлиитикэ, экэниэмикэ уустук дьыалаларыгар улахан маастар буолан көдьүүстээхтик эргинэн ылбыт түүлээҕин сыанатын өссө сабырыйан чиэһинэйдик төлөһөрө. Ол иирбэ-таарба учуокка ыйдаҥардар сөптөөх үөрэхтээх, өйдөөх каадырдары чиэһинэйдик сүүмэрдээбитэ туһалыыра. Ити кэмҥэ Дьокуускай эргиэнигэр «Коковин-Басов», «Наследники Кушнарева», «Наследники А.И. Громова» диэн адьырҕа фирмалар атахтарыгар турбут кэмнэрэ да буоллар, эдэр Манньыаттаах кинилэри кытта биир таһымнаах эргиэмсиктэр кэккэлэригэр ыган киирбитэ. Ол эбэтэр мөлүйүөннээх табаар эргииринэн күөнтэспитэ. Ити курдук Кырбаһааҥкыннаах Никииппэрэп эргиниилэрэ өссө сайдыбыта. Киһититтэн уратыта диэн Манньыаттаах Уола нууччалыы ыраастык саҥарарынан, дьупуламаатынан ханнык баҕарар киһини дьыалатынан итэҕэтэрэ этэ. Аны кини олохтоох көмүсчүттэри кытта олус үчүгэй сибээстээх буолан көмүс, мамонт муоһун атыылаһан аҕалан эргитиини саҕалаабыта.