Иккис уратытынан Манньыаттаах эмиэ атын саха атыыһыттарын кытта дьыалабыай сибээстээх этэ. Ол курдук Мэхээлэ Баһылаайабыһы (Мэхээс), Уйбаан Антыыпыны кытта доҕордоспута уонна эргиэннэригэр элбэх үлэни бииргэ сүрүннээн ыыппыттара…
Ити кэмҥэ кэннигэр ким эрэ атаҕын тыаһа иһиллибитэ.
– Хайа, тээтээ, күн уотугар олус итииргээбэтиҥ дуо? – Дьөгүөссэ саҥата иһиллэр, – олоппоскун илдьэ ити ампаар күлүгэр көһөн олоруоҥ этэ, – Дьөгүөссэ кэлэн турар эбит.
– Сөп этэ, – оҕонньор мас торуоскатынан тардыһан тураары илиитэ илигириир, онтон оргууй өндөйөн икки атаҕар тураары сүһүөҕүн былдьаһар. – Оо, дьэ кырдьар диэн кырыыс да буолар эбит, маа бэйэлээх илиим-атаҕым нукаай курдук, сэрэнэн хаамсыах.
– Чэ, манна олор, бу олоппоскун уурдум, – диэн баран Дьөгүөссэ оҕонньору өйөөн-убаан олордор уонна дьиэтин диэки бараары хайыһан эрдэҕинэ:
– Нохоо, бэйи, тохтуу түс эрэ, – оҕонньор тугу эрэ этээри сэниэтэ суоҕунан кыкынайар.
– Дьэ, мин күн-түүн мөлтөөтөр-мөлтөөн иһэбин, сатаатар түүн бопторон түптээн утуйбаппын… онон эмискэ ол-бу буолан хаалыахпын да сөп…
– Эс, туох диэн эттэҥий, тээтээ, бачча олорон.
– Түүл-бит да соччото суох. Бөлүүн түһээтэхпинэ, аҕам Уоһук хантан эрэ үөһэттэн бэйэтигэр ыҥырар саҥатын чуолкайдык иһиттим, аны бэйэтэ көстүбэт, онуоха мин туох эрэ диэн эппиэттии сатыыбын да, саҥам испиттэн тахсыбат, оннук ыҥыран баттата сытан уһуктан кэллим. Дьэ, дьикти. Бараары гыннаҕым дуу, бу орто дойдуга букатын кэлбит диэн суох.
– Бука, күнүскү санааҥ буолуо, тээтээ.
– Суох, адьас чуолкайга дылыта. Аны урут аҕам түүлбэр киирбэт этэ.
– Дьэ, Дьылҕа Хаан диэн баар, барыта үөһэттэн салаллар.
– Оннук буолуо ээ.
– Оо. Дьэ саатар олох-дьаһах хайдах салалларын иэмэ-дьаама биллибэт кэмэ кэллэ. Былаас уларыйда… Ол-бу баандалар түүн-күнүс сыбыытыыллар. Онон бу уустук кэмҥэ аймахтар олоххутун сатаан дьаһаныа этигит… Эһиги мин Даарыйам этэр тылын, сүбэтин истэргит сөп этэ, онон сирдэтэн олорооруҥ. Өйдөөх, дьаһаллаах дьахтар, ол-бу ордубут баайбын кини илдьэ хаалыа, – оҕонньор өрүтэ тыыммахтыыр.
– Туох диэн эттэҥий, кырдьаҕаас, кини этиититтэн туоруохпут суоҕа, – оҕонньор кэриэһин этэ олорорун Дьөгүөссэ дьэ өйдөөн уйадыйа турда.
– …Аны маны иһит. Ити мин сыттыгым улаҕатыгар турар сундуукпар кыра харчы туома ууруулаахпын уонна аҕыйах көмүс оҥоһуктар бааллар. Ону дьиҥэ Даарыйа бас билэр гынан баран, Тарыҥҥа олорор сиэммэр Сүөдэргэ эмиэ туспа өлүүлээбитим… Ону сиэр быһыытынан үллэстиэх этилэр… Аны ити уолум кэриэтэ саныыр, ыал оҥорбут Арыйааннаахпын кытта тэйсибэккэ өрүү көмөлөсүһэ олорооруҥ. Чэ, тукаам, ити курдук. Айуу-айа, сэниэм эһиннэ, чэ, эн дьиэҥ үлэтинэн дьарыгыр. Мин манна өссө да олоруом этэ, сөрүүҥҥэ. Түөртүүр чугаһаабыт.
Ити кэнниттэн аҕыйах хонугунан аатырбыт атыыһыт баай Ньукулай Кырбаһааҥкын күн сириттэн арахсыбыта. Кутурҕан сураҕа түргэнник тиийэр. Оҕонньор кэриэһигэр эппитин курдук, Томторго бэйэтэ үбүлээн туттарбыт таҥаратын дьиэтин тиэргэнигэр кистээри, тэлиэгэлээх акка тиэйбиттэрэ. Күндүтүк саныыр аҕыйах ыаллаах Өймөкөөнүн сэлиэнньэтин дьоно дьиэлэрин таһыгар тахсан атаара хаалбыттара. Окко эрдэлээн киирбит дьон бырастыылаһаары аара айан суолугар тоһуйаллар. Онтон Куусумпаҕа олорор Чаахап атыыһыт аара эмиэ тохтотор уонна сирэйин сабыытын аспыта, төбөтө бэрэбээскилээх, онтон икки чэчэгэйинэн хаан өтөн хараара сылдьарын бэркэ диэн соһуйа, дьиктиргии көрөр. Хайдах итинник улахан баастааҕын бэркиһээн чугас дьонноругар сэһэргиир, онто уһаан-тэнийэн, сиэллэнэн-кутуруктанан араас үһүйээҥҥэ тиийэ кубулуйар. Этэргэ дылы, «эппит тыл иһиллибэт буолбат».
Итинник киһи өйүгэр батарбат сураҕы аймахтара истэн баран «от үлэтэ буолан дьиэҕэ ким да суоҕар, күрүлүүр күнүс өлбүтэ, чэй иһээри дуу, хайаары дуу турабын диэн мас кырабаат муннугар чэчэгэйин дьөлө түһэн бараахтаабыта» диэн тарҕаталлар. Ээр-сэмээр ким эмэ ыйыттаҕына:
– Олох сымыйалара! Киһи өлөрбөтөҕө, туох ааттаах киһитэ оннук дьаабыланыай? Аны туран киһи утары көрбөт ааттаах-суоллаах аарыма кырдьаҕаһа этэ.