– Этэр эттэҕинэ эмиэ да оннук ээ. Ханнык илэ өйдөөх киһи оннук санааҕа тиийиэй? Тааҕы лахсыйаллар, кураанаҕы куолулууллар…
Атын кэпсээн быһыытынан Ньукулай Үүт Уурбукка уһугулаан сытан, сиэнин Сүөдэри кэриэһин этээри ТарыІтан ыҥыртарар, онно биир хатааһыннаах мас сундуук төбөтүн улаҕатыгар турара үһү. Уол кэлбит түүнүгэр хоно сыттаҕына, Ньукулай оҕонньору ытан өлөрөллөр. Ону көрөн уол төбөтүнэн булкуллубутун болуотунан Тарыҥҥа илдьибиттэр. Ити түбэлтэни сорохтор оҕонньор сиэнигэр көмүһү биэрээри гыммытын иһин дьаһайбыттар үһү диэбиттэрэ киэҥник тарҕаммыта.
Оҕонньор тыыннааҕар үлэһиттэрин буруйдаах буоллахтарына сороҕор кытаанахтык дьүүллүүрэ. Биирдэ өрүү батыһыннара сылдьан көмөлөһүннэрэр киһитэ, сылгыһыта Мэхээлэ Атылааһап-Суума кэбиһиилээх оту күрүөлүү сылдьан 6 быластаах улахан оту уокка былдьаппыт. Ону буруйдаан торбостоох ынаҕын тутан ылбыт, ол онон хаалбыт. Онтон Ньукулай Өймөкөөҥҥө өлөөрү сытан Сууманы үстэ ыҥыртарбыт, кэмниэ-кэнэҕэс эмээхсинэ дэлби хаайан «аҕаҕын» баран көрүс, бырастыылаһаары гынара буолуо диэн ыыппыт. Онуоха оҕонньор ону-маны кэпсэтэн баран биир аты, биир ынаҕы биэрэн ыыппыт. Ону дьон: «Бука сыыһа гыммытын билинэн ыҥыртардаҕа», – диэн кэпсээн оҥостубуттар, оҕонньор амарах санаалааҕын, үлэһиттэригэр үтүө сыһыаннааҕын өссө төгүл итэҕэйбиттэрэ.
Оҕонньор бардама, өһүргэһэ, өстөһүмтүөтэ суоҕун өссө биир чахчы бигэргэтэр. Кини Дьокуускайынан эргинэ ыраах айаҥҥа сылдьан, сир ортото даҕаны буолан буолуо, кэлэ-бара Саһылга, Мэҥэ Алдаҥҥа, Кириэс Халдьаайыга, чуолаан Мөҥкөҕө аймахтарыгар сылдьан сынньанан, хонон-өрөөн ааһар. Онуоха элбэх киһини бэдэрээккэ үлэлэтэн, үгүөрүтүк хамнастаан, эргиэн эйгэтигэр сыһыаран сылдьыбыта элбэх.
Арай биирдэ Мөҥкөҕө Дьэкиимэп Бүөтүрдээххэ – Хапсыын Уолугар хоно, аһыы-сии олордохторуна, нэһилиэк чарчыыната Уйбаан Мөлөкүүрэп диэн киһи орто холуочук көтөн түһэн баран:
– Ааттаах Кырбаһааҥкын диэн оҕонньор эбиккин дии, бу кэргэниҥ олус эдэрэ бэрт эбит, бу дойдуга хаалларан бар, – диэн хото-битэ холустук тылласпыт. Ону оҕонньор:
– Бу ыккытын дуу, киһигитин дуу олус үрдэримэҥ эрэ, таһырдьа анньан кэбиһиҥ, – диэн утаартарар, – көр эрэ маны, тойон суоҕар тойооску.
Уйбаан арыый өйдөнөн баран тугу тылласпытын дьэ өйдөөн, ырыҥалаан баран, тупсуу арыгытын көрдөһө ыалларынан сүүрэн, нөҥүө күнүгэр биэдэрэ арыгылаах тиийэн:
– Дьэ, Ньукулай кырдьаҕас, бэҕэһээ адьас сыыһа быһыыламмыппын, онон санааҕар эрэ тутума, аны кимиэхэ да итинник гыныам суоҕа, – диэн элэ-была тылын биэрбит.
Оҕонньор балайда сөҥөн олорон баран:
– Көр эрэ, үлэтигэр син балайда сиэрдээх тыллаах-өстөөх урааҥхай эбит дии, чэ, бырастыы гынабын, саат куттарбаппын, тыл-өс да оҥостубаппын, ылынабын, – диэн баран кириэс охсуммут, дьиэ хаҥас истиэнэтигэр ыйаммыт таҥара холоругар сүгүрүйэн ылбыт. Ол кэннэ хаһан да ахтыбатаҕа ити түгэн туһунан.
Дьэ онно дьиэлээхтэр эмиэ үөрсүбүттэр, онтон Уйбааннара ыарахан сүгэһэри түһэрбит киһилии буруйун боруостатан дьиэлиир аакка барбыт. Баҕар ити тупсууга оҕонньор аймаҕа Хапсыын уонна эдэркээн кэргэнэ Даарыйа муударайын кэпсэтэн, уҕарытан тылларын ылыннарбыт да буолуохтарын сөп. Төһө да эдэрин иһин, Даарыйа оҕонньорго тахсыаҕыттан ханнык да кэпсэтиигэ, сүбэлэһиигэ наар сөптөөх быһаарыыны ылан иһиитэ үгүс дьону сөхтөрөрө, бэркиһэтэрэ. Онтон кэлин киниэхэ дьоно-сэргэтэ Үтүө Даарыйа диэн иккис ааты сүрэхтээбиттэрэ түбэспиччэ буолбатах. Ол да иһин оҕонньор дьиэ эргиннээҕи уонна чугас дьоннорун ортотугар эргинсиитигэр кини сүбэтэ-амата, ыллыктаах тыла-өһө ордук тиийимтиэ буолбута.
Былыргылыы сиэринэн тиһэх суолугар атаарар аһылыкка идэһэ оҥостоору Ньукулай атын сылгылаан аҕаларыгар, Миитэрэй Сэндэлиэһэби көрдөһөллөр. Онуоха Миитэрэй ол ат өрүү мэччийэр толоонугар көрдүү тиийбитэ, туус маҕан сылгы «бу баарбын» диэбиттии томтор үрдүгэр тахсан кылбаллан турар эбит. Миитэрэйи көрөн туох эрэ алдьархайы биттэммиттии иҥэрсийэн баран туйаҕынан буору өрүкүппүт уонна соруйтарыыта суох иччитин дьиэтигэр бэйэтэ тиийэн кэлбит. Ол курдук дьөһөгөй ымыылаах таҥарата оҕонньору тиһэх суолугар атаарыыга кэриэстээн, ытыгылаан көмөлөһөн биэрбиттээҕэ.
Дьэ итинник оҕонньор өлүүтэ эмиэ да таайтарыылаах таабырын буолан киэҥ нэлэмэн Өймөкөөн улууһун нөҥүөлээн талба Тааттанан, буордаах Бороҕонунан эргийэн Улуу Туймаада туонатыгар тиийэ тарҕаммыта. Сэбиэт былааһа кэлэн олох дьалкыыра «баай-дьадаҥы», «үрүҥ-кыһыл» диэҥҥэ арыттаһа сылдьар кэмигэр өссө биир үһүйээн үөскээбитэ.
Ол Ньукулай атыыһыты бандьыыттар «биһигини таҥнарда, үбүнэн-харчынан өйөөбөтө диэн өһүөннээн, Сиип Саабылыскай диэн киһинэн харчы манньалаан өлөртөрбүттэр дииллэр. Ол киһи оҕонньор утуйа сыттаҕына сыттыгын анныттан бэстилиэтин ылан төбөтүн супту сүүрдүбүт үһү, онон төһө да бэрэбээскилээтэллэр, икки чэчэгэйиттэн хаан оҕуолуу сылдьара оруннаахха дылы. Өс хоһоонугар этиллэригэр дылы, «тыала суохха мас хамсаабат».