Уол, тумул үрдүгэр бачымахтаһан турар киһи уҥуохтарын көрөөт, эмискэ эт этэ барыта тымныы уунан саба ыстарбыт курдук дьырылыы түстэ. Итиннэ ийэтэ сытар. Ньургун тумулу өрө тахсан, ийэтин уҥуоҕар чугаһаата. Ийэтин эргитиитэ маһынан оҥоһуллубут чочуобуна курдук улахан ампаар уҥуох. Бу ампаары кини ийэтэ өлүүттэн быыһаабыт дьахтарын кэргэнэ Көстөкүүн уус туруорбута. Ампаар дьиэ курдук аан-наах, биир түннүктээх, түннүгүн аннынан кыйа сыҥаһа оронноох. Ньургун сэрэнэн аанын тардан көрдө, аан дьэбиннээх иэччэҕэ киһи куйахата күүрүөх хаахынаата, уол соһуйан, илиитин сулбу тарта, хайдах эрэ санаатыгар ийэтэ ыарыыламмыттыы ынчыктыырга дылы. Ньургун өр саҥата суох ийэтин хаартыскатын көрөн турда. Хайа… Бу тугуй? Иэдэһигэр, моонньугар итии таммахтар билиннилэр. Тыый, ытыыбын дуу? Тоҕо ытыыбын? Кыра сылдьан онтон-мантан охтон эбэтэр оҕолордуун охсуһан ытаатахпына, ийэм ытыырбын сөбүлээбэт этэ. «Кэбис, ытаама, эр киһи эрээри, тулуй», – диирэ, сымнаҕастык сүүһүттэн сыллаан ылара. Оччоҕо Ньургун төһө да ыарыылаах буоллар барытын тулуйара. Кини билигин да туттуна сатаан сымыһаҕын быһа ытырда, хараҕын уутун киэр илгээт, таҥнары сүүрэн түстэ…
Кулууп дьиэтигэр дьон бөҕө мустубут: үксэ оҕонньоттор, милииссийэ үлэһиттэрэ уонна уон түөртээх-биэстээх саҥа хороччу улаатан эрэр уолаттар. Кулууп иһэ ип-итии. Табах буруота, дьон көлөһүнүн сыта холбоһоннор, көймөстөн, киһи тыына-быара ыгыллыах курдук. Ааны тэлэччи аспыттар.
Ньургун дьоннор быыстарынан киирэн, быыс кэн-нигэр саһан хаалла, кини билэр – бу күрүөйэхтэри көрдүүр этэрээт тэриллэн эрэр. Тор курдук хара бытыктаах, бэрт үскэл милиционер сыанаҕа таҕыста:
– Табаарыстар, чуумпуруҥ эрэ. Кэпсэтиибит быһаччы соҕус буолуоҕа. Күрүөйэхтэри тутарга икки бөлөх тэрилиннэ. Эһиги бэйэҕит билэҕит, кинилэри бэрт түргэнник тута охсуу – бу биһиги ытык иэспит. Эһиэхэ өссө төгүл тоһоҕолоон этэбин: бука бары сэрэхтээхтик сылдьыаххытын наада. Күрүөйэхтэр сэптээхтэрэ чахчы, ытыалаһыыта суох бэриниэхтэрэ суоҕа. Бу нэһилиэк киһитэ баар дииллэр, ол кырдьык дуо? Ким ону билэрий? Ханна көрбүккүтүй?
Ньургун, ити тыллары истээт, ис-иһиттэн тиритэн кэллэ… Сүрэҕэ күүскэ тэптэ.
Бу нэһилиэк биир кырдьаҕаһа, хап-харанан чолбоо-дуччу көрбүт, хаар маҥан баттахтаах Сүөдэр оҕонньор аргыый дьон быыһыттан багдаллан туран кэллэ.
– Маннааҕы бэйэбит уолбут Ньукулай Дьөгүөрэп курдук киһи баар үһү дииллэр да, киһи итэҕэйиэх санаата кэлбэт ээ. Ол сүрдээх үчүгэй, сымнаҕас оҕо этэ. Хайдах кини оннук буолан хаалыай? Барыан иннинэ манна учууталынан үлэлээбитэ. Дьон барыта ытыктыыр, киһи тахсыах киһитэ этэ. Уонна оттон… биллэрии кэлэн турар ээ. Чэ, уонна мин тугу этиэмий? Көрбүппүт диэччилэр эттиннэр ээ, тоҕо олороллор.
Кулууп иһэ уу чуумпу буолла. Бэл, сахсырҕа дыыгыныыра кытта иһиллэр курдук. Дьон быыһыттан маҕаһыын атыылааччыта аргыый туран кэллэ, саһархай ньалака баттаҕын кэҕиҥнэтэн кэннигэр эһэр, сүүһүн имэриммэхтиир:
– Мин… Мин көрбүтүм. Маҕаһыыны халыыр күннэригэр харчыбын ааҕан хойут бүппүтүм. Онтон ааммын хатаан аҕыс саҕана барбытым. Харабылбыт аҕыс уончалаах Миитэрэпээн оҕонньор. Кини уон биир, уон икки чаас саҕана кэлээччи, киниэхэ сылдьан, ону-маны баллыгыраһа түһэн баран, дьиэбэр барбытым. Эһиги бэйэҕит билэҕит, мин мантан ыраах олоробун. Сыырга бэлисипиэппин анньан тахсыбытым. Миэхэ утары икки киһи иһэрэ, миигин көрөөт да, тыа диэки халыйбытынан барбыттара. Мин хараҕым иирдэ дуу дии санаабытым, биир киһитэ Ньукулай курдук этэ, – атыылааччы Уйбаан кэлэҕэйдэтэлээн ылар.
Ньургун, туттуна сатыы-сатыы, ытаан сыҥсыйда, хараҕын уута бокуойа суох иэдэһин устун сүүрэр, сымыһаҕын быһа ытырар.
– «Ньукулаай!» диэн хаһыытаабыппын мин кулгааҕым эрэ истэн хаалбыта. Дьонум тыаҕа түспүттэрэ. Муодарҕааммын эмээхсиммэр кэпсээбиппин, киһим «иирдиҥ дуу, арааһы ыатараҥҥын, Ньукулай сэриигэ барбыта дии, арай үөрэ ини» диэн мөҕөн өлөрө сыспыта. Мин кырдьык даҕаны дии санаабытым. Хантан билиэмий, маҕаһыыны халыахтара диэн түүлбэр да суоҕа, – Уйбаан ыардык тыынар, ыскамыайкаҕа олоро түһэр.
– Өссө ким көрбүтэй? Ким этэрий? – милиционер дьону эргиччи көрөр. – Тоҕо тугу да саҥарбаккыт? Санаан көрүҥ, бу эһиэхэ, «Кыайыы» холкуоска, эрэ куттал суоһаабыт буолбатах. Ону эһигиттэн атын ким тутуой? Сэриигэ сылдьар дьоммут дуо?
Саҥа-иҥэ ньим барда. Арай онно-манна сөтөллөн хахсыйдылар.
– Мин этиим эрэ… – аан таһыттан симик саҥа иһилиннэ. Соторутааҕыта сэрииттэн бааһыран кэлбит, кубархай уһун суптугур сирэйдээх, арылхайдык көрбүт, саар тэгил уҥуохтаах Бүөтүр дьон иннигэр сүдьүҥнээн таҕыста. Кини билигин бостуугунан үлэлиир. – Мин Ньукулайдыын сэриигэ бииргэ барбыппыт. Иркутскай куоракка арахсыбыппыт, онон кини манна баарын олох итэҕэйбэппин, киһи атылыыта буолуо, ол да буоллар, биир быһылааны кэпсиэм этэ. Ол маҕаһыын халаныан икки хонук иннинэ быһыылааҕа. Киэһээҥҥи ыамҥа ынахтарым ыһыллан хааланнар, түүн уон икки диэки сүөһүлэрбин хомуйталаабытым. Киһи уҥуоҕун анныттан үс сүөһүбүн булан, саҥа үүртэлээн истэхпинэ, киһи уҥуоҕун ампаарын аана сүрдээх улахан баҕайытык хаачыр гыммыта. Мин соһуйан, куйахам күүртэлээн ылбыта, бокуойа суох сүөһүлэрбин үүртэлээбитинэн барбытым. Хараҕым киһи уҥуоҕар этэ. Балачча ыраатан баран көрбүтүм: үрдүк уҥуохтаах хара бэкир киһи тыаҕа түспүтэ. Мин этим сааһа аһыллан, ол түүн аанньа утуйбатаҕым. Ол тугун билбэтим, баҕар, бу айдааҥҥа туох эмэ кыттыгастаах буолуо дуу диэммин ити кэпсээтим. Ол Ньукулай кэргэнин Полина Григорьевна уҥуоҕа этэ… Чэ, мин… уонна этэрим суох.