Тула иһиллээбит курдук им-дьим. Арай үрдүлэринэн түүҥҥү үрүмэччилэр көтөн ааһаллар.
Бэҕэһээҥҥини санаан Ньургун сонньуйан ылла, хайдах эрэ эмискэ дьагдьайарга дылы гынна. Түүрүллүөҕүнэн түүрүллэн кумуччу тутунна. Кини атыны, тугу эрэ үчүгэйи саныан баҕарар да, куруутун хара суппуун сон, будьурхай баттах хараҕар көстөн кэлэ тураллар. Суппуун сон… Кини өйдүөҕүттэн баарга дылы дии. Аҕата ханна эмэ барарыгар киэргэннэҕинэ кэтэр буолара. Арба… Биирдэ ийэтэ ыраастыы туран көхсүн улахан баҕайытык өтүүгүнэн сиэппитэ. Өтүүгүн суола онно саһарчы олорон хаалбыт этэ. Ону убайбар этиэххэ дуу? Сатахха убайа аах тугу да саҥарбаттар. Тоҕо саҥарбаттарый? Мааҕын убайа: «Бу туһунан кимиэхэ да кэпсээмэ. Биллэн хааллаҕына, күрүөйэх тутуллуо суоҕа, баҕар, кимниин эмэ сибээстээҕэ буолуо» диэн кытаанахтык сэрэппитэ. Бу Ньургуҥҥа соччо ыарахана суох сорудах, кини дьоҥҥо ону-маны кэпсии сылдьааччыта суох. Итиннэ өссө ийэтэ-аҕата үөрэппиттэрэ. «Тукаам, хаһан да дьоҥҥо бэйэҥ эрэйгин кэпсээн суҥхара сылдьыбат буол», – диирэ ийэтэ. «Эрэйи-муҥу билбэтэх эрэ киһи, кыратык туохха эмэ түбэстэҕинэ, дьоҥҥо кэпсии сылдьааччы» диирэ аҕата. «Аҕам, суппуун сон, будьурхай баттах, кыһыл көмүс… Ити барыта аҕабын кытта… сибээһэ суох… Тугу толкуйдуохха? Тугу?». Ньургун бэрт элбэҕи эргитэ иһигэр саныы сатаата да, төбөтүн иһэ биир кэм куп-куугунас, хап-хааҕынас. Туох эмэ санаа кыламныах курдук буоллаҕына, атын санаа үтүрүйэн кэбиһэр. Ону-маны эргитэ саныы сатаан, Ньургун көхсө эбии кыараата, хараҕа туманныран барда.
Бу түүнү быһа олордулар да, күрүөйэх кэлбэтэ, хата, дэлби көһүйдүлэр.
Биригэдьиир Куоста көһүйбүт сиһин имэринэ-имэринэ «бу дьон хас сылынан эргийэн кэлэллэрэ биллибэт ээ, таах сибиэ…» диэн уоһун иһигэр киҥинэйэр.
– Суох, кинилэр хайаан да көмүстэрин ыла кэлиэхтэрэ. Сүрэхтэрэ син биир батарыа суоҕа. Кыратык тулуйа эрэ түһүөххэ, – милиционер саҥата Ньургун сүрэҕин иһинэн киирдэ. Кини биригэдьиир Куостаны өстүйбүттүү көрөр, «сүрэҕэлдьээтэргин кэлимэ ээ» дии саныыр. Оттон убайа Киргиэлэй тугу да саҥарбат, ыардык тыынар, атаҕын соһон хаамар. Ньургун убайын кэнниттэн көрөн иһэн «миэхэ эрэ ыарахан курдук саныыбын да, убайбар бу төһөлөөх ыарахан буолуой? Онуоха эбии, мин тугу эрэ биттэммиттии, наар ытаан оҥторобун, ол да убайбар сыанан-арыынан аҕаабата чахчы. Убайым эрэйдээх!» дии саныыр. Киргиэлэй, Ньукулай бииргэ төрөөбүт убайа, аһыныгас сүрэхтээх, аламаҕай дууһалаах киһи, кини кыра үөрэхтээх, холкуоһугар суотчутунан үлэлиир, ханна да сылдьыбытын иһин дьон эрэ барыта сүбэлэтэр-амалатар, ыйыы-кэрдии ылан астынар киһилэрэ.
Ньургун, кыратык нуктуу түһэн ылаат, саҥаһыгар көмөлөһөн сүүрдэ-көттө, төһө да үөрүөн-көтүөн баҕардар, сүрэҕин бааһа анньа-кэйиэлии сырытта. Саҥаһа кинини аралдьыта сатаан, ону-маны – дьиэ эргиннээҕини кэпсии сатыыр. Ньургун ону истэр курдук эрээри саныыр санаата атын. Эмискэ таһырдьаттан үөрүүлээхтик саҥа аллайбытынан быраата Миитээ ыстанан киирэр:
– Ийээ, убаай… көрүҥ бу «Кыымы».
– Тугуй, тукаам, тугуй? – Вера хаһыаты уолуттан сулбу тардан ылла, эргитэ сылдьан көрдө, онтон Ньургуҥҥа куду анньан туттаран кэбистэ. Уол сүрэҕэ күүскэ тэптэ, хара буукубанан суруллубут иһитиннэриини ааҕан барда.
«От ыйын тоҕус күнүнээҕи оперативнай сводка.
От ыйын тоҕус күнүн устата биһиги сэриилэрбит Орловскай, Курскай уонна Белгородскай туһаайыыларыгар пехота уонна танкалар бөдөҥ күүстэринэн кимэн киирбит өстөөх утары кыргыһыылары ыыттылар. Күн устатын тухары биһиги салгыннааҕы күүстэрбит немец элбэх ахсааннаах авиациятын утары кырыктаах кыргыһыылары ыыттылар. Биһиги хорсун мохсоҕоллорбут өстөөҕү утары хабыр киирсиилэри оҥордулар. Өстөөх кимэн киирэн иһэр сэриилэрин утары модун күүстээх уоту астылар, буомбалаатылар. Биһиги сэриилэрбит Орловскай, Курскай уонна Белгородскай туһаайыыларыгар күн устатынааҕы кыргыһыыларга 193 немец танкатын алдьаттылар уонна суох оҥордулар. Салгыннааҕы кыргыһыыларга уонна зенитнэй артиллериянан өстөөх 94 сөмөлүөтэ суулла-рылынна…».
Уолаттар үөрүүлэриттэн эккирээмэхтээн ыллылар. Вера былаатын уһугунан хараҕын уутун соттор, эмиэ да күлэр, эмиэ да ытамньыйар. Ньургун эккирии туран эмискэ аҕатын санаан курус гынна. «Мин аҕам, ама, онтон күрээбитэ буолуо дуо? Дьон хаана тохто, Ийэ дойдубут уотунан умайа турдаҕына… Суох, мин аҕам оннук буолбатах. Ити сымыйа, алҕас балыллыы ээ.
Мин тоҕо наар аҕам туһунан куһаҕаны саныыбын?
Тоҕо, тоҕо?.. Мин хайаан да күрүөйэхтэри тутуохтаахпын. Ол мин иэһим, пионерскай бигэ тылым.