– Убаай, биһиги бэҕэһээ үс күтэри өлөрдүбүт, бааһынабытын харабыллаатыбыт, – Миитээ үөрүүлээхтик иһитиннэрэр.
Ньургун саныы турар ситимэ быстан хаалла.
– Онтон эн, убаай, хаһан барсаҕын?
– Убайыҥ бэйэтэ да үлэлээх. Хата, түргэнник аһаат, бааһынаҕар ыстан, сүөһүлэр туолуохтара… – саҥаһын саҥата хайдах эппиэттиэн булбакка булкулла турар Ньургуну быыһаан унаарыйда.
Бу киэһэ Ньургуннаах эмиэ бэҕэһээҥҥи сирдэригэр кэлэн кирийдилэр.
Уолчаан иһигэр куттана саныыр: «Ама, бүгүн эмиэ кэлиэхтэрэ суоҕа дуо? Оччоҕо хайдах буолабыт? Убайым аах тоҕо тугу да саҥарбаттарый? Күрүөйэхтэр кэлэллэригэр эрэнэллэрэ бэрт дуу? Эбэтэр… кинилэр, ама, аҕам баарыгар саарбаҕалыыллара буолуо дуо? Оо, оччоҕо мин хайдах буолабын?»
Ньургун олус сылайбыта уонна үчүгэйдик утуйбатаҕа таайан, улам хараҕа сабыллан барда. Кини түҥ-таҥ түһэн, саҥа нуктуох курдук буолан истэҕинэ, эмискэ убайа кинини күүскэ сиэҕиттэн тардыалаата. Ньургун хараҕын аһаат икки киһини көрдө. Сэрэнэн хаамаллар, чугуруҥнууллар. Чуо, кини ийэтин уҥуоҕар таҕыстылар. Ньургун убайын илиититтэн ыксары тутуста. Куотан хаалыахтара дии! Тоҕо ким да турбат! Ыксаабытыттан көлөһүнэ бычыгыраан таҕыста, убайын көрөр, бэрт холку көрүҥнээх. «Дьэ холкутугар түспүт дии» Ньургун иһигэр кыйаханан ылла.
Кэлиэхситтэр көмүстэрин хантан булуохтарай, эргичиҥнии түстүлэр, уһун синньигэс киһи кыыһырар быһыылаах, багдаллыбыт суппуун сонноох киһини охсоору мордьооттуур. Анарааҥҥыта кыайтарыа суох көрүҥнээх. Уһун синньигэс киһини биирдэ түҥнэри охсуо эрэ кэрэх. Суппуун сонноох ыар-ыардык үктэнитэлээн хаамар, суох, кини аҕата итинник хаампат. Мин аҕам кимнээҕэр да чэпчэкитик дэгэйэн хаамар, кини сүрдээх сылбырҕа, бу букатын атын киһи дии… Эмискэ… суппуун сонноох киһи кини аҕатын курдук, ыксаатаҕына буоларыныы, баттаҕын бокуойа суох сууралаамахтаан киирэн барда.
Ньургун муустаах тымныы уунан саба ыстарбыт курдук буола түстэ, тыбыс-тымныы сүүрээннэр тымыр-дарын устун сүүрдүлэр. Кини, убайыгар өйдөтүөх бокуой биэрбэккэ, ыстанан турда. «Аҕаа!» диэн чаҥкынас саҥата сатараата.
Кэлиэхситтэр эргиллэ түстүлэр да, туох эрэ уот курбуу субурус гынна, сирэ эргийэргэ, тыа кини үрдүгэр суулларга дылы. Ынчыктаабытынан охтон истэҕинэ, убайа илиитигэр түһэрэн ылла.
Ханна эрэ ырыых-ыраах саалар эстэллэр… Хараҕар бары-барыта кытаран көстөр. Ньургун өйүн сүтэрдэ.
Ньургун иһин туох эрэ хам баттыырыттан өйдөнөн кэллэ. «Тугу үрдүбэр уурдулар? Тоҕо ылбат буоллахтарай?» Кини иһигэр түспүт ыараханы ыла сатаары, нукаай буолбут илиитинэн анньар, ким эрэ илиитин тутар. Тоҕо тутар буоллаҕай?
Уол ырыых-ыраах бэйэтин аатын истэргэ дылы. Ким ыҥырар буоллаҕай? Хайдах-хайдаҕый? Кып-кы-һыл уот көстөр дуу?.. Сирэй… Хайа, аҕам дии… Хаһан кэлэ оҕустаҕай? Кини өлбүтэ дии… Ньургун күүһүн муҥунан мөҕүстэ: «Аҕаа, эн өлбүтүҥ дии», – диэн иһин түгэҕиттэн бобуллаҕас дорҕоону ыган таһаарда, ким эрэ санныттан тутар, уу иһэрдэр. Ньургун өйдөнөн кэллэ. Убайа Киргиэлэй аттыгар олорор.
– Ньургун, сыт, хам бааччы.
– Тоҕо? – Ньургун сэниэтэ суох хааҕынас куолаһын истэн куттана санаата.
– Тукаам, эн бааһыран сытаҕын, куттаныма, халымыр.
– Ол хаһан? Хайдах? – Ньургун толкуйдуу сатаата, эмискэ өйө дьэҥкэс гына түстэ: «Күрүөйэхтэр… Күрүөйэхтэр… Күрүөйэхтэр». Ньургун суорҕанын хаһыйа сатыыр, тураары өгдөҥнүүр да, убайын кытаанах илиитэ ороҥҥо хам баттаата.
– Сыт, Ньургун, сыт. Күрүөйэхтэр тутуллубуттара.
– Оттон аҕам?
– Ньургун, ити санааҕын бырах. Эн аҕаҥ сэрии толоонугар кыргыһыыга сылдьар, өлбүтүн туһунан биллэрии алҕас буолла. Бэҕэһээ үөрүүлээх суругу туттубут. Аҕаҥ Москва оборонатын көмүскээһиҥҥэ ыараханнык бааһыран госпитальга сыл курдук сытан, үтүөрэн, чааһын эккирэтэн Курскай туһаайыытыгар барбыт. Суруга бу баар. Онон аҕаҥ кэлиэҕэ, кини Ийэ дойдутун туһугар суостаах кыргыһыыга хорсуттар кэккэлэригэр сылдьар. Аҕаҥ өстөөхтөрү кыайан, дойдутугар этэҥҥэ эргиллиэ дии саныыбын.
Ньургун сүрэҕэ үөрүүнэн туолла, аҕатын суругун сүрэҕэр хам тутта, иэдэһин устун тохтоло суох итии таммахтар сүүрдүлэр.
– Оттон күрүөйэхтэр? – Ньургун убайын диэки ыйытардыы көрдө.
– Утуй, Ньургун, үтүөрдэххинэ барытын билиэҥ.
– Суох, кэпсээ. Убаай, кэпсээ, – Ньургун булгуччулаахтык эттэ.
– Күрүөйэхтэр дуо? – Киргиэлэй сылайбыт-сындалыйбыт көрүҥнээх, сэҥийэтин илиитигэр өйөөн оргууй кэпсээн барда. – Күрүөйэхтэр сэриигэ барбакка сылдьар дьаарай бандьыыттар эбит. Алдантан булбут көмүстэрин таба тайаммыппыт. Биирдэрэ, эн аҕаҥ курдук суппуун сонноох уонна баттаҕа дуу… Ньукулайга маарынныыр. Ону ол көрбүт дьон бары Ньукулай дии санаабыттар. Алҕас буолла. Киһиттэн эрэ алҕас тахсар баҕайыта. Онон тоойуом, аны дьоҥҥор өһүрэ сылдьаайаххыный? Билигин барыта билиннэҕэ дии…