Аан звонога тырылаабытыттан Лана саныы турар ситимэ быстан хаалла. Ойон туран ааны аһа баттаата. Балта Катя кыракый суумкалаах киирэн кэллэ.
Эдьиийдии-балыстыылар, ахтыспыт дьон быһыытынан, нэдиэлэтээҕи сонуннарын былдьаһа-тарыһа кэпсэппитинэн бардылар. Сибилигин уу чуумпу турбут квартира кыргыттар саҥаларынан сэргэхсийэ, сырдыы түстэ эрээри, балта чуумпурбут, туохтан эрэ санаарҕаабыт, санньыйбыт дьүһүннээҕэ эдьиийин хараҕар быраҕылынна. «Туох буоллаҕай? ¥өрэҕин ыарырҕаппыта буолуо диэҕи зачеттарын, экзаменнарын барытын үчүгэйдик туттаран дьиэтигэр бараары сылдьар. Кыһалҕатын сыыйа кэпсиир ини». Лана эдьиий киһи быһыытынан балтын сыныйа көрөрүн быыһыгар остуолун сып-сап тардыбытынан барда.
Катя айаннаан да буолуо, сүрдээхтик аччыктаабыт, эдьиийин астаабыт бэрэскитин мотуйа олорон, аһыгар харбыт курдук чочумча тохтуу түһээт, эттэ:
– Куһаҕан сонуннаахпын.
– Туох? – Лана «куһаҕан» диэн тылтан сиһэ кэдэҥнии, эт-этэ барыта тымныйа түстэ.
– Эдьиий Вера уола Андрей эмискэ тымыра быстан өлбүт үһү, – кыыс куһаҕаны этэриттэн хайдах эрэ буруйдаммыт курдук туттан иһиллэр-иһиллибэттик саҥарда.
– Хаһан?
– Бүгүн сарсыарда. Дьоммун кытта күнүс кэпсэтэ сылдьыбытым. Сордоох уол, төрөппүттэрин кэнниттэн уһаабата, олус иһэр этэ. Ийэтэ өлбүтэ сыл эрэ аҥаара буолла. Кэргэнэ, оҕолоро тулаайах хааллахтара, үс оҕолоох ээ, кыракыйдара да бэрт…
Лана балта кэпсиирин ситэ истибэккэ бөлүүҥҥү түүлүн аттара саныы олордо. Хайдах эрэ куттаныах санаата кэллэ. «Ама, түүл олоҕу кытта сибээстээҕэ буолуо дуо? Эбэм олоххо туох буоларын, буолуохтааҕын түүллэриттэн эндэппэккэ билэр айылҕаттан айдарыылааҕа. Ону ийэтэ олох сөбүлээбэтэх. Эбэм оннук идэлээҕин дьоҥҥо кэпсээбэтэх. Мин да эбэм курдук, түүлбүнэн куһаҕаны билбиппин дьоҥҥо кэпсиэ суохпун. Инникитин бэйэм эрэйдэнэ сылдьыам» диэн Лана бүтэһиктээхтик быһаарыммытыттан бүгүн күнү быһа муунтуйбут дууһата ыарахан сүгэһэртэн босхоломмуттуу чэпчии түстэ.
Харах уута
Маайа төрөппүттэр уопсай мунньахтарыттан айманан аҕай кэллэ. Мунньахха хас учуутал, төрөппүт кини уоллаах кыыһыттан иҥнэн аҕай биэрдилэр, ол быыһыгар бэйэтин эмиэ хаарыйан ыллылар. Оскуола үөрэнээччилэрэ бары бэрээдэктээх да буолбут эбиттэр. 156 оҕоттон кини эрэ оҕолоро уһун мунньаҕы быһа ахтыллан таҕыстылар: оскуолаҕа көстүүмэ суох сылдьаллар, дневниктэрин толорботтор, уруокка хойутууллар, эбии үөрэххэ сылдьыбаттар, үөрэхтэригэр мөлтөхтөр, онтон да атын бэрт элбэҕи эттилэр-тыыннылар. Истэ сатаан баран: «Оскуолаҕыт бэрээдэктэммит да эбит, онтон ааспыт субуотаҕа диэри үрдүкү кылаас уолаттара пиибэлээн баран кулуупка айдаарбыттар диэбиттэрэ дии, ол мин оҕолорум буруйдарыгар тэҥнэспэт, кыра буруй буоллаҕа дуу?», – диэбитигэр дириэктэри иитэр үлэҕэ солбуйар Антонина Алексеевна куһаҕан баҕайытык көрөн кэбиспитэ.
«Кинилэр кэпсэтиллибиттэрэ. Сүөһүнү иккитэ сүлбэттэр», – онус кылаас салайааччыта Нина Андреевна сүрдээх нүһэрдик туттан олорон хардарбыта. «Оттон мин оҕолорбун бүгүҥҥү мунньаххытыгар хаста сүллүгүт? Ол нэһилиэк бас-көс дьонун, учууталлар оҕолоро буолбатах буолан атаҕастаан эрдэххит», – диэт, мунньаҕы ыспыт аатырдаҕа буолуо, кылаас аанын хайа быраҕан тахсан барбыта.
Уола Андрейка нуучча литературатын учебнигын кыбынан олорон, хоһоонун үөрэтэн, муннун өрө сыҥсыйарын быыһыгар бэйэтэ бэйэтигэр этэн, тохтоло суох ботугуруу олорор. Онтон Аанчыга ахсаанын суоттаабыта буола олороохтуур. Маайа оҕолорун иһигэр төһө да аһына санаатар, мөҕөн-этэн доппуруостуурга сананна.
– Оскуоланы таҥнары тардааччылар, баппат үөрэнээччилэр эһиги эрэ эбиккит. Ситэри үөрэнимэҥ ээ, ким эһигини күүһүлээн үөрэтэрий? – буруйданан, бэйэлэрэ умса туттан олорор оҕолорун сотторунан көхсүгэ охсуолаан сабырҕатта. – Тоҕо сүгүн сылдьыбаккыт? Дневниккитин тоҕо толорбоккутуй? ¥өрэххит тээбиринин ыларгытыгар харчы биэрбэтэх үһүбүн дуо? Тоҕо, ууну омурдан, саҥарбакка олороҕут, оскуолаҕа эһиги эрэ баппаккыт айдаана.
Аанчык, улахан киһи быһыытынан, уу-хаар баспыт хараҕынан ийэтин утары көрөн туран, хардарсарга быһаарынна: