– Тэтэрээтинэн бэйэбит дневник оҥостубуппут, ону Антонина Андреевна ылыммат.
– Онтон мин эһиэхэ үс тыһыынчаны биэрбэтэҕим дуо? Ону ханна гынныгыт? – Маайа кыыһырбытыттан бөтүөхтэс буолла, кыыһын баттаҕар түһүөх курдук илиитэ сарбаҥнаата. Аанчык илиитинэн төбөтүн хаххалана туттубутун көрөн, «өссө кини куруутун кырбана сылдьар киһи курдук туттубут буола-буола, тохтуоҥ ээ» диэн элэс санаат, кыыһын санныттан бобо харбаан ылан туруору тарта.
– Ийээ, эдьиийбин охсума, кини миэхэ үрүсээк уонна физкультура уруогар сылдьарбар спортивнай көстүүм ылбыта.
Маайа уола аймаммыт саҥатыттан мах бэрдэрэн тылыттан матта, икки атаҕа бэйэтин уйбат курдук улук буолан, хос ааныгар турар олох маска «лах» гына олоро түстэ. Хараҕын уута субурус гыммытын түргэн үлүгэрдик туора сотунна.
– Оскуолаҕа көстүүмҥүтүн тоҕо кэппэккитий? – хайыы-үйэ уоҕа-кылына уҕараан, намыраабыт куолаһынан иһиллэр-иһиллибэттик ыйытта.
– Мин кэтэбин ээ. Онтон Андрейка быйыл наһаа улааппыт. Көстүүмэ кыччаан хаалбыт. Аҕабыт киэнин бэҕэһээ ампаартан киллэрэн, бүгүн сууйбуппут. Сарсыҥҥыттан кэтиэҕэ, – кыыс ийэтин диэки куттаммыттыы көрдө, бэл, сибилигин куотардыы, кэннинэн чугуруҥнаата.
– Ол аҕаҕыт көстүүмэ сөп үһү дуо? – Маайа оҕолорун кыһалҕаларын саҥа билбититтэн хайдах эрэ кыбыста быһыытыйда. «Оҕом улааппыт да эбит» диэн Аанчыгын саҥа көрбүттүү одуулаата, долгуйбутуттан хара бараан сирэйэ итиинэн илгийбитин биллэ.
– Көстүүмүн сиэҕиттэн уонна бүрүүкэтин кыратык бүк тутан кыччаппыппыт, – кыыһа буруйдаммыттыы туттан туран хардарда.
– Аччыар диэри 2–3 сыл кэтэрим буолуо, – Андрей өҥнүбүттүү туттар. – Ийээ, эдьиийим көстүүмэ эмиэ аччаабыт аҕай. Наар кууркатын кэтэн баран сылдьар, ол иһин мөҕөллөр.
– Сөп, чэ, уруоккутун ааҕыҥ. Сарсын тугу эмэ толкуйдуохпут, – Маайа оҕолорун хоһуттан тахсан куукунатыгар чэй куттан сыпсырыйан иһэ олорон, хараҕын уута бычалыйан тахсарын туора сотто олордо. «Оо-дьэ, оҕолорум эрэйдээхтэри хомоттум аҕай быһыылаах. Ити барыта мин арыгы иһэрбиттэн сирэй-харах анньыллан эрдэхтэрэ. Бииргэ үөрэнэр оҕолоруттан саҕалаан улахан дьонугар тиийэ сэнээн-атаҕастаан эрдэхтэрэ. Саатар, үөрэхтээх дьон, учууталлара, өйдүө эбиттэр. Төрөппүт иһэр да буоллаҕына, оҕо онно туох буруйдааҕый, кини ханнык төрөппүккэ төрүүрүн талбат, Дьылҕа хаан бэйэтэ билэн эрдэҕэ. Төрөппүтүн туһугар оҕо эппиэттээбэтин тугу эмэ толкуйдуур киһи удумаҕалыыр ини. Хата, үчүгэй эрэ өттүгэр тардыһалларыттан оҕолорбуттан үөрдүм, итинник өйөһө улааттахтарына бэйэлэригэр үчүгэй буолуо этэ. Дьиҥинэн, мин оннук иһээччи дьахтар буолбатахпын. Күн ахсын пиибэ иһээри маҕаһыыны кэтээбэппин. Кырдьык, нэдиэлэҕэ биирдэ эмэ иһэбин эрээри, дьиэбин-уоппун ыспакка-тохпокко көрөн олоробун. Кэргэним үс сыллааҕыта атын улууска барыаҕыттан бэйэбит олоробут. Маннааҕы оскуолаҕа математика учууталынан үлэлии кэлбит, отутуттан лаппа тахсыбыт саастаах дьахтарга иирбитэ. Күрүүр кэриэтэ үөрэх дьыла бүтэрин кытта барбыттара. Уоллаах да кыыһа туппатахтара. Сураҕа, оҕолоро суох үһү. Төһө да биһигини сирэн, ыт-кус курдук быраҕан барбытын иһин, сааһырбыт дьахтар оҕолоноро ыарахан буолуо ээ». Оттон Маайа кэргэнэ барбыт күнүттэн кыратык амсайар буолбута. Биирдэ эмэ иһэбин диэн, дьиҥинэн, бэйэтин албыннанаахтыыр. Иһэр буолан, бэл, оҕолоругар кыһаммат буолбута, кыһалҕаларын билбэтэ сүрдээх. Өйүн-санаатын ыыра кыараабыт да эбит. Ити барыта пиибэ содула буоллаҕа. Күн ахсын хайдах, ханна үлэлээн харчы булуохха диэн толкуйдаах олороруттан олус сылайда. ¥лэ суох, ону хайыай? Оҕолоро 177 солкуобай ылар пособиеларынан олороллор. ¥с киһиэхэ туохха да тиийбэт. Хас ый ахсын уоту, төлөпүөну төлүөххэ, оттукка мас атыылаһыахха диэтэххэ, онно барытыгар балачча харчы наада. Кэм көмөлөһөр дьонноох буолан, олороллорун мэлдьэһэр кыаҕа суох. Кэргэнин төрөппүттэрин билиммэтэҕэ буолар да, дьиҥинэн, оҕонньордоох эмээхсин кинилэри таһыттан көрөллөр-истэллэр. Ый ахсын биэстии тыһыынчаны ыыталлар. Онон аһаан-сиэн олороллорун киһи барыта билэр. Кэлин, бэл, иһигэр пенсия кэлэр күнүн сэмээр күүтэр буолла. Маннык төттөрү өттүгэр сырыттаҕына, сотору оҕолоро улдьаа саастара киирэн, үөрэнэр-үөрэммэт икки ардынан сылдьыахтара, ийэлэрин аанньа ахтыахтара суоҕа, утары саҥаран чобуорхайан да туруохтара. Хайа сирэйинэн утары көрөн туран туох диэн буойуой? Ити учууталларга өһүргэнэн өрөһөөхтөммүтэ төһө үчүгэйий? Сиэр-майгы өттүнэн өссө да сатарыйа илик диэн өйдөтөн, сирэй-харах аспыттарын, куттаан, ааннарын хайа быраҕан таҕыста. Бу акаарыны көрбөккүн ээ. Бэрт киһи тыыннаах ийэлээх оҕолорго көмө эрэйэн турара буолуо.
– Ийээ, ити… эбэм эрийэ сырытта… – Аанчык хоһун ааныттан тахсар-тахсыбат икки ардынан аан холуодатыгар өйөнөн туран иһиллэр-иһиллибэттик ботугураата. Ийэлэрэ аҕаларын төрөппүттэрин истиэн да баҕарбатын иһин, кыыс эбэтин илдьитин этиэн салла саныыра сирэйиттэн-хараҕыттан көстөр. Ытаабытыттан сирэйэ салбаҕырбыт. Бу өйдөөн көрдөҕүнэ, уһаан куйаабылланан хаалбыт. Уҥуоҕун быһыыта-таһаата аҕатын курдук чараас, килэччи көрөн дьүһүнэ да айбытыгар маарынныыр эрээри, арай, кинини батан, хара бараан, ис киирбэх сэбэрэлээх.