Выбрать главу

– Хортуоппуйгутугар уута кутаарыҥ.

– Дьиэҕитин хатыы, оҕоҕутун көрө сылдьыҥ.

– Сарсын киэһээҥҥи паромунан кэлиэхпит.

Уолаттар ситэ уһуктубакка, ууларыгар аҥаарыйан, нэһиилэ тоҥхоҥнууллар эрэ. Төрөппүттэрэ ааны сабан тахсааттарын кытта уолаттар сыттыктарыгар умса түстүлэр да муннуларын тыаһа сурдурҕаабытынан барда. Ити кэмҥэ кыракый алталаах уоллара Миитээски ааны тыаһа суох сабан таһырдьа тахсан барда. Уол киэҥ олбуорга тахсаат, ким да буойбатын-хаайбатын билэн, хаһаайын курдук сананан, талбытынан бачаачайдаата. Хотон таһыгар кэбинэ сытар ынахтары калитканы аһан мэччитэ үүрдэ, теплицаҕа киирэн үүнэн торолуйа турар оҕурсулары кыратын-улаханын аахсыбакка, барыларын быста, клумбаҕа үүнэн турар сибэккилэри, ийэм кэллэҕинэ бэлэхтиэм диэн ааттаан, үргээн ылан биэдэрэлээх ууга батары аста. ¥лэтин астыммыт киһи быһыытынан Миитээски дьиэтигэр киирдэ. Телевизорын «тыс» гына холбоон «Утиные истории» мультигы астына көрө олорон аччыктаабытын билэн, холодильниктан уонча сымыыты хостоон тэһэ-тэһэ миискэҕэ кутта. Асчыт киһи курдук дьоһумсуйа туттан плиткатын холбоон буһара уурда. Миитээски мультигын дуоһуйа көрө олордоҕуна, ыарыылаах баҕайытык кэтэххэ охсубуттарыгар, сымыыт һаарылаабытын дьэ өйдөөн «бабат» диэтэ. Дьиэ иһэ хайыы-үйэ буруо-тараа буолбут, буруолуу сылдьар миискэни убайа Уйбааскы таһырдьа таһааран бырахта. Кэҥсик сыт дьиэ иһин толорбут. Улахан убайа уолчааны саҕатыттан ылан утуйар хоско дьөгдьөрүттэ, «утуй» диэн кы-рыктаахтык дьаһайан, суорҕанын саба бырахта.

Улахан уолаттар үлэлэрин үллэстэн дьиэлэрин, хотоннорун таһыгар тиритэ-хорута үлэлиир кэмнэригэр кэтэххэ охсуллан кыыһырбыт уол толлойуоҕунан толлойон таһырдьа тахсан дьиэ кэннинээҕи тыаҕа сүүрэн бөөкөрүйдэ. Тыаҕа киирэн уол сэргэхсийдэ, чыычаахтар араас куолаһынан куоталаспыттыы ыллыыллара, кэҕэ саҥата сүргэтин көтөхтүлэр. Ыллыан-туойуон баҕарда, кыһын детсадка үөрэппит ырыата өйүгэр түһэн кэллэ:

Мин детсадпын ахтабынБарар күммүн күүтэбин…

Уол сатарыччы ыллыырыттан чыычаахтар чуумпура түстүлэр. «Ити ким ыллыырый?» диэбиттии бэйэ-бэйэлэригэр чыып-чаап бөҕөнү түһэрдилэр. Оҕо саҥатын торҕон эһэ кэлин атаҕар туран үөһээни олоотоото, салгыны сытырҕалаан таныытын хамсаппахтаата. Аччыктаан тириитэ сиһигэр хам сыстыбыт сур бөрө хаамыытын түргэтэттэ, албын саһыл үөмэр-чүөмэр үктэнэн оҕо аттыгар чугаһаан ыркый талахха кирийдэ. Куттал суоһаабытын санаатыгар да оҕустарбакка, Миитээски саҥаттан саҥа ырыалары ыллыы истэ:

Минньигэс да ырыа¥өһэттэн кутуллар,Оо, кэрэ да санааСүрэхпэр уһуктар…

Торҕон эһэ суон тиит кэннигэр кирийэн уол чугаһыырын кэтии сытта. Хара тыа баһылыгыттан куттанан бөрөлөөх саһыл кутуруктарын кумуччу туттан ыркый талахха ньылбыйан сыттылар. Оҕоҕо куттал суоһаабытын сэрэйэн, чыычаахтар айманан чыып-чаап бөҕөнү түһэрэн, тыа иһин ылан кэбистилэр. Куттас куобах аймалҕаны истэн, кырачаан уолга көмөлөһөргө сананан, туорах курдук тэйиэккэлээн кэлэн, оҕо иннигэр хорус гынан кэлин атаҕар олоро биэрдэ. Миитээски үөрүүтүттэн ытыһын «тэс» гына охсунаат, ситтэриэхчэ ситтэрбэккэ ойуоккалыыр кып-кыра куобаҕы эккирэтэн сүүрэн тэлэмээттэннэ. Кыыһыран көхсүн иһигэр киҥинэйэр эһэҕэ чыычаахтар саба түстүлэр, киҥэ-наара холлубут эһэ оту-маһы кытта охсуһан барчалаабытыттан албын саһыл, адьырҕа бөрө салланнар, тыас хомунан, хара тыаларыгар сундулустулар. Оҕо куобаҕы эккирэтэртэн сылайа быһыытыйан эрдэҕинэ, чыычаахтар илиитигэр-атаҕар түһэн, уолу ойутан туруордулар. Сэниэтэ эстибит, мутуктартан иҥнэн умса түһэ сылдьар оҕону айылҕа маанылаах кыылыгар олордорго толкуй буллулар. Айдаан бөҕөнү түһэрэн чыычаахтар туртаһы аҕала оҕустулар. Сиртэн-буортан тэйбит курдук чочуонай быһыылаах туртас дьоролдьуйан кэлэн, тобуктаан биэрбитигэр Миитээски, үөрүүтүттэн, икки илиитин даллаппытынан моонньутуттан кууһан миинэ олорунан кэбистэ. Туртас аҕыйахта атыллаан ойорун кытта, хантан да кэлбитэ биллибэт, били, остуоруйаҕа эрэ кэпсэнэр дьэгэ-бааба күөдүлгэхтэнэн суолларыгар туора турарын көрөн, айылҕа маанылааҕа куттанан кэннинэн тэйиэккэлээтэ, Миитээскини күөх хонууга түһэрэ охсоот, оҕону бүөлүү дьыраччы турунан кэбистэ. Дьэгэ-бааба сиэххэ-аһыахха айылаах уһуктаах тыҥырахтардаах илиитинэн аҥаар хараҕын чарапчылана-чарапчылана, сиппиир атынан хара буору табыйа-табыйа, кэлин атаҕар өрө мөхсө олордо. Иэдээҥҥэ түбэспиттэргэ көмөлөһө чыычаахтар хамаандалара Дьэгэ-бааба иннигэр-кэннигэр хара халҕаһа буолан көтөн кэлэн үөһэ-аллара сурулаан ый-хай бөҕөнү түһэрдилэр. Миитээски кутталыттан тарбаҕын сыыһынан хараҕын саба туттубутун быыһынан көрдөҕүнэ, били аҥаар харах баҕайы чыычаахтары аһыммакка баҕыыр тарбахтарынан харбаан ыла-ыла иннигэр-кэннигэр ыскайдаан аҕай эрэр эбит. Чыычаахтар эрэйдээхтэр түүлэрэ күдээрийэн, ый-күн буркуна түспүтүн курдук, хараара ыһыллан олороллор. Куттанарын аһынар санаата баһыйбыт Миитээски арагаайкалааҕын өйдүү охсон, сиэбигэр укта сылдьар өрүс тааһа буулдьаларынан кыҥыы-кыҥыы бокуойа суох ытыалаан тиҥиргэппитинэн барда. Улахан утарылаһыыны соһуччу көрсүбүт дьэгэ-бааба оту-маһы үнтү барчалаан үөс тыа диэки буута быстарынан сүүрэн батыччахтанна, кыайан-хотон мытырыйбыт уол илиитигэр-атаҕар чыычаахтар саба түһэн, туртаһыгар чөкөччү олордон кэбистилэр. Айылҕа кыыла аҕыйахта ойорун кытта дэриэбинэ дьиэлэрин кырыыһалара бачыгыраан көһүннүлэр, уол үөрүүтүттэн туртаһын моонньутуттан ыгыта кууспахтаата. Туртас «мантан ыла барбаппын» диирдии дьирэччи турунан кэбиспитигэр Миитээски ыстанан түһээт, махтанан төбөтүттэн имэрийбэхтээн ылла. Онуоха туртас эйэргээн уол илиитин хатыылаах тылынан салаамахтаат, уһун атахтарынан ойуоккалаан, тыаҕа түһэн хаалла. Уол кыырай халлааҥҥа халҕаһалыы көтөр чыычаахтарга хараҕыттан сүтүөхтэригэр диэри сапсыйа турда. «Аны буруй оҥордохпуна, мөҕүлүннэхпинэ хаһан да дьиэбиттэн барыам суоҕа» диэн бигэ санааны ылынан, дьиэтигэр сүүрдэ. Миитээскигэ күндүтүк көстөр олбуорун күөх калиткатын көрдө көрбүтүнэн хааман тойтороҥноон истэҕинэ, арай, дьэгэ-бааба били кини туртаһын миинэн баран көтүтэн аҕай иһэр эбит. Өлөрүөх, өһөрүөх бигэ санааны ылыммыт көрүҥнээх, үс муннуктаах сыҥааҕын энньэччи туттан, сымыһаҕын быһа ытыран, сиппииринэн биир кэм далбаатана иһэр. Туртас сордоох кутталыттан хараҕын өҥүргэһинэн көрбүт. Уол ийэ-хара көлөһүнэ саба түһүөр диэри куттанна, күүһэ баарынан хаһыытыы сатаата да, бэлэһэ хам хатан, айаҕыттан саҥа таһаарбакка, ыҥыргыы эрэ турдаҕына, санныттан ким эрэ күүскэ тардыалаабытыгар төбөтүгэр «ыаллыы» түһэн иһэр талах сиппиир мэлис гынна. Уолчаан уһуктан кэллэ, убайдара уҥуоҕа халыр босхо барыар диэри куттаммыт бырааттарын уоскутар аакка түстүлэр: