– Утуй эрэ, өрүтэ уһуутааҥҥын киһини утуппаккын. Күндү бэйэлээх бырааккын саныы сытаҕын дуу? – Алевтина хаҕыс саҥатыттан сиһин ороҕунан тымныы сүүрээн билиннэ. Итинник дьэ, киһини өһүргэтэр гына куруубайдык саҥардаҕына табыллар. Биирдэ эмэ киһилии сымнаҕастык кэпсэтэр кэлиэ дуо, суох буоллаҕа. Эмискэ-эмискэ тэһэ биэрэн саҥарыахтааҕар саҥарбатах ордук. Кэргэнин хас саҥатыгар суолта биэрэн, аахсан истэҕинэ, ыал буолан олох олорботторугар тиийэллэр. Онон билигин да аахса барбакка, кэргэнигэр көхсүн көрдөрөн, истиэнэ диэки хайыһан суорҕанын саба тардынна.
Стасик, минньигэс баҕайытык утуйа сытан, киһи хардьыгыныырыттан уһуктан кэллэ. Түргэн үлүгэрдик ойон тураат, оронугар тиэрэ түһэн сытар убайын ойоҕоһунан эргитэ тарта, иннигэр суунар тааһы чугаһата аста. Куруутун итинник, хаһан эрэ хотуотугар тумнастан өлөрө буолуо. Пенсията кэллэҕинэ, бүтүөр диэри, тохтообокко пиибэ иһэр. Өссө кини пособиетыттан, опекун буоллаҕа буолан, кытта тардыалаһар. Пиибэттэн ыалдьар, уйбат буолан баран тоҕо иһэрэ буолла? Күн ахсын кинини кэтиэххэ наада. Куу-хаа диэн бүттэ быһыылаах, идэтинэн эмиэ кэтэх тардыстан дьиэ үрдүн маһын хас хайаҕаһын ааҕан эрэрэ буолуо. Стасик электрическэй плитканы холбоон чэй оргута уурда. Чэй оргуйуор диэри, иллэҥ киһи быһыытынан, сытан ыларга сананна. «Күн ахсын маннык: бииртэн-биир хатыланар. ¥лэ да, үөрэх да суох. Хантан эмэ пиибэ булан испит киһи диэн толкуй эрэ баар. Саатар биир эмэ күн сылаас, ыраас дьиэҕэ тото-хана аһаан баран дьыбааҥҥа тиэрэ түһэн телевизор көрө сыппыт киһи…»
Стасик куруутун тиийиммэт-түгэммэт олохтон, пиибэ сытынан аҥкылыйар курас тыыннаах, тымныы, киһилии миэбэлэ суох дьиэтиттэн сылайда. Сир уларытан барыан баҕарар да, ханна барыай? ¥өрэххэ барыан биир кэлим экзамеҥҥа быйыл эмиэ кыайан киирбэтэ. Хайа кыаҕынан туттарыай? Сатахха СПТУ-тун бүтэрбэккэ, былырыын саас быраҕан кэлбитэ. Онно үөрэҕин түмүктээбитэ буоллар, баҕар, быйыл оскуолатыгар экзамен туттарара хаалла. Сураҕа, испииһэккэ киирбит буоллахтарына, БКЭ-ни туттарыахтарын сөп үһү.
«Арай быйыл күһүн СПТУ-га үөрэммитин туһунан ыспыраапка аҕалан киэһээҥҥи оскуола уон биирис кылааһыгар үөрэммит киһи. Баҕарар буоллахпына, миигин да үөрэтэллэр ини. Оччоҕо бу кэр-дьэбэр олохтон куотуом этэ, атын оҕолор курдук кыһанар ийэлээҕим-аҕалааҕым буоллар тоҕо үчүгэйгэ тардыһыам суоҕай? Уруу-аймах да суох. Игнатьев Сэмэн Сэмэнэбиһи аҕаҕынан убайыҥ дииллэр. Оччоҕо Витя быраатым буолар эрээри, кинилэр миигин бэйэлэригэр чугаһатыахтарын баҕарбаттар». Ол иһин өсөһүгэр Витяны бэйэтин куһаҕан дьаллыгар тарда сатыыр: пиибэлэтэр, табах-татар, араас баракааһы оҥороругар соһор. Тоҕо кини кыһалҕата суох баайдык-талымнык олоруохтааҕый? Мааны ыал соҕотох оҕото буолан талбытынан таалалаан, сөбүлээбитинэн күөлэһийэн олорор.
Витя эбэтиниин Маарыйалыын иккиэн эрэ бүөмчүтүк саныыр кистэлэҥнээх этилэр. Халлаан эрэ итийдэр, ыам ыйын саҥатыттан, кырдьаҕас Игнатьевтар уһаайбаларыгар көһөн барыахтаахтара. Сайын устата дьиэлэрин сөргүтүөхтээхтэрэ. «Уолум төһө да сөбүлээбэтэр, дьиэбитин оҥосторбутугар көмөлөһүөҕэ» диэн эбэтэ эрэнэрэ. Ол ыра санаалара туолбатаҕа. Эбэ эрэйдээх саас муус устар ыйга эмискэ сүрэҕэ тох-тоон суох буолбута. Оскуолаҕа үһүс уруок кэнниттэн, уһун переменаҕа буфекка аһыы олорон, Игнатьевтар эбэлэрэ эмискэ өлбүт үһү диэн оҕолор кэпсэтэллэрин истэн, сүрэҕэ күүскэ баҕайы мөҕүл гыммыта, дууһата кураанахсыйбыта. Кинини таптыыр соҕотох киһи өлбүтэ саныахха ыарахан этэ, эдэр Игнатьевтар туох да буолбатаҕын курдук тутта-хапта сылдьалларын көрдөҕүнэ, ийэлэрин түргэнник умнубуттар диэн сүөргүлүү көрөрө. Оттон кини сылы быһа аһыйбыта, хараҕын уута хас түүн сыттыгын илиппитин таҥара баар буоллаҕына, бэйэтэ билэн турдаҕа. Күн бүгүнүгэр диэри, уоран көрүстэхтэринэ, сүрдээх сымнаҕас илиитинэн баттаҕыттан имэрийэрин, сылаастык сүүһүттэн сыллаан ыларын, илиитигэр хайаан да минньигэс аһы эбэтэр харчы туттарарын суохтуур. Нэдиэлэҕэ биирдэ дьиэлэригэр кэлэн таҥаһын-сабын бэрийэрэ, абырахтаан да ылара. Мэхээлэни «тоҕо арыгыны эккирэтэҕин?» диэн тылынан мөҕөн-этэн, такайан да биэрээхтиирэ. Мэхээлэ күлэн кэбиһэрэ. «Хаарыан эмээхсин, биһиэхэ биир киһилии сыһыаннаһар киһи суох буолбут» диэн эбэни кини эмиэ улаханнык аһыйбыта. Маарыйа өлбөтөҕө буоллар, кэм көмүскэллээх, дурда-хахха буолар киһилээх, тирэхтээх курдук сананыа этэ.