– Тугуй ол?
– Туй-сиэ!
– Чэ-чэ, солуута суох эбит! Кэпсээмэ, таах сытыахтааҕар түһээтиҥ ини.
– Суо-уох. Суох! Адьас дьиҥнээх курдук этэ.
– Буолтун иһин… солуута суох. Чэ, мин ыстанным. Бэстилиэнэй уочарат буоллум быһыылаах.
– Солуута суох… Полонез – солуута суох?.. Даайа билэр эбит, ол киһини, билэр-билэр. Ити – эмиэ кини. Ол эрээри ону этимэ. Билбэт киһитэ буоллун. Билбэт… Билбэт! Ити диэн түүл эрэ, түүл эрэ буоллаҕа дии. Түүл эрэйдээх ааһыаҕа, түүл эрэйдээх умнуллуоҕа, музыка эрэ хаалыаҕа. Ол эрээри… ол эрээри музыка умнуллуо суоҕа. Полонез буоллаҕа дии. Бу орто дойдуга туох барыта ааһар-устар ыйаахтаах, оттон полонез – суох. Кини киһи аймах баарын тухары, олох баарын тухары баар буолуо.
– Ой, Бэла! Тоойуом, доҕоччуок, бардыбыт. Бардыбыт! Хойутаатыбыт дии.
Ок-сиэ, дьиэтэ эмиэ тымныйбыт аҕай. Маһы таах сиир оһох ээ, бу, быһыыта. Туспа саҥа библиотека да тутуо эбиттэр. Ээ, арба, Сүөдэр туттарыах буолбута. Дьэ, оччоҕуна Даайа күннүүр ээ, бу аата библиотека үһү дуо, – быыкаа хос оҕото, кыараҕаһын, хараҥатын…
Саҥа дьиэ туттахтарына, Даайа дьиҥнээх библиотека оҥоруо!
Бүгүн, бээ, кинигэлэрин ыраастаатаҕына, абырахтаатаҕына табыллыыһы. Кинигэни кэмигэр көрүмэ-харайыма да, буорту буолан бүттэҕэ ол!
– Дорообо!
– Хайа, Арамаан?! Хантан күөрэйдиҥ, бу?
– Хантан да күөрэйэ иликпин.
– Библиотекаҕа көстүбэтэҕиҥ ыраатта дии, ол иһин этэбин.
– Соло суох. Экзамен тутабыт.
– Аа, арба… Хаһыстар туттараллар?
– Ахсыстар, сотору онустар.
– Кинигэ талаҕын дуо?
– Бээ, көрүүм даҕаны. Бэрээдэктээбиккин аҕай дии, киһи тыытыан да куттанар буолбут.
– Төһө да бэрээдэктээ, син ыһылла турар.
– Буолуо.
Арамаан уойбут курдук: Настаа үчүгэйдик аһатар быһыылаах. Уонна өссө хайдах эрэ уларыйбыкка дылы, атын баҕайы буолбут, ол аата барыта кырдьык эбит буоллаҕа. Эбэтэр уруккуттан маннык, түс-бас көрүҥнээҕэ дуу? Баҕар, уруккуттан буолуо. Түүлгэ киһи ити тоҕо наһаа уларыйан көстөрө буолуой? Түүл диэн – түүл буоллаҕа-аа. Онно барыта – атын, бэл, бэркэ билэр киһиҥ киһи билбэт гына уларыйан көстөр. Ол да буоллар кимин син биир билэҕин ээ, муокаһа – ол баар.
– Хемингуэй саҥа тахсыбыт томнара кэллилэр. Ылаҕын дуо, Арамаан?
– Хемингуэй даа?
– А-һа.
– Ээ, суох. Мин кинини тиһэҕэр тиийэ кыайан аахпаппын, сөбүлээбэппин.
– Эн дуо?!
– Онтон тоҕо соһуйдуҥ?
– Мин тоҕо эрэ өрүүтүн эйигин Хемингуэйы сөбүлүүрэ буолуо дии саныырым. Кинини ылар этиҥ дии.
– Таах, көрөөрү эрэ ыларым да, биири да сөбүлээбэтэҕим.
– Муокас эбит… Эн миэхэ кэпсиир этиҥ дии, кини туһунан.
– Онно туох муокаһа баарый? Киһи киһини кытары кэпсэтиэ суоҕа дуо?
– Суох, ол муокас буолбатах. Мин сөбүлүүрэ буолуо дии саныырым – ол муокас.
– Ол эн саныырыҥ диэхтээн…
– Кырдьык даҕаны, хайа, тугу ыллыҥ?
– Бу. Детектив. Биир киһи көрдөспүтэ, кинини олоро түһэн кинигэ ааҕарга үөрэтиэхпин баҕарабын. Настаа манна карточкалаах дуо?
– Суох ээ…
– Чэ, пока.
– Пока.
Түүлгэ киһи ити тоҕо наһаа уларыйан көстөрө буолуой, аа? Түүл диэн түүл буоллаҕаа-аа. Арамаан ити Настааны кинигэ ааҕарга үөрэтэр эбит. Учуутал… Учуутал учуутал курдук. Олус уларыйбыт, адьас атын баҕайы буолбут, баҕар, өрүү итинник эбитэ буолуо. Түүлгэ киһи ити тоҕо наһаа уларыйан көстөрө буолуой, ээ? Суох, түүл диэхтээн… кини уон төгүл, сүүс төгүл, тыһыынча төгүл ордук эбит, үтүө санаалаах, амарах… Настааны, биллэн турар, биллэн турар, кинигэ ааҕарга үөрэтиэххэ наада, адьас аахпат дии. Даайа буоллаҕына киниэхэ Толстойу, Чеховы биэрэ сатыыра, ону кини хаһан ааҕыан, солото суох буоллаҕа дии, күнү быһа хотонтон тахсыбат, уонна өссө билигин ынахтара төрүүр буоллахтара дии. Арамаан өйдөөх эбит, аһары өйдөөх эбит. Биллэн турар, биллэн турар(!) Настааны маҥнай утаа детективынан эрэ ааҕарга угуйуохха сөп буоллаҕа дии. Даайа ону баччааҥҥа диэри хайдах өйдөөбөккө сылдьыбыта буолуой? Кырдьык даҕаны, акаары эбит… Настаа эрэйдээх олоҕо табыллыбатах буоллаҕа дии, ону Маайа мээнэ этиһэрин эрэ билэр, хата, кини обургу тыллаах эбит дии. Эмиэ – акаары ээ. Арамаан эрэ өйдөөх… Настаа эрэйдээх. Настаа эрэйдээх, олоҕо табыллыбатах…
– Хайа, Даайаа, тоҕо бачча эрдэ утуйдуҥ?
– Ээ, таах… Сүөдээр, эн бэйэҥ аһаа.
– Ыалдьыбатыҥ дуо?
– Суох.
– Оччоҕуна тоҕо?
– Таах… сылайдым.
Тоҕо хаар түһэ турарай? Түүлгэ туох баҕарар буолуон сөп эбээт. Оттон тоҕо – полонез? Хантан иһиллэрэй? Бу сырыыга түһээтэҕинэ, хайаан да ыйытыа уонна өссө… чэ, көрүллүө, көстөн иһиэ.
– Арба даҕаны, эн таах сордоноохтообуккун.
– Тугу этэҕин? Ээ, мэһэйдээмэ…